Τη θέση της Ελλάδας στη νέα πραγματικότητα μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή αναλύει στην ετήσια αξιολόγηση που καταρτίζει για την κάθε χώρα – μέλος του το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, βάσει του Άρθρου IV του καταστατικού του. Συγκεκριμένα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία διατηρεί αντοχές απέναντι στο σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, ωστόσο προειδοποιεί για αυξημένους κινδύνους από ενέργεια, πληθωρισμό και γεωπολιτική αστάθεια.
Η Ελλάδα μπαίνει σε μια νέα περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας με πολύ διαφορετικούς όρους σε σχέση με τις προηγούμενες κρίσεις. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας έκθεσης του Ταμείου, το οποίο αναγνωρίζει ότι η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει το ενεργειακό και γεωπολιτικό σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχοντας πλέον ισχυρότερη δημοσιονομική θέση, βελτιωμένο τραπεζικό σύστημα και υψηλότερη αξιοπιστία στις αγορές.
Παρά το δυσμενές διεθνές περιβάλλον, το Ταμείο σημειώνει ότι οι επενδύσεις, οι μεταρρυθμίσεις και οι πόροι του Next Generation EU λειτουργούν ως βασικοί μηχανισμοί στήριξης της οικονομικής δραστηριότητας. Ωστόσο, το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: οι εξωτερικοί κίνδυνοι αυξάνονται, ενώ οι πιέσεις από το ενεργειακό κόστος μπορούν να επηρεάσουν τόσο την ανάπτυξη όσο και τον πληθωρισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, οι ισχυρές επενδύσεις και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του Next Generation EU στηρίζουν την ανάπτυξη. Οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις για τη μείωση της φοροδιαφυγής έχουν διευρύνει τη φορολογική βάση και περιορίσει την παραοικονομία, δημιουργώντας δημοσιονομικό χώρο για τη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η ταχεία μείωση του δημόσιου χρέους. Το Πρόγραμμα Αξιολόγησης του Χρηματοπιστωτικού Τομέα του 2026 —το πρώτο από το 2006— διαπιστώνει ότι οι συστημικοί κίνδυνοι στο χρηματοπιστωτικό σύστημα ήταν χαμηλοί πριν από τον πόλεμο και παραμένουν διαχειρίσιμοι.
Ανάπτυξη με χαμηλότερες ταχύτητες
Το ΔΝΤ προβλέπει ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας θα επιβραδυνθεί στο 1,8% το 2026. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι αυξημένες τιμές ενέργειας και η εξασθένηση της εξωτερικής ζήτησης λόγω του πολέμου θα περιορίσουν την ιδιωτική κατανάλωση και θα επηρεάσουν τον τουρισμό, ο οποίος παραμένει βασικός πυλώνας της ελληνικής οικονομίας.
Το Ταμείο εκτιμά επίσης ότι μεσοπρόθεσμα η ανάπτυξη θα κινηθεί κοντά στο 1,5%, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικές αδυναμίες, όπως η γήρανση του πληθυσμού, η χαμηλή συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και η περιορισμένη παραγωγικότητα.
Οι κίνδυνοι κλίνουν προς την αρνητική πλευρά, κυρίως λόγω ενός παρατεταμένου πολέμου, ενδεχόμενης κλιμάκωσης των γεωπολιτικών εντάσεων και κατακερματισμού του εμπορίου, ενώ στους εγχώριους κινδύνους περιλαμβάνονται πιθανές καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων που χρηματοδοτούνται από το Next Generation EU. Ανοδικοί κίνδυνοι για τον πληθωρισμό προκύπτουν από περαιτέρω αυξήσεις στις τιμές των εμπορευμάτων, από μισθολογικές αυξήσεις που υπερβαίνουν την παραγωγικότητα της εργασίας και από υψηλότερα κόστη που σχετίζονται με κλιματικά σοκ.
Η έκθεση χαιρετίζει τη συνεχιζόμενη βελτίωση των ισολογισμών του δημόσιου τομέα, σημειώνοντας ωστόσο ότι η ατελής εξυγίανση των ισολογισμών του ιδιωτικού τομέα και τα εναπομείναντα διαρθρωτικά εμπόδια επιβαρύνουν τη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη και τις εξωτερικές ισορροπίες. Ζητά δε το Ταμείο το κατάλληλο μείγμα μακροοικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής και την ολοκλήρωση της ατζέντας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ώστε να διατηρηθεί η σταθερότητα που επιτεύχθηκε με κόπο, να αρθούν οι περιορισμοί στην προσφορά και να διασφαλιστεί ισορροπημένη και βιώσιμη ανάπτυξη.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ΔΝΤ ουσιαστικά επισημαίνει ότι η ελληνική οικονομία έχει βελτιώσει τη σταθερότητά της, αλλά δεν έχει ακόμη αποκτήσει τους μηχανισμούς εκείνους που θα της επιτρέψουν να πετύχει διατηρήσιμα υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης χωρίς τη στήριξη ευρωπαϊκών πόρων και δημοσίων επενδύσεων.
