Από θεωρητικό ενεργειακό σχέδιο, ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά στοιχήματα της Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Την εικόνα του Vertical Corridor περιγράφει ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, σε συνέντευξή του στο Πρώτο Θέμα.
«Μέχρι πριν από λίγο καιρό μιλούσαμε για ένα concept. Τώρα οι γεωπολιτικές επιδιώξεις έχουν πάει ένα σημαντικό βήμα παρακάτω το έργο, καθώς υπάρχουν συμφωνίες και μια πραγματική βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί ο ενεργειακός διάδρομος».
Με τα μέχρι τώρα συμβόλαια και τα μνημόνια συνεργασίας, ο Vertical Corridor διαθέτει έναν όγκο που υπερβαίνει τα 4-4,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως. Πρόκειται για:
-1 bcm προς την Αλβανία
-0,5 bcm προς τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη
που είναι οι δύο πολυετείς συμφωνίες που ήδη έχει εξασφαλίσει η εταιρεία. Ακολουθούν περίπου 2 bcm με τη Ρουμανία, ενώ στο τραπέζι βρίσκονται επιπλέον ποσότητες προς την Ουκρανία αλλά και τη Βουλγαρία, για την οποία η εκτίμηση είναι ότι θα κινηθεί λίγο πιο αργά λόγω κυβερνητικών αλλαγών. Παράλληλα, συνεχίζονται οι επαφές με άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Βόρεια Μακεδονία, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ακόμη οριστικές συμφωνίες.
Το σύνολο αυτό δεν είναι τυχαίο, καθώς αντιστοιχεί περίπου στη δυναμικότητα ενός FSRU, γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα στη συζήτηση για νέες υποδομές. Επιπλέον, αλλάζει όλη την εικόνα του ισολογισμού της εταιρείας: μετά το 2030 εκτιμάται ότι μπορεί να διαμορφώσει για τον Όμιλο AKTOR έσοδα από 1,6 έως 2,5 δισ. ευρώ, ανάλογα με το εύρος των συμφωνιών, και να ενισχύσει τα EBITDA με 80-130 εκατ. ευρώ ετησίως.
Νέος αγωγός για την Αλβανία
«Ένα FSRU έχει περίπου 4,5 bcm δυναμικότητα. Αν εμείς μόνοι μας φτάνουμε σε αυτά τα επίπεδα, τότε προφανώς τίθεται θέμα δεύτερου FSRU», σημειώνει ο κ. Εξάρχου, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η επενδυτική απόφαση δεν είναι ακόμη ώριμη.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ένταξη της Αλβανίας στον Διάδρομο. «Για να συνδεθεί η Αλβανία με τον Κάθετο Διάδρομο προκρίνεται η κατασκευή ενός αγωγού μήκους περίπου 35 χιλιομέτρων, ο οποίος θα συνδέει τον αγωγό TAP με την περιοχή όπου προγραμματίζεται η κατανάλωση φυσικού αερίου από βιομηχανικές και άλλες εγκαταστάσεις». Το αέριο, αφού εισέλθει στο σύστημα μεταφοράς μέσω LNG υποδομών και επαναεριοποίησης, θα διοχετεύεται μέσω του TAP και στη συνέχεια μέσω του νέου αγωγού προς τα σημεία τελικής κατανάλωσης στην Αλβανία.
Το κόστος, όπως αναφέρει ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR, είναι διαχειρίσιμο, καθώς υπολογίζεται γύρω στα 70 εκατ. ευρώ και θα πληρωθεί από το αλβανικό Δημόσιο. Ξεκαθαρίζει ωστόσο ότι η ελληνική πλευρά δεν εξετάζει επενδύσεις εκτός χώρας: «Δεν έχω αναλάβει καμία υποχρέωση για FSRU εκτός Ελλάδος. Αν κάποιος θέλει να κάνει, είναι δικό του θέμα».
Σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση του Vertical Corridor παίζει, όπως αναφέρει, και η πρόσφατη συμφωνία για την τιμολόγηση της διαμετακόμισης, η οποία εισάγει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο κόστος μεταφοράς φυσικού αερίου. Μέχρι σήμερα κάθε χώρα μπορούσε να επιβάλλει διαφορετικά τέλη, δημιουργώντας αβεβαιότητα για επενδύσεις και μακροχρόνιες συμφωνίες. «Από εδώ και πέρα δεν μπορεί κάθε κράτος να τιμολογεί όπως θέλει. Υπάρχει ένας ενιαίος και γνωστός εκ των προτέρων τρόπος», σημειώνει ο κ. Εξάρχου, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία περιορίζει σημαντικά τις στρεβλώσεις και καθιστά το project πιο αξιόπιστο για την αγορά.
