Νέα δεδομένα για τη Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης (ΖΜΘ), την εταιρεία πίσω από την μπίρα Βεργίνα, δημιουργεί η απόφαση του Πρωτοδικείου του Άμστερνταμ που επιδίκασε αποζημίωση 111,2 εκατ. ευρώ σε βάρος της Heineken και της ελληνικής θυγατρικής της, Αθηναϊκής Ζυθοποιίας. Πρόκειται για ένα ποσό που έχει ήδη εισπραχθεί από την ελληνική εταιρεία και το οποίο, σύμφωνα με τη διοίκησή της, θα αξιοποιηθεί για την περαιτέρω ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της.
Ωστόσο, όπως προέκυψε από τη χθεσινή δημοσιογραφική ενημέρωση της ΖΜΘ, η ολοκλήρωση αυτού του κύκλου της δικαστικής αντιπαράθεσης δεν σημαίνει και το τέλος της διαμάχης. Η εταιρεία εξακολουθεί να κάνει λόγο για σοβαρές στρεβλώσεις στην εγχώρια αγορά μπίρας, ενώ ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλός της, Δημήτρης Πολιτόπουλος, διατύπωσε ευθείες αιχμές για τη στάση της πολιτείας και το φορολογικό πλαίσιο που διέπει την ανάπτυξη των ανεξάρτητων ζυθοποιείων.
Παράλληλα, από τη νομική ομάδα της εταιρείας παρουσιάστηκαν οι παράμετροι της απόφασης της 21ης Οκτωβρίου 2026, η οποία, όπως τόνισαν, αποκτά ευρύτερη σημασία για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων από επιχειρήσεις που έχουν υποστεί ζημία λόγω παραβάσεων των κανόνων ανταγωνισμού. Πρόκειται, άλλωστε, για μία από τις μεγαλύτερες αποζημιώσεις που έχουν επιδικαστεί ποτέ στην Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της ιδιωτικής επιβολής του δικαίου ανταγωνισμού (private enforcement) ..
Στα ταμεία τα 111,2 εκατ. ευρώ – Πού θα επενδυθούν
Το πρώτο ερώτημα που τίθεται μετά τη δικαστική εξέλιξη αφορά την αξιοποίηση της αποζημίωσης, η οποία αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική κεφαλαιακή ενίσχυση για την εταιρεία της Κομοτηνής. Ο Δημήτρης Πολιτόπουλος ξεκαθάρισε ότι τα χρήματα θα παραμείνουν στην επιχειρηματική δραστηριότητα της ΖΜΘ, ενισχύοντας τις επενδύσεις, τους ανθρώπους της και τη σύνδεσή της με την τοπική οικονομία. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συμβολαιακή καλλιέργεια κριθαριού στη Θράκη, την οποία η εταιρεία έχει αναπτύξει από το 2006, επιδιώκοντας να δημιουργήσει μια σταθερή παραγωγική βάση και να περιορίσει την εξάρτησή της από εισαγόμενες πρώτες ύλες. «Τα χρήματα που βρίσκονται στο ταμείο της Ζυθοποιίας Μακεδονίας Θράκης θα διαχειριστούν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που διαχειριστήκαμε κάθε ευρώ από το 1996: θα επενδυθούν στην εταιρεία, στους ανθρώπους μας και στην ελληνική κοινωνία» σημείωσε χαρακτηριστικά.
Η ΖΜΘ, άλλωστε, έχει ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις τα τελευταία χρόνια, διευρύνοντας την παραγωγική της δυναμικότητα και επεκτείνοντας τις δραστηριότητές της πέρα από την μπίρα, με την ανάπτυξη του χαρτοφυλακίου tuvunũ.
Όπως είχε παρουσιάσει το BusinessNews.gr τον φετινό Φεβρουάριο, η εταιρεία επένδυσε περίπου 20 εκατ. ευρώ την περίοδο 2023-2025, αποκτώντας παραγωγικές υποδομές που μπορούν να υποστηρίξουν σημαντικά υψηλότερους όγκους παραγωγής. Στον ευρύτερο σχεδιασμό της περιλαμβάνεται επίσης η δημιουργία εργοστασίου παραγωγής αλουμινένιων κουτιών στην Κομοτηνή, μια επένδυση που έχει εκτιμηθεί στα 50 εκατ. ευρώ και θα μπορούσε να δημιουργήσει περισσότερες από 100 θέσεις εργασίας.
