Τις τέσσερις κυρίαρχες τάσεις, που εκτιμάται ότι θα δώσουν τον «ρυθμό» στην ελληνική αγορά εργασίας ώς το 2035, παρουσίασε μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δρ Ηλίας Λιβανός, εμπειρογνώμων του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop), επικαλούμενος τις νέες προβλέψεις απασχόλησης, που μόλις δημοσίευσε ο εν λόγω αποκεντρωμένος οργανισμός της ΕΕ, με έδρα τη Θεσσαλονίκη. Το δημογραφικό, η πράσινη μετάβαση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η «οικονομία της εμπειρίας» είναι οι τέσσερις παράγοντες που όπως όλα δείχνουν, θα διαμορφώσουν τα δεδομένα. «Μιλώντας γενικότερα, η απασχόληση συνολικά στην Ελλάδα εκτιμάται ότι θα παρουσιάσει εικόνα στασιμότητας ώς το 2035, με περίπου εννέα στις θέσεις εργασίας ν' αφορούν τη λεγόμενη "ζήτηση αντικατάστασης" (σ.σ.ζήτηση για νέους εργαζομένους, που θα καλύψουν τις θέσεις υπάρχοντων που αποχωρούν, λόγω συνταξιοδότησης, θανάτου, αλλαγής επαγγέλματος κ.λπ.)» εκτιμά ο δρ Λιβανός, εμπειρογνώμων σε θέματα δεξιοτήτων και αγοράς εργασίας.
Τάση πρώτη: Η Μεγάλη Συνταξιοδότηση, το δημογραφικό και οι «προστατευτικές» υπηρεσίες
Το 2035 χαρακτηρίζεται ώς το έτος της «Μεγάλης Συνταξιοδότησης», καθώς μέχρι τότε θα έχουν βγει στη σύνταξη όλα τα μέλη της γενιάς των boomers, ήτοι οι άνθρωποι που γεννήθηκαν μεταξύ 1946 και 1964. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το δημογραφικό προφίλ της Ελλάδας, αναμένεται -όπως εξηγεί ο κ.Λιβανός- να έχει σημαντική επίδραση στην αγορά εργασίας σε τρία επίπεδα: πρώτον, θα χρειαστούν περισσότεροι άνθρωποι, για να φροντίζουν τους ηλικιωμένους στους τομείς της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας, οπότε οι νέες θέσεις εργασίας στον συγκεκριμένο χώρο εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά 10% ώς το 2035, ενώ ακόμη μεγαλύτερη, της τάξης του 44%, αναμένεται να είναι η αύξηση στους εργαζόμενους προσωπικής φροντίδας. Δεύτερον, οι συνταξιούχοι θα χρειαστούν συμβουλευτική υποστήριξη σε διάφορα θέματα (πχ, συνταξιοδοτικά), αλλά και πρόσβαση στις λεγόμενες «προστατευτικές», υποστηρικτικές και προσωπικές υπηρεσίες, δηλαδή σε ανθρώπους που -μεταξύ άλλων- θα μπορούν να κάνουν διάφορες δουλειές για λογαριασμό τους (όπως να λύνουν μια διαφορά στην τράπεζα ή σε δημόσια υπηρεσία). Οι θέσεις για εργαζόμενους στους τομείς των προσωπικών υπηρεσιών υπολογίζεται ότι θα αποτελούν σημαντικό ποσοστό (12,5%) της συνολικής ζήτησης αντικατάστασης ώς το 2035. Κατά τα λοιπά, οι νέες θέσεις για εκπαιδευτικούς εκτιμάται ότι θα αντιστοιχούν στο 6% της συνολικής ζήτησης αντικατάστασης, ενώ σε τεχνικούς και βοηθούς υγείας αναμένεται μείωση στο συνολικό επίπεδο απασχόλησης, σε συνδυασμό με αυξημένη ανάγκη επανεκπαίδευσής τους.
Τάση δεύτερη: Ζητούνται εξειδικευμένοι αγρότες και «πράσινοι» επαγγελματίες
Η πράσινη μετάβαση, στο πλαίσιο και της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal), αναμένεται να επηρεάσει σειρά επαγγελμάτων, με μετακίνηση από τους λεγόμενους «brown sectors» (ρυπογόνους τομείς) σε πιο πράσινες δραστηριότητες, με τη ζήτηση να επκεντρώνεται σε τομείς όπως οι εργαζόμενοι σε αιολικά πάρκα και ανακατασκευή κτηρίων, οι ηλεκτρολόγοι μηχανικοί και οι ηλεκτρονικοί τεχνίτες (+27% στις νέες θέσεις εργασίας για τις δύο τελευταίες ειδικότητες). Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται στασιμότητα στον τομέα των ορυχείων και των λατομείων, αφού θα υπάρξει μετακίνηση προς τις καθαρές τεχνολογίες ώς το 2035, και μεγάλη αύξηση -33%- στους τομείς ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου και κλιματισμού. Στις κατασκευές αναμένεται να προστεθούν 12% περισσότερες θέσεις εργασίας, ενώ στους επιστήμονες και μηχανικούς εκτιμάται ότι θα υπάρξει «μικρή σταθεροποιητική αύξηση», σύμφωνα με τον δρα Λιβανό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση του αγροτικού τομέα, όπου από τη μια πλευρά αναμένεται συρρίκνωση και από την άλλη μεγάλη ζήτηση αντικατάστασης, καθώς οι μεγαλύτεροι σε ηλικία αποχωρούν και οι νεότεροι διστάζουν να «μπουν». «Το 1981 οι αγρότες ήταν το 50% του συνολικού εργατικού δυναμικού, σήμερα είναι το 10%-15%. και η μείωση συνεχίζεται. Ωστόσο υπάρχει πολύ μεγάλη ζήτηση αντικατάστασης για εξειδικευμένους αγρότες. Πολλές νέες θέσεις εργασίας θα προκύψουν ώς το 2035 λόγω της αντικατάστασης, αλλά οι άνθρωποι που θα τις καταλάβουν θα χρειαστούν τις κατάλληλες ψηφιακές και επιχειρηματικές δεξιότητες» παρατηρεί ο δρ Λιβανός.