Ωστόσο, αποσυνδέει την επιτυχία του ενεργειακού διαδρόμου από την προγραμματισμένη δημοπρασία του Ιουλίου: «Ο Κάθετος Διάδρομος χτίζεται πάνω σε μακροχρόνια συμβόλαια LNG από το 2030-2050 και όχι σε δημοπρασίες short term».
Η μάχη για LNG
Την ίδια ώρα, η διεθνής αγορά LNG διαμορφώνει ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Η διαφορά τιμών μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης παραμένει μεγάλη, με το Henry Hub (τον αμερικανικό κόμβο διανομής φυσικού αερίου στη Λουιζιάνα) να κινείται στα 7 δολάρια ανά μονάδα μέτρησης θερμικής ενέργειας (MMBtu, ισοδύναμο με περίπου 20 ευρώ ανά μεγαβατώρα) και το ευρωπαϊκό TTF να καταγράφει σημαντικές αυξήσεις, με τιμές κάτω από 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα αλλά με μεγάλες διακυμάνσεις, ιδίως σε περιόδους αιχμής.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Εξάρχου, το βασικό ζήτημα δεν είναι η τιμή, αλλά η διαθεσιμότητα:
«Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι η τιμή του φυσικού αερίου στο TTF μπορεί να φτάσει και στα 85 ευρώ ανά μεγαβατώρα, προκαλώντας ένα δυσβάσταχτο κόστος στην αγορά. Ταυτόχρονα, θα υπάρχει μεγάλη δυσκολία να εξασφαλίσει κανείς LNG. Θα γίνεται μάχη για να βρεις ποσότητες, ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει σύντομα».
Όπως λέει, αυτό σημαίνει ότι τα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου θα εκτρέπονται προς την Ασία και θα αλλάζουν ιδιοκτήτη ανάλογα με το premium που θα πληρώσει ο αγοραστής. Γι' αυτό, με όπλο τις υπογεγραμμένες συμφωνίες και τη δεσμευμένη ζήτηση στα Βαλκάνια, ο Όμιλος AKTOR θα επιδιώξει την εξασφάλιση ενός «προνομίου διαθεσιμότητας» από τις ΗΠΑ ενόψει μιας περιόδου όπου η ζήτηση θα ξεπερνά σημαντικά την προσφορά.
Οι λόγοι είναι πολλαπλοί:
- η παραγωγή από το Κατάρ δεν αναμένεται να επανέλθει σύντομα στα προηγούμενα επίπεδα,
- η Ρωσία στρέφει ολοένα και περισσότερο τις ροές της προς την Ασία,
- ενώ η Κίνα αυξάνει σταθερά τη ζήτησή της.
«Αν με ρωτήσετε αν η Ρωσία θα στείλει αέριο στην Ευρώπη ή στην Κίνα, νομίζω ότι η απάντηση είναι προφανής», σημειώνει αποτυπώνοντας το νέο γεωοικονομικό περιβάλλον.
Χρειάζεται ισορροπία προμηθευτών η Ε.Ε.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική παραμένει αντιφατική. Η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια προσκρούει σε διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών που δυσκολεύουν τη διαμόρφωση μιας ενιαίας στρατηγικής. Υπάρχουν χώρες που εξακολουθούν να διατηρούν επιφυλάξεις απέναντι στα μακροχρόνια συμβόλαια, ενώ άλλες επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται μεγαλύτερο ρίσκο.
«Η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να λειτουργεί αντιδραστικά. Δεν μπορεί να εξαρτάται ούτε από τη Ρωσία ούτε από την Αμερική. Πρέπει να υπάρχει ισορροπία μεταξύ προμηθευτών. Αν αυτό σημαίνει ότι θα πληρώσει κάτι παραπάνω, τότε πρέπει να το κάνει. Γιατί η ενέργεια δεν είναι μόνο θέμα κόστους, είναι κυρίως θέμα ασφάλειας».
Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, ο Vertical Corridor αποκτά ιδιαίτερη σημασία ως εργαλείο εξισορρόπησης. «Ο στόχος δεν είναι να αντικαταστήσουμε πλήρως το ρωσικό αέριο», διευκρινίζει ο κ. Εξάρχου. «Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε μια πραγματική εναλλακτική. Αν μπορέσουμε να διακινήσουμε 8-10 bcm τον χρόνο, αυτό αλλάζει τις ισορροπίες στην περιοχή».