Πώς προκύπτει η αποζημίωση των 111,2 εκατ. ευρώ
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο Σταμάτης Δρακακάκης, εταίρος και επικεφαλής του Τμήματος Ανταγωνισμού και Ελέγχου Ξένων Επενδύσεων της δικηγορικής εταιρείας Ζέπος & Γιαννόπουλος, η απόφαση του ολλανδικού δικαστηρίου προβλέπει συνολική αποζημίωση 111.224.000 ευρώ.
Από αυτά, 43.337.000 ευρώ αποτελούν το κεφάλαιο της αποζημίωσης, το οποίο συνδέεται με τα διαφυγόντα κέρδη της ΖΜΘ, λόγω απώλειας πωλήσεων, μειωμένων τιμών και αυξημένου κόστους κατά την περίοδο των παραβάσεων.
Το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού ποσού, 67.887.000 ευρώ, αφορά νόμιμους τόκους, οι οποίοι υπολογίστηκαν από τον χρόνο επέλευσης της ζημίας και όχι από την κατάθεση της αγωγής το 2017. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην χθεσινή συνέντευξη Τύπου, το γεγονός πως οι τόκοι (67,88 εκατ. €) ξεπέρασαν το ίδιο το κεφάλαιο της αποζημίωσης (43,33 εκατ. €) οφείλεται στη μακρά διάρκεια της παράβασης και των διαδικασιών με τον Δημήτρη Κρις, Διευθυντής Εταιρικής Ανάπτυξης της ΖΜΘ να κάνει λόγο για παρελκυστική στρατηγική καθυστερήσεων και «εξουθένωσης του αντιπάλου» που ακολούθησε η πολυεθνική.
Επιπλέον, το δικαστήριο επιδίκασε περίπου 800.000 ευρώ για τις δαπάνες του οικονομικού πραγματογνώμονα Oxera, πλέον νόμιμων τόκων, καθώς και περίπου 41.000 ευρώ για δικαστικά έξοδα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η απόφαση κηρύχθηκε προσωρινά εκτελεστή. Αυτό σημαίνει ότι η υποχρέωση καταβολής δεν αναστέλλεται αυτομάτως από την άσκηση έφεσης. Όπως τονίστηκε, η αποζημίωση έχει ήδη καταβληθεί.
Η Heineken έχει ήδη γνωστοποιήσει ότι διαφωνεί με σημαντικά σημεία της απόφασης και θα προσφύγει σε δεύτερο βαθμό. Ειδικότερα, αμφισβητεί τη μεθοδολογία υπολογισμού της ζημίας, θεωρώντας ότι οι παραδοχές σχετικά με τις πωλήσεις, την τιμολόγηση και την κερδοφορία που θα μπορούσε να έχει η ΖΜΘ σε διαφορετικές συνθήκες αγοράς δεν αποτυπώνουν επαρκώς τα πραγματικά δεδομένα.
Το ιστορικό της δικαστικής «Οδύσσειας»
Η δικαστική υπόθεση έχει ως αφετηρία την απόφαση 590/2014 της ελληνικής Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία έκρινε ότι η Αθηναϊκή Ζυθοποιία είχε καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση της στην ελληνική αγορά μπίρας για 16 χρόνια, από τον Σεπτέμβριο του 1998 έως τον Σεπτέμβριο του 2014.Το αρχικό πρόστιμο των 31,45 εκατ. ευρώ μειώθηκε το 2017 στα 26,73 εκατ. ευρώ από το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών, χωρίς να ανατραπούν οι ουσιαστικές διαπιστώσεις για την παράβαση. Η σχετική κρίση κατέστη αμετάκλητη μετά την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας το 2023.
Η ΖΜΘ προσέφυγε στα ολλανδικά δικαστήρια τον Φεβρουάριο του 2017, επιδιώκοντας να αποζημιωθεί για τη ζημία που, όπως υποστήριξε, είχε υποστεί από τις πρακτικές αποκλεισμού στην αγορά. Ήταν μια follow-on αγωγή αποζημίωσης, βασισμένη στην απόφαση της ελληνικής ανεξάρτητης αρχής.