Ο πόλεμος και η ενέργεια στο επίκεντρο
Η έκθεση αποτυπώνει έντονη ανησυχία για τις γεωπολιτικές εξελίξεις και ειδικά για τις συνέπειες ενός παρατεταμένου πολέμου στη Μέση Ανατολή. Το ΔΝΤ θεωρεί ότι μια μεγαλύτερη διάρκεια της κρίσης ή μια νέα κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των τιμών ενέργειας, αύξηση του κόστους μεταφορών και νέα επιβάρυνση του πληθωρισμού.
Σύμφωνα με το Ταμείο, ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί στο 3,5% φέτος, πριν αποκλιμακωθεί στο 2,7% το 2027.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το Ταμείο συνδέει πλέον ευθέως τις γεωπολιτικές εξελίξεις με τις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη. Όπως σημειώνει, οι νέες αυξήσεις στις τιμές εμπορευμάτων, οι μισθολογικές πιέσεις αλλά και τα κόστη που συνδέονται με ακραία κλιματικά φαινόμενα μπορούν να τροφοδοτήσουν έναν νέο κύκλο ανατιμήσεων.
Δημοσιονομική σταθερότητα και φοροδιαφυγή
Το ΔΝΤ εμφανίζεται ιδιαίτερα θετικό απέναντι στη δημοσιονομική πορεία της Ελλάδας, που στηρίζεται στις μεταρρυθμίσεις για τη μείωση της φοροδιαφυγής, η οποία συνέβαλε στη διαρκή μείωση του δημόσιου χρέους και δημιουργεί περιθώριο για προσωρινά μέτρα μετριασμού των επιπτώσεων από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, χωρίς να διαταράσσεται η πορεία αποκλιμάκωσης του δημόσιου χρέους.. Συμφωνεί ότι η διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων και η πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη διατήρηση των δημόσιων επενδύσεων και μετά το πέρας του Next Generation EU θα βοηθήσουν στην περαιτέρω μείωση του δημόσιου χρέους και στη διατήρηση ισχυρής ανάπτυξης.
Συστήνει έμφαση στις αποδοτικές δημόσιες επενδύσεις και στη διαφύλαξη των κοινωνικών δαπανών. Η αντίδραση στην ενεργειακή κρίση θα πρέπει να παραμείνει στοχευμένη και προσωρινή. Η περαιτέρω προώθηση των δημοσιονομικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα ενίσχυε την αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής.. Οι αξιωματούχοι του Ταμείου επισημαίνουν ότι οι μεταρρυθμίσεις για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής έχουν ενισχύσει τα δημόσια έσοδα, περιορίζοντας παράλληλα την παραοικονομία.
Οι τράπεζες και οι κίνδυνοι
Σε ό,τι αφορά το τραπεζικό σύστημα, το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι συστημικοί κίνδυνοι παραμένουν διαχειρίσιμοι και ότι οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζουν ανθεκτικότητα ακόμη και σε σενάρια πίεσης.
Παρά τη βελτίωση της εικόνας, το Ταμείο επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν αδυναμίες που απαιτούν προσοχή.
Όπως αναφέρεται, το τραπεζικό σύστημα επιδεικνύει ανθεκτικότητα στα stress tests, αλλά χρειάζεται στενή παρακολούθηση των κοινών εκθέσεων σε μεγάλες επιχειρήσεις. Αλλον κίνδυνο αποτελούν τα προβληματικά δάνεια εκτός τραπεζικού συστήματος ενώ ενθαρρύνει την ενίσχυση της εποπτείας των servicers.
Το ΔΝΤ ζητά επίσης καλύτερη προετοιμασία απέναντι σε ενδεχόμενες κρίσεις και ενίσχυση των μηχανισμών χρηματοπιστωτικής ασφάλειας, υπογραμμίζοντας ότι το διεθνές περιβάλλον παραμένει εξαιρετικά ασταθές.
Το μεγάλο στοίχημα των μεταρρυθμίσεων
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι η Ελλάδα χρειάζεται να επιταχύνει βαθύτερες διαρθρωτικές αλλαγές ώστε να ενισχύσει μόνιμα την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητά της.
Το ΔΝΤ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση της γραφειοκρατίας, στην επιτάχυνση της ψηφιακής μετάβασης, στην ενίσχυση του ανταγωνισμού και στη βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε να ενισχύσει την παραγωγικότητα και να βελτιώσει την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται και στο στεγαστικό πρόβλημα, με το ΔΝΤ να υποστηρίζει ότι πολιτικές που αυξάνουν αποτελεσματικότερα την προσφορά κατοικιών θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση της προσιτότητας της στέγασης.
Σε κάθε περίπτωση, τόνος του ΔΝΤ παραμένει συνολικά θετικός, με το Ταμείο να προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% και 3,0% για το 2026 και το 2027 αντίστοιχα, μετά το 4,9% του 2025. Αυτό αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ στο 136,6% το 2026 και στο 130% το 2027.