Ο ρόλος της ΔΕΠΑ στην Atlantic
Στο επιχειρηματικό και πολιτικό σκέλος του εγχειρήματος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση του Ομίλου AKTOR και της Atlantic, που αποτελεί κοινό σχήμα με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας — ειδικά καθώς το τελευταίο διάστημα υπήρξαν σενάρια περί διαφοροποίησης ή ακόμη και απομάκρυνσης των δύο πλευρών. Ο κ. Εξάρχου επιμένει ότι το project παραμένει κοινό εγχείρημα με έντονα εθνικό χαρακτήρα:
«Το Vertical Corridor το έχω πει από την πρώτη μέρα και το πιστεύω απολύτως: είναι πρώτα ένα εθνικό και μετά ένα επιχειρηματικό project».
Η συνεργασία με τη ΔΕΠΑ, όπως εξηγεί, αποτελεί βασικό κομμάτι του σχεδιασμού και συνδέεται άμεσα με τη φιλοσοφία πάνω στην οποία χτίστηκε το ελληνικό σκέλος του Διαδρόμου: «Όταν μιλάω για τον ελληνικό Vertical Corridor, μιλάω για ένα σχήμα που περιλαμβάνει και το Ελληνικό Δημόσιο μέσω της ΔΕΠΑ. Αυτό δεν έχει αλλάξει ούτε στο ελάχιστο». Η προοπτική, όπως επισημαίνει, είναι οι συμβάσεις να ενταχθούν πλήρως στο σχήμα της Atlantic.
Αναφερόμενος στις συμφωνίες LNG που υπογράφηκαν από την AKTOR LNG USA και όχι από την ελληνική εταιρεία, υποστηρίζει ότι υπήρχε τεχνικός λόγος και όχι διαφοροποίηση στρατηγικής, διευκρινίζοντας ότι αυτό δεν επηρεάζει τη συνολική αρχιτεκτονική της συνεργασίας.
Το επιχειρηματικό μοντέλο, όπως το περιγράφει, βασίζεται σε μια διπλή διασφάλιση — προμήθεια σε σταθερό κόστος και πώληση με περιθώριο κέρδους:
«Έχουμε κλειδώσει τιμή αγοράς LNG για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς και τιμή πώλησης σε καλύτερο επίπεδο. Αυτό δημιουργεί ένα σχετικά ασφαλές πλαίσιο. Τίποτα δεν είναι 100% ασφαλές στην ενέργεια, αλλά είναι ένα πολύ ισχυρό μοντέλο. Ποιος θα ήθελε να φύγει από ένα τέτοιο σχήμα;».
Παράλληλα, επιμένει ότι η επιτυχία του Vertical Corridor δεν αφορά μόνο τις εταιρείες που συμμετέχουν, αλλά συνολικά τη θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής: «Εγώ θα εξακολουθήσω να παλεύω για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος γιατί δεν αφορά μόνο μια επιχειρηματική δραστηριότητα. Αφορά τη δυνατότητα της Ελλάδας να αποκτήσει έναν ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης».
Κίνδυνος για τις ΑΠΕ — και νέα κόκκινα δάνεια έως 25 δισ. ευρώ
Αν το LNG είναι η απάντηση στο ερώτημα της ενεργειακής ασφάλειας, οι ΑΠΕ παραμένουν η απάντηση στο ερώτημα του κόστους και της απανθρακοποίησης. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Εξάρχου, η Ευρώπη και ειδικά η Ελλάδα βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με ένα διαφορετικό όριο: όχι τη διαθεσιμότητα καυσίμου, αλλά τη δυνατότητα του συστήματος να απορροφήσει την πράσινη παραγωγή.
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον αν θα κατασκευαστούν νέα φωτοβολταϊκά και αιολικά, αλλά πόση από την ενέργεια που παράγουν θα μπορεί πράγματι να φτάσει στην κατανάλωση χωρίς να κόβεται λόγω συμφόρησης δικτύων και ελλείψεων σε αποθήκευση. Εκεί ακριβώς μπαίνει στο τραπέζι το ζήτημα των περικοπών (curtailment), που εξελίσσεται στο νέο μεγάλο αγκάθι της πράσινης μετάβασης.
Ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR προειδοποιεί για σοβαρό κίνδυνο αποσταθεροποίησης της αγοράς των ΑΠΕ στην Ελλάδα, συνδέοντας ευθέως τις αυξανόμενες περικοπές παραγωγής με πιθανό κύμα μη εξυπηρετούμενων δανείων ύψους έως και 25 δισ. ευρώ στο τραπεζικό σύστημα.
