Μια νέα πραγματικότητα στη διαχείριση, τη ρύθμιση και τη μεταβίβαση των κόκκινων δανείων επιχειρεί να διαμορφώσει το νομοσχέδιο που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, εισάγοντας αυστηρότερες υποχρεώσεις για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων και ενισχύοντας τις δικλίδες ενημέρωσης και προστασίας των οφειλετών.
Οι προτεινόμενες διατάξεις δεν περιορίζονται στη διαδικασία ρύθμισης μιας ληξιπρόθεσμης οφειλής, αλλά καλύπτουν ευρύτερα τον κύκλο διαχείρισης ενός μη εξυπηρετούμενου δανείου: από την επικοινωνία και τη διαπραγμάτευση μεταξύ πιστωτή και δανειολήπτη έως τη μεταβίβαση της απαίτησης σε νέο επενδυτή. Στο επίκεντρο βρίσκονται η υποχρεωτική ηλεκτρονική καταγραφή των κρίσιμων σταδίων, τα συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα για την εξέταση αιτημάτων ρύθμισης και η αυστηρότερη εποπτεία της αγοράς.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να περιορίσει τα περιθώρια καθυστερήσεων και αδιαφάνειας, καθιστώντας περισσότερο ελέγξιμη τη διαδικασία διαπραγμάτευσης. Παράλληλα, προβλέπει υποχρεώσεις ενημέρωσης για το ύψος και τον τρόπο υπολογισμού των οφειλών, ενώ συνδέει την τήρηση των κανόνων με διοικητικές κυρώσεις και συγκεκριμένες συνέπειες για τους πιστωτές.
Νέος ρόλος για τους servicers στις μεταβιβάσεις δανείων
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τον ρόλο των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, οι οποίες αποκτούν υποχρεωτική συμμετοχή και στη διαδικασία πώλησης ή μεταβίβασης δανείων στη δευτερογενή αγορά.
Ειδικότερα, οι σχετικές συναλλαγές προβλέπεται να πραγματοποιούνται μέσω του servicer που διαχειρίζεται το συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο για λογαριασμό του αγοραστή, ενώ η σύμβαση διαχείρισης θα πρέπει να περιλαμβάνει την πολιτική διαμεσολάβησης που θα εφαρμόζεται στις συναλλαγές αυτές.
Με τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, ο servicer αποκτά κεντρική θέση στη σύνδεση του σημερινού κατόχου της απαίτησης με τον επόμενο αγοραστή της. Ταυτόχρονα, ενισχύονται οι υποχρεώσεις παροχής στοιχείων προς την Τράπεζα της Ελλάδος, με το νέο πλαίσιο να προβλέπει αυστηρότερη αντιμετώπιση περιπτώσεων κατά τις οποίες δεν υποβάλλονται τα απαιτούμενα δεδομένα ή παρέχονται ελλιπείς και ανακριβείς πληροφορίες.
Η παρέμβαση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να ενισχυθεί η διαφάνεια στην αγορά των μη εξυπηρετούμενων δανείων και να υπάρχει σαφέστερη εικόνα για τις συναλλαγές και τις διαδικασίες διαχείρισης των χαρτοφυλακίων.
Ηλεκτρονικός φάκελος για κάθε διαπραγμάτευση
Κομβικό ρόλο στο νέο σύστημα αποκτά η ηλεκτρονική πλατφόρμα διαπραγμάτευσης και συναλλαγών επί μη εξυπηρετούμενων δανείων, για τη λειτουργία της οποίας αρμόδιο ορίζεται το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Η πλατφόρμα θα λειτουργεί ως ενιαίο σημείο καταγραφής των βασικών σταδίων της διμερούς διαπραγμάτευσης μεταξύ πιστωτή και οφειλέτη. Σε αυτήν θα αποτυπώνονται η αίτηση ρύθμισης, οι προτάσεις του πιστωτή, οι αντιπροτάσεις του δανειολήπτη, οι απορρίψεις και, εφόσον επιτευχθεί συμφωνία, οι τελικοί όροι της ρύθμισης.
Η υποχρέωση ηλεκτρονικής καταγραφής θα ισχύει ακόμη και όταν η επικοινωνία μεταξύ των δύο πλευρών πραγματοποιείται με διαφορετικό τρόπο. Στόχος είναι να δημιουργείται πλήρες ψηφιακό αποτύπωμα της διαδικασίας, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί εάν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες προθεσμίες και οι υποχρεώσεις ενημέρωσης.
Στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος θα μπορεί να ελέγχει τη συμμόρφωση των πιστωτών με τις θεσμικές υποχρεώσεις τους και να επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις ή διορθωτικά μέτρα σε περίπτωση παραβάσεων. Η εποπτεία, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η κεντρική τράπεζα θα κρίνει την οικονομική καταλληλότητα κάθε προτεινόμενης ρύθμισης για έναν συγκεκριμένο οφειλέτη.
Δικαίωμα πλήρους ενημέρωσης για την οφειλή
Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και ως προς την πρόσβαση των δανειοληπτών στα στοιχεία των οφειλών τους. Οι οφειλέτες θα μπορούν να ζητούν χωρίς χρέωση αναλυτική ενημέρωση για τη σύμβαση, το ιστορικό πληρωμών και τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι τόκοι, οι προμήθειες και τα έξοδα.
Η υποχρέωση αυτή αποσκοπεί στο να έχουν οι δανειολήπτες σαφή εικόνα για το πραγματικό ύψος της απαίτησης και για τις χρεώσεις που έχουν ενσωματωθεί σε αυτήν. Σε περίπτωση που ο servicer δεν παρέχει τα προβλεπόμενα στοιχεία, το νομοσχέδιο προβλέπει, υπό τις οριζόμενες προϋποθέσεις, αναστολή της τοκοφορίας έως ότου εκπληρωθεί η σχετική υποχρέωση ενημέρωσης.
Παράλληλα, προβλέπεται αυτόματος επανυπολογισμός της οφειλής στις περιπτώσεις όπου εφαρμόζονται τα σχετικά ανώτατα όρια, χωρίς να απαιτείται από τον οφειλέτη να υποβάλει ξεχωριστό αίτημα.
Οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις ενισχύουν την υποχρέωση λογοδοσίας των εταιρειών διαχείρισης, μεταφέροντας το βάρος στην παροχή σαφών και ελέγξιμων πληροφοριών προς τους δανειολήπτες.
Υποχρεωτική πρόταση ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να ενισχύσει και τη διαδικασία αναζήτησης λύσης πριν από τη λήψη μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης. Για καταγγελμένες ή καθυστερούμενες οφειλές προβλέπεται, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει το νομοσχέδιο, η υποχρέωση του πιστωτή να υποβάλει πριν από τον πλειστηριασμό έγγραφη, κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη πρόταση ρύθμισης.
Με τον τρόπο αυτό, η διαπραγμάτευση αποκτά συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο, αντί να εξαρτάται αποκλειστικά από τις διαδικασίες που επιλέγει κάθε πιστωτής. Στόχος είναι να εξετάζονται οι δυνατότητες ρύθμισης πριν από την εξέλιξη της υπόθεσης σε στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης.
Επιπλέον, προβλέπεται ενισχυμένη προστασία για τους οφειλέτες που τηρούν ενεργή ρύθμιση, έναντι ενεργειών όπως η καταγγελία της σύμβασης, η έκδοση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση και ο πλειστηριασμός, σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις του νέου πλαισίου.
Η προστασία αυτή συνδέεται με την τήρηση της συμφωνημένης ρύθμισης και δεν συνιστά γενική αναστολή των μέτρων για κάθε οφειλέτη ανεξαρτήτως της κατάστασης της οφειλής του.
Οι προθεσμίες της νέας διαδικασίας
Το νομοσχέδιο εισάγει συγκεκριμένα χρονικά όρια για τη διμερή διαδικασία ρύθμισης, επιχειρώντας να περιορίσει τις καθυστερήσεις που μπορούν να παρατείνουν την αβεβαιότητα για τον δανειολήπτη.
Με βάση το προβλεπόμενο πλαίσιο, ο πιστωτής, είτε πρόκειται για τράπεζα είτε για εταιρεία διαχείρισης, θα διαθέτει έως τρεις μήνες για να απαντήσει σε πλήρη αίτηση διαπραγμάτευσης. Από την πλευρά του, ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να τοποθετηθεί επί της πρότασης που θα λάβει.
