Εξαιρετικά ανταγωνιστική ως προς την προσέλκυση κλινικών μελετών από όλον τον κόσμο αναμένεται να γίνει στο άμεσο μέλλον η Ελλάδα, χάρη στην ταχεία ψηφιοποίηση της υγείας και τη συλλογή ιατρικών δεδομένων. Την εκτίμηση αυτή διατύπωσε σήμερα, από τη Θεσσαλονίκη, ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, μιλώντας από το βήμα εκδήλωσης για τη σύμπραξη του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών (ΙΝΕΒ) του ΕΚΕΤΑ με τη Cisco και το νοσοκομείο «Παπαγεωργίου», στους τομείς της Τεχνητής Νοημοσύνης και της συλλογής δεδομένων υγείας.
«Όσες χώρες μπορούν να προσφέρουν γρήγορα, πολλά και αξιόπιστα δεδομένα, θα πάρουν το πλεονέκτημα στην παγκόσμια αγορά (ως προς τις κλινικές μελέτες)» σημείωσε ο κ. Γεωργιάδης, γνωστοποιώντας ότι πρόσφατα, ομάδα κλινικών μελετών της φαρμακοβιομηχανίας Pfizer ενέταξε την Ελλάδα στις πέντε χώρες-εταίρους της σε αυτό το πεδίο.
Όπως είπε ο κ. Γεωργιάδης, παρότι συχνά οι Έλληνες τείνουμε να βλέπουμε την πατρίδα μας σαν «Ψωροκώσταινα», πολλοί δεν γνωρίζουμε ότι η Ελλάδα προηγείται σχεδόν όλων των ευρωπαϊκών κρατών σε ό,τι αφορά την ψηφιοποίηση της υγείας, με την Εσθονία να είναι ίσως η μοναδική χώρα που βρίσκεται κοντά της.
Μέχρι 30/6 η ολοκλήρωση των «κάθετων» έργων του ΤΑΑ στα νοσοκομεία
Αφού περιέγραψε όλες τις εφαρμογές ψηφιακής υγείας, που στοιχειοθετούν αυτή τη θέση και υπενθύμισε τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί το τελευταίο διάστημα, ο κ. Γεωργιάδης αναφέρθηκε και στα έργα του Ταμείου Ανθεκτικότητας και Ανάπτυξης (ΤΑΑ) σε ό,τι αφορά το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ).
«Μέχρι τις 30 Ιουνίου φέτος (...) εξασφαλίσαμε ότι θα ολοκληρωθούν όλα τα λεγόμενα "κάθετα έργα" των νοσοκομείων, που είναι ενταγμένα στο ΤΑΑ και οφείλουν να έχουν παραδοθεί μέχρι το καλοκαίρι του 2026. Αυτά τα έργα θα αλλάξουν την εικόνα του ΕΣΥ (...) τα πάντα θα γίνονται ηλεκτρονικά από τα νοσοκομεία, γιατί θα έχουν τάμπλετ. Ξεχάστε το χαρτί» σημείωσε.
Αναφερόμενος στη συνεργασία του ΙΝΕΒ/ΕΚΕΤΑ με το νοσοκομείο Παπαγεωργίου και τη Cisco, ο υπουργός επισήμανε ότι, παρότι το ΕΣΥ έχει πολλά και καλά νοσοκομεία, το «Παπαγεωργίου» αποτελεί «τελείως ξεχωριστό κομμάτι επιτυχίας», καθώς ως σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου διαθέτει αυξημένη ευελιξία και έχει «μπει» πάρα πολύ δυνατά και στην έρευνα. Είναι, όπως είπε, το μοναδικό νοσοκομείο στην Ελλάδα, που κάνει κλινικές μελέτες Φάσης 1, κάτι που ο ίδιος θα ήθελε να γίνει σταδιακά σε όλα τα νοσοκομεία στην Ελλάδα.
