Κοινό μέτωπο απέναντι στις ρωσικές απαιτήσεις για αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας επιχειρούν να διαμορφώσουν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ώρα που οι διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία εντείνονται. Στη σύνοδο του Δουβλίνου συμφωνήθηκε η συμμετοχή πέντε ευρωπαϊκών χωρών και των θεσμών της ΕΕ σε κοινό διαπραγματευτικό σχήμα, με την ευρωπαϊκή πλευρά να ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για την ασφάλεια της ηπείρου χωρίς τη συμμετοχή της.
Σε συμφωνία για τη συγκρότηση κοινής ευρωπαϊκής ομάδας που θα συμμετάσχει στις επόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία κατέληξαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατά τη σύνοδό τους στο Δουβλίνο την Παρασκευή (13/11), επιδιώκοντας να εξασφαλίσουν ουσιαστική παρουσία στις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και μετέδωσαν διεθνή μέσα ενημέρωσης, στο σχήμα θα συμμετέχουν η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, μαζί με εκπροσώπους των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η συμφωνία αποτελεί μια προσπάθεια συντονισμού της ευρωπαϊκής παρουσίας στις διπλωματικές επαφές, καθώς οι κυβερνήσεις της ηπείρου επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι οι αποφάσεις για το μέλλον της Ουκρανίας και την ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν θα ληφθούν χωρίς τη δική τους συμμετοχή.
Παρά τη συμφωνία για το ευρύτερο σχήμα, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της συγκεκριμένης θεσμικής εκπροσώπησης της ΕΕ και του τρόπου κατανομής των ρόλων στις διαπραγματεύσεις.
Μερτς: «Καμία συζήτηση για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη»
Την ίδια ώρα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες απορρίπτουν το ενδεχόμενο να αποτελέσει η υφιστάμενη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας αντικείμενο συνολικής επαναδιαπραγμάτευσης με τη Μόσχα στο πλαίσιο των ειρηνευτικών συνομιλιών.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκε κατηγορηματικός, υπογραμμίζοντας ότι οι αποφάσεις για την Ουκρανία και την Ευρώπη δεν μπορούν να λαμβάνονται χωρίς τη συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερόμενων.
«Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία, ούτε συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη. Επιπλέον, δεν υπάρχει λόγος να συζητήσουμε την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Την έχουμε ήδη», δήλωσε στους δημοσιογράφους.
Η τοποθέτησή του έρχεται σε αντίθεση με τη θέση της Μόσχας, η οποία ζητά μια ευρύτερη συμφωνία για την ασφάλεια της Ευρώπης πριν από τη διευθέτηση των επιμέρους ζητημάτων του πολέμου.
Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ρωσία είχε απαιτήσει την αποχώρηση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ από χώρες που εντάχθηκαν στη Συμμαχία μετά το 1997, αίτημα το οποίο είχε απορριφθεί.
Το Κρεμλίνο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής συμμετοχής
Από την πλευρά του, το Κρεμλίνο δήλωσε την Παρασκευή ότι η Ρωσία θα μπορούσε να αποδεχθεί τη συμμετοχή ευρωπαϊκών χωρών στις ειρηνευτικές συνομιλίες, εφόσον διαπιστώσει ότι είναι πρόθυμες να συμβάλουν ουσιαστικά στην ειρηνευτική διαδικασία.
Η δήλωση έγινε μετά τις επαφές των Αμερικανών απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα και τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι.
Οι δύο Αμερικανοί απεσταλμένοι συναντήθηκαν επίσης με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Δουβλίνο.
Ο Κούσνερ υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων, ενώ ο Ζελένσκι επιβεβαίωσε ότι η ευρωπαϊκή πλευρά αναμένεται να λάβει μέρος στον επόμενο γύρο των διαπραγματεύσεων.
Κάλας: Προτεραιότητα η κατάπαυση του πυρός, όχι η αλλαγή της ευρωπαϊκής ασφάλειας
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι οι ρωσικές απαιτήσεις για συζητήσεις σχετικά με την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης ενδέχεται να απομακρύνουν την προσοχή από την άμεση προτεραιότητα, που είναι η επίτευξη κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία.
Ανάλογες επιφυλάξεις εξέφρασαν και εκπρόσωποι χωρών της Βαλτικής, ενώ η Πολωνία και τα σκανδιναβικά κράτη προειδοποίησαν για τους κινδύνους που θα μπορούσε να συνεπάγεται η έναρξη μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης με τη Μόσχα για το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφαλείας.
Η κοινή ευρωπαϊκή θέση αποτυπώθηκε και στη διακήρυξη που υιοθετήθηκε την Πέμπτη, κατά τη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Δουβλίνο, με βασική αρχή ότι τα ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια της ηπείρου πρέπει να αποφασίζονται με τη συμμετοχή των Ευρωπαίων.
Γιατί επιλέχθηκε το σχήμα των πέντε χωρών
Η σύνθεση της ευρωπαϊκής ομάδας αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεων μεταξύ των ηγετών, καθώς υπήρχαν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τον αποτελεσματικότερο τρόπο εκπροσώπησης της Ευρώπης.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι είχε ταχθεί υπέρ μιας ενιαίας και σαφώς καθορισμένης εκπροσώπησης, εκφράζοντας ανησυχίες ότι οι παράλληλες διπλωματικές πρωτοβουλίες θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την ευρωπαϊκή θέση.
Από την πλευρά του, ο Φρίντριχ Μερτς υποστήριξε τη χρησιμότητα του σχήματος E3, στο οποίο συμμετέχουν η Γερμανία, η Γαλλία και η Βρετανία, επισημαίνοντας ότι έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό σε ζητήματα ασφάλειας.
Ο Γερμανός καγκελάριος σημείωσε, ωστόσο, ότι στις σχετικές επαφές συμπεριλαμβάνονται επίσης η Ιταλία και η Πολωνία.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη συμμετοχή της Βρετανίας, η οποία, παρά την αποχώρησή της από την Ευρωπαϊκή Ένωση, εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές δυνάμεις της ηπείρου και βασικό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ.
Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, είχε υποστηρίξει ότι η Βρετανία πρέπει οπωσδήποτε να βρίσκεται στο τραπέζι των συνομιλιών, προκρίνοντας ένα σχήμα που θα περιλαμβάνει τις πέντε χώρες και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Οι διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι και τα ανοιχτά ζητήματα
Η συμφωνία για την ευρωπαϊκή εκπροσώπηση έρχεται μετά τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν νωρίτερα αυτή την εβδομάδα στο Άμπου Ντάμπι, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Ρωσίας, της Ουκρανίας και δυτικών χωρών.
Τόσο η Μόσχα όσο και το Κίεβο αναγνώρισαν ότι σημειώθηκε κάποια πρόοδος, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ουσιαστική εξέλιξη στα δυσκολότερα ζητήματα, με κυριότερο το εδαφικό.
Για την ευρωπαϊκή πλευρά, το ζητούμενο είναι πλέον διπλό: αφενός να διασφαλιστεί η συμμετοχή της στις επόμενες διαπραγματεύσεις και αφετέρου να διατηρηθεί κοινή στάση απέναντι στις ρωσικές απαιτήσεις.
Η συγκρότηση του κοινού διαπραγματευτικού σχήματος αποτελεί ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, χωρίς ωστόσο να επιλύει αυτομάτως όλες τις διαφωνίες για τον τρόπο εκπροσώπησης της Ευρώπης και τον ρόλο που θα διαδραματίσει στην τελική διαμόρφωση μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας.