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της υπόθεσης είναι ότι το Πρωτοδικείο του Άμστερνταμ έκρινε πως η Heineken και η Αθηναϊκή Ζυθοποιία αποτελούν ενιαία οικονομική οντότητα, με αποτέλεσμα η μητρική εταιρεία να φέρει από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνη με την ελληνική θυγατρική της. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ευρύτερη σημασία, καθώς αναδεικνύει τη δυνατότητα μιας επιχείρησης να διεκδικήσει αποζημίωση στην έδρα πολυεθνικού ομίλου για παραβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί μέσω θυγατρικής του σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μάλιστα ο Δημήτρης Κρις ανέφερε πως υπάρχει ανάλογη αγωγή (σχεδόν πανομοιότυπη την χαρακτήρισε) πάλι στο Πρωτοδικείο του Άμστερνταμ από τo Carlsberg Group και την θυγατρική του στην Ελλάδα, την Ολυμπιακή Ζυθοποιία.
Στη νομική διάσταση της υπόθεσης αναφέρθηκαν επίσης οι καθηγητές της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Μάνος Μαστρομανώλης και Λία Αθανασίου, επισημαίνοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν μικρότερες επιχειρήσεις όταν επιχειρούν να διεκδικήσουν αποζημιώσεις από μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους. Ο κ. Μαστρομανώλης, ο οποίος εκπροσωπεί τη ΖΜΘ επί 11 συνεχόμενα έτη (από το 2015), περιέγραψε τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετώπισε η νομική ομάδα, σημειώνοντας ότι το 2015-2017 το ευρωπαϊκό δίκαιο ιδιωτικής επιβολής του ανταγωνισμού ήταν ακόμα ανώριμο. Χρειάστηκαν πέντε εξειδικευμένες γνωμοδοτήσεις (με τη συμμετοχή και του καθηγητή Αστικού Δικαίου Δημήτρη Λιάπη) για να αντιμετωπιστούν ζητήματα, όπως η θεμελίωση της αδικοπρακτικής ευθύνης σε πολυετείς σύνθετες παραβάσεις και η αποτροπή της παραγραφής των αξιώσεων.
Από την πλευρά της, η καθηγήτρια Λία Αθανασίου τόνισε την σημασία της ήττας της «πρωταθλήτριας τους» μέσα στο «σπίτι τους» την Ολλανδία και υπογράμμισε ότι η απόφαση αυτή ανατρέπει εκ θεμελίων την παγκόσμια στρατηγική εξάντλησης (attrition strategy) που εφαρμόζουν οι πολυεθνικοί κολοσσοί σε τέτοιες υποθέσεις.
Η ποινική διάσταση και η ηθική αποζημίωση
Στην ποινική διάσταση της υπόθεσης αναφέρθηκε αναλυτικά ο δικηγόρος και διδάκτωρ Νομικής Γρηγόρης Τρουφάκος, ο οποίος υπενθύμισε ότι η υπόθεση δεν περιορίστηκε στη διοικητική διαδικασία ενώπιον της Επιτροπής Ανταγωνισμού και στην αστική διεκδίκηση αποζημίωσης από τη ΖΜΘ, αλλά είχε και ποινικές προεκτάσεις.
Όπως εξήγησε, μετά τη διαπίστωση των παραβάσεων από την Επιτροπή Ανταγωνισμού, η υπόθεση διαβιβάστηκε στην ποινική δικαιοσύνη, καθώς οι συγκεκριμένες παραβάσεις της νομοθεσίας περί ελεύθερου ανταγωνισμού συνιστούν και ποινικά αδικήματα. Ακολούθησε μια ιδιαίτερα μακρά δικαστική διαδικασία, με την πρωτοβάθμια δίκη να διαρκεί περίπου επτά μήνες και να καταλήγει στην καταδίκη δύο πρώην διευθυνόντων συμβούλων της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας. Η καταδικαστική απόφαση επικυρώθηκε σε δεύτερο βαθμό και, σύμφωνα με τον κ. Τρουφάκο, κατέστη αμετάκλητη μετά την απόρριψη των σχετικών ενδίκων μέσων από τον Άρειο Πάγο.