Όπως τονίζει, η πλειονότητα των έργων ΑΠΕ έχει χρηματοδοτηθεί με υψηλή τραπεζική μόχλευση, συνήθως με αναλογία 80% δανεισμό και 20% ίδια κεφάλαια. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, αν οι περικοπές παραγωγής ξεπεράσουν το 20%, ουσιαστικά εξαφανίζεται το περιθώριο κέρδους των έργων, με συνέπεια αρκετοί παραγωγοί να αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους:
«Το πραγματικό "κόκκινο" δεν είναι μόνο για τον επιχειρηματία, είναι κυρίως για τις τράπεζες».
Όπως εξηγεί, η συνολική έκθεση των ελληνικών τραπεζών στον κλάδο είναι μεγάλη και μια γενικευμένη επιδείνωση των έργων ΑΠΕ θα υποχρέωνε τις συστημικές τράπεζες σε πολύ μεγάλες προβλέψεις.
Το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών έχει δημιουργήσει, σύμφωνα με τον ίδιο, μια στρεβλή αγορά: «Έχουμε δημιουργήσει χιλιάδες φωτοβολταϊκά χωρίς καμία πρόβλεψη μπαταρίας», αναφέρει, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται υπερβολικά χαμηλές τιμές ρεύματος τις μεσημεριανές ώρες και εκρηκτικές αυξήσεις το βράδυ, όταν η παραγωγή των ΑΠΕ υποχωρεί.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στις μεγάλες μπαταρίες αποθήκευσης, τις οποίες χαρακτηρίζει κρίσιμο κρίκο για τη σταθεροποίηση της αγοράς:
«Η λύση δεν βρίσκεται στις μικρές behind-the-meter εγκαταστάσεις, αλλά στη δημιουργία μεγάλων μονάδων αποθήκευσης που θα μπορούν να διοχετεύουν ενέργεια στο δίκτυο κατά τις βραδινές ώρες ή σε περιόδους χαμηλής παραγωγής».
Ως παράδειγμα ο κ. Εξάρχου αναφέρει τη Βουλγαρία, σημειώνοντας ότι η χώρα επέλεξε να επιδοτήσει κυρίως μπαταρίες και όχι φωτοβολταϊκά, πετυχαίνοντας χαμηλότερες και πιο σταθερές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο Όμιλος AKTOR διαθέτει pipeline περίπου 520 MW σε ΑΠΕ, το οποίο σχεδιάζεται να φτάσει στο 1,3 GW έως το 2030, ενώ εξετάζει και επενδύσεις σε μονάδες φυσικού αερίου στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου η διοίκηση εκτιμά ότι υπάρχουν μεγαλύτερα περιθώρια ανάπτυξης σε σχέση με την Ελλάδα.
Due diligence σε ώριμα assets
Σε ό,τι αφορά τις κατασκευές, ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR εκτιμά ότι το μέλλον των μεγάλων τεχνικών ομίλων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μετά και το τέλος του RRF, θα περάσει μέσα από τις παραχωρήσεις και τα έργα ΣΔΙΤ. Χώρες όπως η Ρουμανία δεν θα μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε ευρωπαϊκά κονδύλια για τη χρηματοδότηση υποδομών, γεγονός που θα τις οδηγήσει αναγκαστικά σε μοντέλα παραχωρήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο όμιλος εξετάζει ήδη ώριμες παραχωρήσεις στο εξωτερικό, κυρίως οδικά έργα με ολοκληρωμένη κατασκευή και λειτουργία, πραγματοποιώντας ήδη due diligence πάνω σε αντίστοιχα projects, με στόχο πιθανές εξαγορές το επόμενο διάστημα.
Περιγράφοντας τη λογική αξιολόγησης τέτοιων επενδύσεων, τονίζει ότι η αξία μιας παραχώρησης δεν εξαρτάται μόνο από τη σημερινή της κερδοφορία, αλλά κυρίως από τη διάρκεια ζωής που απομένει στη σύμβαση. Μια παραχώρηση με ορίζοντα 25 ετών και σταθερές ταμειακές ροές προσφέρει πολύ μεγαλύτερη ορατότητα και ασφάλεια από μια επένδυση που βρίσκεται κοντά στη λήξη της.
Ο κ. Εξάρχου υποστηρίζει ότι η αγορά παραχωρήσεων στα Βαλκάνια βρίσκεται ακόμη στην αρχή της ανάπτυξής της και εκτιμά ότι τα επόμενα χρόνια θα δημιουργηθεί ένα μεγάλο νέο κύμα επενδύσεων σε αυτοκινητοδρόμους, σιδηροδρομικά έργα και κρίσιμες υποδομές μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων παραχώρησης.
