Με την αντίστροφη μέτρηση για τον νέο 7ετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034 να έχει αρχίσει, οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών για το ύψος του παραμένουν σημαντικές. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, μετά την ανταλλαγή απόψεων για μία συμβιβαστική πρόταση της απερχόμενης Κυπριακής Προεδρίας, κάλεσε την Ιρλανδία, η οποία ανέλαβε την Προεδρία από την 1η Ιουλίου, να συνεχίσει την προσπάθεια για μία συμφωνία πριν το τέλος του 2026, ώστε να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες νομοθετικές διαδικασίες το 2027 και να αρχίσουν οι χρηματοδοτήσεις από τον Ιανουάριο του 2028. Η διαπραγμάτευση στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων γίνεται με βάση την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από πέρυσι τον Ιούλιο και Σεπτέμβριο για μία σημαντική αύξηση των δαπανών σε σχεδόν 2 τρισ. ευρώ από περίπου 1,2 - 1,3 τρισ. ευρώ στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο (2021-2027).
Η Κυπριακή Προεδρία φέρεται, σύμφωνα με το Euronews, να πρότεινε τη μείωση των δαπανών του προϋπολογισμού κατά 32,8 δις. ευρώ ή περίπου 2% σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προκάλεσε την αντίδραση χωρών του Βορρά - Γερμανίας, Ολλανδίας, Αυστρίας, Φινλανδίας, Δανίας και Σουηδίας - που ζητούν σημαντική μείωση του προτεινόμενου προϋπολογισμού.
Σύμφωνα με το Reuters, η Γερμανία - που είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη καθαρή εισφορά στον κοινό προϋπολογισμό - θέλει μία πολύ μεγάλη περικοπή της τάξης των 400 δισ. ευρώ. Σε κυβερνητικό έγγραφό της αναφέρεται ότι το σχέδιο της Κομισιόν θα αύξανε την ετήσια εισφορά της στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό σε πάνω από 50 δισ. ευρώ ετησίως, ενώ σημειώνεται ότι και μετά από την περικοπή των 400 δισ. ευρώ ο προϋπολογισμός θα ήταν υψηλότερος κατά 27% σε σχέση με τον σημερινό.
Σε πραγματικούς όρους, ωστόσο, αν δηλαδή αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, ο προτεινόμενος από την Κομισιόν προϋπολογισμός 2028-2034 δεν είναι τόσο μεγαλύτερος από της περιόδου 2021-2027. Σε σταθερές τιμές 2025, οι δαπάνες για την επόμενη προγραμματική περίοδο είναι της τάξης των 1,7 τρισ. ευρώ, ενώ σε αυτές περιλαμβάνονται και 134 δισ. ευρώ για αποπληρωμή χρεολυσίων από τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης (Next Generation EU), άρα δεν αφορούν στη χρηματοδότηση νέων δαπανών.
Είναι φανερό ότι η πρόταση της Κυπριακής Προεδρίας δεν ικανοποίησε τις «φειδωλές χώρες» του Βορρά, οι οποίες πιέζουν για περαιτέρω περικοπές, με την τελική μάχη να αναμένεται να δοθεί στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου. Ο Πολωνός Επίτροπος για τον Προϋπολογισμό της ΕΕ, Πιοτρ Σεραφίν, προειδοποίησε πάντως τις χώρες του Βορρά ότι ένας «φειδωλός προϋπολογισμός δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι είναι μοντέρνος», καθώς υπάρχει ο κίνδυνος ότι πρώτα θα περικοπούν οι δαπάνες σε νέες και επιτακτικές προτεραιότητες της ΕΕ, όπως η άμυνα και η ενεργειακή ασφάλεια. Πρόσθεσε, επίσης, ότι σε τελική ανάλυση, ένας ψαλιδισμένος προϋπολογισμός δεν θα στοιχίσει λιγότερο στους Ευρωπαίους φορολογούμενους καθώς μία σειρά δαπανών του θα πρέπει ούτως ή άλλως να πραγματοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο, αλλά με χαμηλότερη αποτελεσματικότητα.
Η αύξηση του προϋπολογισμού στην πρόταση της Κομισιόν προκύπτει κυρίως από νέες δαπάνες σε τομείς που η Ευρώπη αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις, όπως η ενίσχυση της άμυνας και της ανταγωνιστικότητάς της σε μία περίοδο που υφίσταται μεγάλες πιέσεις στο εμπόριο τόσο από τις ΗΠΑ όσο και κυρίως από την Κίνα.
Η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει δαπάνες περίπου 500 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Για την ασφάλεια της (άμυνα και διαστημική δραστηριότητα) προβλέπονται 131 δις. ευρώ, ποσό που είναι πενταπλάσιο σε σχέση με την τρέχουσα προγραμματική περίοδο, ενώ 175 δις. ευρώ προβλέπονται για τη χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων μέσω του Horizon Europe και 67,4 δις. ευρώ για την πράσινη μετάβαση και τη στροφή της βιομηχανίας σε καθαρή ενέργεια.
Για τη στήριξη των αγροτικών εισοδημάτων μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) προβλέπονται 300 δισ. ευρώ και για τις πολιτικές συνοχής - μέσω κυρίως των αναπτυξιακών ταμείων (ΕΣΠΑ) και του Κοινωνικού Ταμείου - προβλέπονται άλλα 450 δισ. ευρώ.
Μία καινοτομία της νέας πρότασης της Κομισιόν είναι η ενοποίηση όλων των δαπανών για τη συνοχή, τον αγροτικό τομέα και τη μετανάστευση σε ένα «Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης» (National and Regional Partnership Plan) για κάθε χώρα, σε μία αντιστοιχία με το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, που θα συνδέει τις επενδύσεις με μεταρρυθμίσεις. Με βάση την πρόταση της Κομισιόν, η Ελλάδα δικαιούται συνολικά ένα ποσό 49,2 δισ. ευρώ για την 7ετία 2028-2034 για αυτό το ευρύτερο Σχέδιο της Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης.
Ο προϋπολογισμός της Κομισιόν προβλέπει και 182 δισ. ευρώ για την εξωτερική πολιτική της ΕΕ, δηλαδή για αναπτυξιακή βοήθεια σε τρίτες χώρες, ανθρωπιστική βοήθεια και τη διεύρυνσή της, ενώ σε 104 δις. ευρώ ανέρχονται οι δαπάνες για τη διοικητική λειτουργία της ΕΕ.