Τάση τρίτη: ψηφιακός μετασχηματισμός, ψηφιακή κόπωση, πληροφορική και Τεχνητή Νοημοσύνη
Παρά την έλευση της Τεχνητής Νοημοσύνης, που μπορεί πλέον να γράψει κώδικα για λογισμικό αρκετά επιδέξια, η αγορά εργασίας στον τομέα της πληροφορικής εκτιμάται ότι θα αναπτυχθεί κατά 13% ώς το 2035 (συμπεριλαμβανομένων και των υποστηρικτικών επαγγελμάτων στις εταιρείες πληροφορικής, όπως καθαριστών κτλ). Σε ό,τι αφορά ειδικά τους επαγγελματίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, η αύξηση των νέων θέσεων εργασίας θα είναι πολύ μεγαλύτερη, της τάξης του 32%. Πρόκειται για έναν σχετικά νέο τομέα, στον οποίο δεν υπάρχει ακόμη ζήτηση αντικατάστασης, οπότε οι νέες θέσεις εργασίας εκτιμάται ότι θα είναι καθαρά ...νέες, όπως διευκρινίζει ο δρ Λιβανός.
Αύξηση 8,5% στις νέες θέσεις εργασίας, σε συνδυασμό με μεγάλη ζήτηση αντικατάστασης, αναμένεται την επόμενη εννιαετία και στους υπαλλήλους πωλήσεων. «Πώς το εξηγείτε αυτό, δεδομένου ότι οι πράκτορες ΤΝ, δηλαδή αυτόνομα συστήματα με δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλίας, αναμένεται να μπουν στα επόμενα χρόνια δυναμικά και στον χώρο των πωλήσεων;» ρωτήσαμε τον δρα Λιβανό. «Αφενός αναμένουμε ανάπτυξη κατά 5% της αγοράς εργασίας στο χονδρικό και λιανικό εμπόριο. Αφετέρου, υπάρχει ήδη αυτό που λέμε "ψηφιακή κόπωση", δηλαδή πολλοί άνθρωποι δεν θέλουν να εξυπηρετούνται από την ΤΝ, αλλά από άλλους ανθρώπους και για αυτό ολοένα και περισσότερες τράπεζες και άλλες εταιρείες, διαφημίζουν πλέον την προσωπική επαφή και την εμπειρία εξυπηρέτησης» απαντά.
Τάση τέταρτη: Η «οικονομία της εμπειρίας»
Στο μεταξύ, ολοένα περισσότεροι άνθρωποι, ιδίως μετά την πανδημία, στρέφονται στην απόκτηση εμπειριών αντί υλικών αγαθών και αυτό αναμένεται -κατά τον δρα Λιβανό- να επηρεάσει και την ελληνική αγορά εργασίας. Στο σκηνικό αυτό, μεγάλη αναμένεται να είναι η αύξηση στις θέσεις εργασίας στις τέχνες και την ψυχαγωγία (+34%) και στους επαγγελματίες/βοηθούς σε νομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά επαγγέλματα (+35%), ενώ άνοδος εκτιμάται ότι θα υπάρξει και στη ζήτηση για εργαζόμενους στα καταλύματα και την εστίαση (1,6%) και στους βοηθούς προετοιμασίας φαγητού (14,5%). Οπως παρατηρεί ο δρ Λιβανός, αυτό που όλοι και όλες οι εργαζομενοι χρειάζεται να αντιληφθούν στο σκηνικό αυτό είναι η σημασία της επανακατάρτισης και της δια βίου μάθησης, που είναι αναγκαίες ώστε να παραμείνουν ανταγωνιστικοί σε μια αγορά εργασίας στην οποία τόσο αλλάζουν. Ο εμπειρογνώμονας του Cedefop υπογραμμίζει, τέλος, πως και ως εργαζόμενοι χρειάζεται να αντιμετωπίουμε την τεχνολογία ως σύμμαχο -όχι ως εχθρό._