Ο κ. Γεωργιάδης επισήμανε ακόμη ότι η Ελλάδα προηγείται και στο πεδίο της νομοθεσίας για τον Eυρωπαϊκό Xώρο Δεδομένων Υγείας, καθώς προχωρά ήδη στις απαιτούμενες κινήσεις, πολύ πριν από την εκπνοή των σχετικών προθεσμιών, το 2029.
Σε ό,τι αφορά, τέλος, το ΕΚΕΤΑ, ο κ. Γεωργιάδης το χαρακτήρισε ως πραγματικό πρότυπο για την Ελλάδα, καθώς συνδυάζει την επιστημονική γνώση με την εφαρμοσμένη πρακτική, «κάτι που λείπει πολύ στην Ελλάδα», όπου «μιλάμε πολύ, αλλά να εφαρμόζουμε λιγότερο, ενώ το μέλλον πραγματικά απαιτεί το ανάποδο. Θα έπρεπε να έχουμε περισσότερα ΕΚΕΤΑ στην Ελλάδα».
O EOΦ ως «σημείο μιας στάσης» για πολίτες, εταιρείες και φαρμακαποθήκες
Στον εξαιρετικά αυξημένο ρόλο που θα διαδραματίζει στα επόμενα χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) στην επεξεργασία των ιατρικών δεδομένων και τις κλινικές δοκιμές, αναφέρθηκε ο πρόεδρος του Ελληνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), Σπύρος Σαπουνάς, ο οποίος επανέλαβε και τα χρονοδιαγράμματα που αφορούν την ψηφιοποίηση του οργανισμού, στο πλαίσιο και των παραδοτέων του ΤΑΑ.
Όπως είπε, έως τις 17 Μαΐου θα έχει προχωρήσει η ψηφιοποίηση μέρους του συνόλου των βασικών βάσεων δεδομένων του ΕΟΦ, που μάλιστα θα μιλούν την «ίδια γλώσσα» χάρη στη διαλειτουργικότητά τους, με απώτερο στόχο τη λειτουργία του Οργανισμού ως «one-stop shop» (σημείου μιας στάσης) για πολίτες, εταιρείες και φαρμακαποθήκες. Παράλληλα, χάρη στην ψηφιοποίηση των συστημάτων του ΕΟΦ και στην ΤΝ, είναι ήδη ευχερέστερη η αντιμετώπιση των ελλείψεων φαρμάκων. «Είμαστε στο καλύτερο σημείο των τριών ετών, χάρη στα ψηφιακά συστήματα που λειτουργούν» είπε ο κ. Σαπουνάς.
Γιατί είναι αναγκαία τα δεδομένα και οι μελέτες «πραγματικού κόσμου»
Την ολοένα αυξανόμενη σημασία που αποκτούν τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις ΗΠΑ, οι μελέτες οι οποίες έχουν σχεδιαστεί στον πραγματικό κόσμο, με βάση πραγματικά δεδομένα ασθενών, υπογράμμισε ο διευθυντής ερευνών του ΙΝΕΒ, Κώστας Σταματόπουλος, υπογραμμίζοντας έτσι τη σημασία που έχει η συνεργασία του Ινστιτούτου με το «Παπαγεωργίου» και τη Cisco για τη συλλογή δεδομένων.
«Χρειαζόμαστε πολλά νοσοκομεία Παπαγεωργίου. Κι επίσης πρωτοβουλίες σαν τη σημερινή, ώστε να γίνει κτήμα όλων ότι το μοντέλο του παρελθόντος, που ήταν ο διαμοιρασμός δεδομένων (data sharing) είναι νεκρό. Το νέο μοντέλο που υιοθετούν όλοι είναι το data visiting (σ.σ. ανάλυση δεδομένων στο περιβάλλον του παρόχου, χωρίς μετακίνηση ή αντιγραφή τους)» εξήγησε.
«Αλλά για να συμβεί αυτό (το data visiting) και να είναι αποτελεσματικό, τα δεδομένα πρέπει να είναι οργανωμένα με συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό συνέβη στην περίπτωση του νοσοκομείου Παπαγεωργίου» είπε.
