Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρωτοπορία της ψηφιακής μετάβασης των φορολογικών διοικήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά μία σειρά μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν σταδιακά από το 2010, όταν εισήλθε στα μνημόνια, για να επιταχυνθούν από το 2018, με αποτέλεσμα τη μείωση της φοροδιαφυγής και την αύξηση των δημοσίων εσόδων, σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.
Η έκθεση, με τίτλο: «Πώς η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας», σημειώνει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του φορολογικού συστήματος έγινε στο πλαίσιο της αντίστοιχης πολιτικής που εφαρμόστηκε ευρύτερα για τον δημόσιο τομέα και επιταχύνθηκε μετά το 2019.
Στις αρχές του 2020, σχεδόν όλες οι συναλλαγές με την εφορία και τα τελωνεία μπορούσαν να πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά, ενώ η πανδημία του κορονοϊού λειτούργησε ως καταλύτης για την περαιτέρω ψηφιοποίηση του συστήματος.
Η ηλεκτρονική υποβολή φορολογικών δηλώσεων έφτασε στο 100% για τις δηλώσεις ΦΠΑ το 2022 και στο 99,9% για τις δηλώσεις φορολογίας επιχειρήσεων ήδη από το 2021.
Από το 2018 έως το 2023, τα ποσοστά ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων για τον φόρο εισοδήματος επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων καθώς και για τον ΦΠΑ ήταν υψηλότερα τόσο από το μέσο όρο τόσο της Ευρώπης όσο και από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, με τα ποσοστά των δηλώσεων φυσικών προσώπων να είναι σημαντικά υψηλότερα και από τις δύο αυτές ομάδες χωρών, σύμφωνα με την έκθεση.
Η ηλεκτρονική πληρωμή των φόρων αυξήθηκε επίσης σημαντικά στην Ελλάδα, από 86,6% το 2018 στο 99,2% το 2023, με ιδιαίτερα σημαντική την άνοδο μεταξύ 2021 (90,4%) και 2022 (98,8%).
Οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν και οι μεταρρυθμίσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη μεγάλη μείωση της φοροδιαφυγής. Το λεγόμενο κενό ΦΠΑ - δηλαδή το ποσοστό του οφειλόμενου ΦΠΑ που δεν εισπράττεται - μειώθηκε, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, από 30% το 2011 στο 9% το 2024, αποτελώντας «ένα σημαντικό επίτευγμα στον περιορισμό της μη συμμόρφωσης».
Η έκθεση σημειώνει την καθιέρωση της ενοποιημένης ψηφιακής πλατφόρμας myAADE τον Σεπτέμβριο του 2021, η οποία αντικατέστησε την προηγούμενη πλατφόρμα myTAXISnet, παρέχοντας στους φορολογούμενους πλήρη πρόσβαση σε όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ, περιλαμβανομένων των φορολογικών δηλώσεων, ρυθμίσεων πληρωμών, της φορολογίας ακινήτων και αυτοκινήτων καθώς και των ηλεκτρονικών βιβλίων (myDATA). Σημειώνει επίσης ότι όλες οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να μεταφέρουν τα λογιστικά στοιχεία τους στην πλατφόρμα myDATA, μία αλλαγή που έχει συμβάλει στη μείωση της φοροδιαφυγής.
Στη συμμόρφωση των φορολογουμένων μέσω του συστήματος συνέβαλαν και οι προσυμπληρωμένες δηλώσεις ΦΠΑ και φόρου επιχειρήσεων. Η προσυμπλήρωση των δηλώσεων ΦΠΑ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2022, με βάση τα στοιχεία συναλλαγών που καταχωρούνταν στο myDATA, ενώ από τον Ιανουάριο του 2025 δεν επιτρέπονται αποκλίσεις μεταξύ των στοιχείων εσόδων και δαπανών που δηλώνουν οι επιχειρήσεις.
Η υποχρεωτική χρήση των POS από τις επιχειρήσεις και η σύνδεση τους με τις ταμειακές μηχανές από τον Μάιο του 2024 ολοκλήρωσε την κίνηση προς την επιβολή συμμόρφωσης σε πραγματικό χρόνο.
Η δημιουργία της ΑΑΔΕ, που άρχισε να λειτουργεί την 1η Ιανουαρίου 2017, ήταν η πιο σημαντική μεταρρύθμιση της περιόδου 2013-2017. «Η μεταρρύθμιση αυτή άλλαξε ριζικά τα κίνητρα και την αρμοδιότητα στη λήψη αποφάσεων, επιτρέποντας διαδοχικές προόδους στη μεταρρύθμιση αναφορικά με το προσωπικό, τη διαχείριση κινδύνου και την ψηφιοποίηση. Αποτελούσε μία αποφασιστική κίνηση προς μεγαλύτερη αυτονομία της φορολογικής διοίκησης, στοχεύοντας να θωρακίσει επιχειρησιακές αποφάσεις από πολιτικές παρεμβάσεις και να ενισχύσει τη διακυβέρνηση», αναφέρει η έκθεση.
«Συνολικά, οι μεταρρυθμίσεις της Ελλάδας δημιούργησαν έναν ενάρετο κύκλο: η καλύτερη φορολογική διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση, η οποία με τη σειρά της βελτίωσε τη συμμόρφωση. Τα υψηλότερα και πιο σταθερά έσοδα ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη του κοινού και τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρα».
Το 2025, ο λόγος των φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ της Ελλάδας είχε αυξηθεί στο 28% από 20,5% το 2009. «Αν και η αύξηση των εσόδων αντανακλά και ευρύτερες οικονομικές μεταβολές και μεταβολές στην πολιτική, οι βελτιώσεις στη φορολογική διοίκηση διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο διευρύνοντας τη φορολογική βάση, ενισχύοντας την επιβολή και αυξάνοντας την εμπιστοσύνη στο σύστημα», σημειώνει το ΔΝΤ.
Η επόμενη πρόκληση, αναφέρει, είναι να γίνουν τα πρόσφατα κέρδη ανθεκτικά - ενσωματώνοντας νέους τρόπους εργασίας στις καθημερινές διαδικασίες, με τη χρήση ανάλυσης στοιχείων και της τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση των κινδύνων συμμόρφωσης, την περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών και της εμπιστοσύνης των φορολογουμένων και τη διασφάλιση ότι οι δεξιότητες και το προσωπικό συμβαδίζουν με τις ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές.
Το μήνυμα του ΔΝΤ είναι ότι «η ατζέντα των μεταρρυθμίσεων δεν έχει τελειώσει, αλλά η έκταση - και η εξέλιξη - της ανάκαμψης της Ελλάδας προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για άλλες χώρες που επιδιώκουν φορολογική μεταρρύθμιση».