Ο ίδιος στάθηκε στις δυσκολίες που παρουσίασε η ποινική διερεύνηση μιας τόσο σύνθετης υπόθεσης, καθώς έπρεπε να εξηγηθεί με συγκεκριμένα παραδείγματα πώς εμπορικές πρακτικές που φαινομενικά αποτελούν μέρος του ανταγωνισμού μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να λειτουργούν ως μηχανισμοί αποκλεισμού άλλων επιχειρήσεων. Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις συμφωνίες αποκλειστικότητας με σημεία πώλησης και στις πιέσεις που, σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, ασκούνταν σε χονδρεμπόρους οι οποίοι επιθυμούσαν να διαθέτουν προϊόντα ανταγωνιστικών ζυθοποιιών.
Παράλληλα, ο κ. Τρουφάκος γνωστοποίησε μια ακόμη πρόσφατη δικαστική εξέλιξη, αυτή τη φορά σχετικά με τις μηνύσεις που είχαν υποβληθεί σε βάρος του Δημήτρη Πολιτόπουλου και του τότε εμπορικού διευθυντή της ΖΜΘ, ρις, με την κατηγορία ότι είχαν προσκομίσει ψευδή στοιχεία στην Επιτροπή Ανταγωνισμού. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, τα δύο στελέχη είχαν αθωωθεί το 2019, ενώ μόλις δύο ημέρες πριν από τη συνέντευξη Τύπου την Δευτέρα 2 Νοεμβρίου εκδόθηκε νέα δικαστική απόφαση που τους επιδικάζει συμβολική αποζημίωση για την υπόθεση της καταμήνυσής τους.
Πολιτόπουλος: Οι αιχμές για το υπουργείο Οικονομικών και τον ειδικό φόρο κατανάλωσης
Πέρα από τη δικαστική απόφαση, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι αναφορές του Δημήτρη Πολιτόπουλου στο φορολογικό καθεστώς των μικρών ανεξάρτητων ζυθοποιείων. Ο επικεφαλής της ΖΜΘ υποστήριξε ότι η τροποποίηση του 2024 σχετικά με την εφαρμογή του μειωμένου Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης δημιουργεί σημαντικά εμπόδια στην ανάπτυξη της εταιρείας. Σήμερα, τα ανεξάρτητα μικρά ζυθοποιεία με ετήσια παραγωγή έως 200.000 εκατόλιτρα δικαιούνται μειωμένο κατά 50% συντελεστή ΕΦΚ. Όταν μια εταιρεία ξεπερνά το όριο των 200.000 εκατόλιτρων, η νομοθεσία διεθνώς παρέχει μια μεταβατική περίοδο χάριτος (leeway) ενός έτους με το μειωμένο καθεστώς, ώστε η εταιρεία να προσαρμοστεί και να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες επενδύσεις. Σύμφωνα με τον κ. Πολιτόπουλο, τον Ιούλιο του 2024, το ελληνικό Υπουργείο Οικονομικών πέρασε νομοθετική ρύθμιση που κατήργησε ειδικά αυτή την περίοδο χάριτος καθιστώντας οικονομικά δυσκολότερο το πέρασμα μιας αναπτυσσόμενης ζυθοποιίας στην επόμενη κατηγορία. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η αλλαγή αυτή επηρεάζει ιδιαίτερα και αποκλειστικά αυτή την περίοδο τη ΖΜΘ, καθώς η εταιρεία βρίσκεται κοντά στο συγκεκριμένο όριο και έχει ήδη επενδύσει σημαντικά κεφάλαια για την αύξηση της παραγωγικής της δυναμικότητας. Μάλιστα, προχώρησε σε μια σοβαρή καταγγελία, αναφέροντας ότι, όταν η διοίκηση της εταιρείας ζήτησε εξηγήσεις από το υπουργείο Οικονομικών για την τροποποίηση που, όπως τόνισε, έγινε χωρίς κάποια πρότερη διαβούλευση, η απάντηση που έλαβε ήταν: «Μας το ζήτησε η Heineken». Θα πρέπει να σημειωθεί πως ανέφερε οτι την απάντηση αυτή την έδωσε ο σημερινός Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας, ο οποίος τότε αποτελούσε υφυπουργό Οικονομικών. Ο κ. Πολιτόπουλος σημείωσε επίσης ότι η ΖΜΘ καταβάλλει, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, περίπου 12 εκατ. ευρώ σε φόρους ετησίως και εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για την έλλειψη ανταπόκρισης από την πολιτεία στις σχετικές επιστολές της εταιρείας.