Ως προς την αξία των δεδομένων «πραγματικού κόσμου», ο κ. Σταματόπουλος ανέφερε ενδεικτικά την πρωτοβουλία για τη μεγαλύτερη βάση μοριακής επιδημιολογίας σε ένα συγκεκριμένο καρκίνο, η οποία περιέχει τα δεδομένα 100.000 ασθενών. Όπως είπε, ο καρκίνος αυτός παγκοσμίως έχει συχνότητα τεσσάρων - πέντε περιπτώσεων ανά 100.000 πληθυσμού. «Τέσσερις- πέντε περιπτώσεις ανά 100.000 σημαίνει ότι ένα σπάνιο νόσημα. Ό,τι λοιπόν μελέτες και να κάνουμε -που κάνουμε, μεγάλες μελέτες, και η φαρμακευτική βιομηχανία και εμείς, τα ερευνητικά κέντρα- πληροφορία για συγκεκριμένες υποομάδες του νοσήματος αυτού, δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσουμε στο πλαίσιο κλινικών μελετών. Αυτό, οι κανονιστικές αρχές το αναγνώρισαν και είπαν πως θέλουμε τέτοιες μελέτες στον πραγματικό κόσμο» είπε χαρακτηριστικά.
Ιατρικός επιταχυντής
Ως ιατρικός επιταχυντής μπορεί να λειτουργήσει η ΤΝ, η οποία όμως χρειάζεται καύσιμη ύλη για να λειτουργήσει και η ύλη αυτή είναι τα ποιοτικά δεδομένα, όπως υπογράμμισε ο πρόεδρος του Γενικού Νοσοκομείου Παπαγεωργίου, Μιχαήλ Καραβιώτης, υπενθυμίζοντας ότι το εν λόγω ίδρυμα ήδη μετρά έξι χρόνια συνεργασίας με το ΙΝΕΒ/ΕΚΕΤΑ και έχει ψηφιοποιήσει τα δεδομένα του. «Χωρίς συμπράξεις, χωρίς συνεργασίες δεν μπορεί να γίνει τίποτα» επισήμανε ο κ. Καραβιώτης.
Στον τρόπο με τον οποίο η ΤΝ επιταχύνει τον σχεδιασμό φαρμάκων αναφέρθηκε μεταξύ άλλων η διευθύντρια Εταιρικών Υποθέσεων της φαρμακοβιομηχανίας AstraZeneca, Γιώτα Κοτσεκίδου, ενώ η γενική διευθύντρια της ELPEN, Eλένη Πενταφράγκα, έκανε ιδιαίτερη μνεία στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί -με πρωτοβουλία της εταιρείας- το πρώτο πάρκο βιοτεχνολογίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, το «Athens Lifetech Park».
Τη συνδρομή της χρήσης των δεδομένων υγείας στην πρόοδο της ιατρικής έρευνας αναγνωρίζουν το τελευταίο διάστημα ολοένα περισσότεροι ασθενείς, για αυτό και συμφωνούν και αποδέχονται την αξιοποίησή τους, με στόχο τη διάγνωση και την πρόληψη. Την εκτίμηση αυτή διατύπωσε η Ανδρομάχη Αθηναίου, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου.
Οι προϋποθέσεις για να λειτουργήσει σωστά όλο αυτό είναι -κατά την κα Αθηναίου- τρεις: η διαφάνεια στη χρήση και αξιοποίηση των δεδομένων και η προστασία της ιδιωτικότητας, η οικοδόμηση σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενών και ερευνητικών φορέων (ο ασθενής δεν θέλει να είναι απλός αποδέκτης υπηρεσιών, αλλά να συμμετέχει σε ένα συμμετοχικό μοντέλο υγείας) και η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων (πχ, σε συμβούλια νοσοκομείων, επιτροπών φαρμάκων, αξιολόγηση πολιτικών και τεχνολογιών υγείας).