Εφόσον υπάρξει συμφωνία, προβλέπεται επιπλέον προθεσμία ενός μήνα, με δυνατότητα παράτασης κατά 15 ημέρες, για την υπογραφή της. Η συνολική διάρκεια της διαδικασίας δεν θα μπορεί κανονικά να υπερβαίνει τους έξι μήνες, ενώ η ενεργοποίηση του εξωδικαστικού μηχανισμού μπορεί να αναστείλει την αντίστροφη μέτρηση της διμερούς διαδικασίας μέχρι την ολοκλήρωση της σχετικής διαδικασίας.
Η ηλεκτρονική πλατφόρμα θα επιτρέπει την παρακολούθηση των προθεσμιών και την καταγραφή των καθυστερήσεων. Έτσι, η μη ανταπόκριση του πιστωτή δεν θα παραμένει απλώς ένα διαδικαστικό κενό, αλλά θα μπορεί να συνδέεται με τις συνέπειες που προβλέπει η νομοθεσία.
Οι ακριβείς χρόνοι και οι συνέπειες κάθε σταδίου θα εξαρτηθούν από τις τελικές διατάξεις που θα ψηφιστούν, καθώς το νομοσχέδιο βρίσκεται ακόμη σε δημόσια διαβούλευση.
Τι ισχύει για τις εκκρεμείς υποθέσεις
Οι αλλαγές αφορούν και διαδικασίες που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου, οι εκκρεμείς Διαδικασίες Επίλυσης Καθυστερήσεων που δεν θα έχουν ολοκληρωθεί κατά την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων θα υπαχθούν στο νέο καθεστώς.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για οφειλές που έχουν ήδη καταγγελθεί ή βρίσκονται σε καθυστέρηση άνω των 30 ημερών, χωρίς να καλύπτονται από ενεργή ρύθμιση. Στις περιπτώσεις αυτές, ο δανειστής θα πρέπει να ενημερώσει τον οφειλέτη εντός τριών μηνών, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που θέτει το νομοσχέδιο.
Η εφαρμογή των νέων κανόνων αναμένεται, επομένως, να επηρεάσει όχι μόνο τις νέες αιτήσεις ρύθμισης, αλλά και μέρος των υποθέσεων που παραμένουν ανοιχτές κατά τη μετάβαση στο νέο σύστημα.
Οι ενστάσεις των servicers και η συνάντηση με το υπουργείο
Την ίδια ώρα, οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων αναμένεται να επαναφέρουν στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών τις επιφυλάξεις τους για τις προβλέψεις του νομοσχεδίου.
Οι servicers αμφισβητούν κατά πόσο το νέο πλαίσιο μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς λειτουργικές δυσκολίες, δεδομένων των πρόσθετων υποχρεώσεων που εισάγονται τόσο στη διαχείριση των οφειλών όσο και στις συναλλαγές της δευτερογενούς αγοράς. Παράλληλα, θεωρούν ότι απαιτείται επαρκής χρόνος προσαρμογής, προκειμένου να οργανωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες και να υποστηριχθεί η ηλεκτρονική καταγραφή των συναλλαγών και των διαπραγματεύσεων.
Η συνάντηση με το οικονομικό επιτελείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αναμένεται να αναδείξει τα σημεία στα οποία οι εταιρείες διαχείρισης ζητούν διευκρινίσεις ή μεταβατικές προβλέψεις. Η έκβαση των συζητήσεων, σε συνδυασμό με τα σχόλια που θα υποβληθούν κατά τη δημόσια διαβούλευση, θα συμβάλει στη διαμόρφωση της τελικής μορφής του πλαισίου.
Το βασικό ζητούμενο για την κυβέρνηση είναι η δημιουργία ενός πιο διαφανούς και ελεγχόμενου συστήματος διαχείρισης των κόκκινων δανείων, με σαφείς κανόνες για τους πιστωτές και μεγαλύτερη πρόσβαση των οφειλετών στα στοιχεία τους. Το κατά πόσο οι νέες διαδικασίες θα επιταχύνουν στην πράξη τις ρυθμίσεις και θα περιορίσουν τις αντιπαραθέσεις θα κριθεί από την εφαρμογή τους, τις τεχνικές δυνατότητες της πλατφόρμας και τον τρόπο με τον οποίο θα ενσωματωθούν οι νέες υποχρεώσεις στη λειτουργία της αγοράς.