Οι μικροζυθοποιίες και οι πρακτικές αποκλειστικότητας
Η κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην ελληνική αγορά μπίρας αποτέλεσε ένα ακόμη βασικό θέμα της ενημέρωσης καθώς όπως σημείωσαν οι άνθρωποι της ΖΜΘ οι στρεβλώσεις συνεχίζονται.
Επιπρόσθετα, ο Φώτης Αναστασίου, ιδιοκτήτης της ομώνυμης μικροζυθοποιίας στο Χαλάνδρι, περιέγραψε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ανεξάρτητοι παραγωγοί στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν πρόσβαση στα σημεία πώλησης και ιδιαίτερα στην εστίαση. Όπως υποστήριξε, παρά την ανάπτυξη της ελληνικής μικροζυθοποιίας τα τελευταία χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν συμφωνίες αποκλειστικότητας και εμπορικές πρακτικές που περιορίζουν τη δυνατότητα μικρότερων παραγωγών να τοποθετούν τα προϊόντα τους σε μπαρ, εστιατόρια και άλλα καταστήματα. Αναφέρθηκε επίσης στο φαινόμενο του craft washing, δηλαδή στη χρήση εμπορικών σημάτων που παραπέμπουν σε ανεξάρτητη ή τοπική μικροζυθοποιία, παρότι τα προϊόντα ανήκουν σε μεγαλύτερους επιχειρηματικούς ομίλους. Ο ίδιος εκτίμησε ότι η επόμενη διετία θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη για τον κλάδο, σημειώνοντας ότι από τις περίπου 80 ανεξάρτητες μικροζυθοποιίες που έχουν αναπτυχθεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, μπορεί να ολοκληρώσουν την λειτουργία τους ακόμη και οι μισές. Όπως είπε έχουν ήδη καταγραφεί δύο διακοπές λειτουργίας και μία εξαγορά, αυτή την Noctua από την Aθηναική Ζυθοποιία.
Η νέα έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού
Παράλληλα με την ολοκλήρωση της συγκεκριμένης δικαστικής διαδικασίας, ανοιχτό παραμένει και ένα νέο ερευνητικό μέτωπο στην ελληνική αγορά μπίρας.Στις 31 Ιανουαρίου 2023 η Επιτροπή Ανταγωνισμού πραγματοποίησε αιφνιδιαστικό επιτόπιο έλεγχο στον κλάδο παραγωγής, εισαγωγής και διάθεσης ζύθου και αλκοολούχων ποτών, στο πλαίσιο έρευνας για πιθανές αντιανταγωνιστικές πρακτικές. η συγκεκριμένη έρευνα παραμένει ανοιχτή, χωρίς η διενέργεια του ελέγχου να συνιστά από μόνη της διαπίστωση παράβασης. Η διοίκηση της ΖΜΘ υποστηρίζει ότι έχει προσκομίσει στην Επιτροπή Ανταγωνισμού πολυάριθμες αναφορές σχετικά με εμπορικές πρακτικές και συμφωνίες αποκλειστικότητας που, κατά την εκτίμησή της, εξακολουθούν να περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Συγκεκριμένα έγινε λόγος για εκατοντάδες αναφορές από ταβέρνες, μπαρ και χονδρεμπόρους σε όλη την Ελλάδα, όπου καταγράφεται η άρνηση τοποθέτησης της «Βεργίνα» λόγω γραπτών ή προφορικών συμβολαίων αποκλειστικότητας με την Αθηναϊκή Ζυθοποιία
«Δεν πρόκειται να υποχωρήσουμε»
«Δεν είμαστε ηλίθιοι, είμαστε ριψοκίνδυνοι, ταπεινοί και υπομονετικοί» τόνισε ο κ. Πολιτόπουλος που ανέφερε πως η ΖΜΘ δαπανήσε πάνω από 17 εκατομμύρια ευρώ σε δικαστικά έξοδα όλα αυτά τα χρόνια. «Αυτή η νίκη αποδεικνύει ότι η ελευθερία και η δικαιοσύνη κερδίζονται με αγώνες και επιμονή. Δεν πρόκειται να υποχωρήσουμε. Θα περιμένουμε υπομονετικά να λογικευτεί η πολιτεία και να αποκτήσει ηθική, ώστε να υπάρξει επιτέλους μια πραγματικά ελεύθερη αγορά στην Ελλάδα» υπογράμμισε.
