Οι Ελβετοί θα ψηφίσουν την προσεχή Κυριακή επί μιας πρότασης για την ενίσχυση της ουδετερότητας της χώρας, εν μέσω ανησυχίας ότι μια ψήφος «όχι», που προβλέπεται να επικρατήσει με βάση τις δημοσκοπήσεις, θα ερμηνευτεί στο εξωτερικό ως αποκήρυξη αυτής της αρχής, τόσο αναπόσπαστης για την ελβετική ταυτότητα.
Οι Ελβετοί είναι βαθιά συνδεδεμένοι με την ουδετερότητα, αλλά ο ορισμός της μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαφωνίας, όπως προκύπτει από αυτή τη συζήτηση σχετικά με την καταχώρηση μιας αυστηρής ουδετερότητας στο Σύνταγμα.
Οι αρχικές δημοσκοπήσεις προέβλεπαν οριακό αποτέλεσμα.
Ωστόσο, οι δύο πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν την περασμένη εβδομάδα δείχνουν ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων - πολύ πάνω από 60% - απορρίπτει την πρωτοβουλία, ευθυγραμμιζόμενη με τη θέση της κυβέρνησης.
Ριζωμένη στην ελβετική ιστορία εδώ και αιώνες, η ουδετερότητα της Ελβετίας έχει αναγνωριστεί από το διεθνές δίκαιο από το 1815 και κατοχυρωθεί στο ομοσπονδιακό Σύνταγμα από το 1848, με το αλπικό έθνος να απέχει από το να παίρνει θέση σε πολέμους μεταξύ τρίτων κρατών.
Αλλά η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η υιοθέτηση από την Ελβετία κυρώσεων της ΕΕ κατά της Μόσχας έχουν επαναφέρει τον διάλογο για την ουδετερότητα.
Η οργάνωση Pro Suisse, η οποία ξεκίνησε τη δημοφιλή πρωτοβουλία «Διασφάλιση της Ελβετικής Ουδετερότητας», στοχεύει να επιβάλει έναν αυστηρότερο ορισμό.
«Η πυξίδα μας πρέπει να είναι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Και τον έχουμε χάσει τα τελευταία χρόνια, λαμβάνοντας πολύ ισχυρές θέσεις εναντίον της Ρωσίας, αλλά αντίθετα, εξαιρετικά αδύναμες θέσεις εναντίον του Ισραήλ, το οποίο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο όσο και η Ρωσία», δήλωσε στο AFP ο Ζαν-Ντανιέλ Ρους, Ελβετός πρώην διπλωμάτης και συνιδρυτής του Κέντρου της Γενεύης για την Ουδετερότητα.
Την Κυριακή, «έχουμε την ευκαιρία να αποκαταστήσουμε την αξιοπιστία της ουδετερότητας», είπε.
Η Μόσχα, η οποία κατηγορεί τη Βέρνη ότι εγκατέλειψε την ουδετερότητά της ευθυγραμμιζόμενη με τις κυρώσεις της ΕΕ, χαιρέτισε την πρωτοβουλία, την οποία ορισμένοι αντίπαλοι του κειμένου έχουν χαρακτηρίσει «φιλορωσική».
«Ο Πούτιν θα έτριβε τα χέρια του αν δεχόμασταν αυτή την πρωτοβουλία», προειδοποίησε πρόσφατα ο Σοσιαλιστής βουλευτής Σαμιέλ Μπενταάν κατά τη διάρκεια συζήτησης.
— «Περιθώριο ελιγμών»—
Στο ισχύον ελβετικό ομοσπονδιακό Σύνταγμα η ουδετερότητα δεν ορίζεται λεπτομερώς σε ειδικό άρθρο, αλλά αντικατοπτρίζεται στις εξουσίες του κοινοβουλίου και της κυβέρνησης.
Η πρωτοβουλία προτείνει επομένως να κατοχυρωθεί ρητά στο Σύνταγμα μια ελβετική ουδετερότητα "διαρκής και ένοπλη" και η απαγόρευση ένταξης σε οποιαδήποτε «στρατιωτική ή αμυντική συμμαχία», όπως το ΝΑΤΟ, εκτός από περιπτώσεις επίθεσης ή προετοιμασίας επίθεσης εναντίον της Ελβετίας.
Το Σύνταγμα θα απαγορεύει επίσης στην Ελβετία να επιβάλλει κυρώσεις κατά ενός εμπόλεμου κράτους, με εξαίρεση εκείνες που αποφασίζονται από τον ΟΗΕ.
Όλοι οι συμμετέχοντες στη συζήτηση δηλώνουν ότι θέλουν να διατηρήσουν την ελβετική ουδετερότητα.
Ωστόσο, η κυβέρνηση και το κοινοβούλιο απέρριψαν την πρωτοβουλία, θεωρώντας την πολύ άκαμπτη και υποστηρίζοντας ότι θα μείωνε το περιθώριο ελιγμών της χώρας σε ένα πλαίσιο υψηλών γεωπολιτικών εντάσεων.
«Για 180 χρόνια, από τη γέννηση της Ελβετίας, η ουδετερότητα μας επέτρεψε να αποφύγουμε τον πόλεμο», αλλά «έχει πάντα χρησιμοποιηθεί με κάποιο βαθμό ευελιξίας», δήλωσε ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών Ινιάτσιο Κασίς στο ελβετικό δημόσιο ραδιόφωνο.
«Η ουδετερότητα δεν σημαίνει αδιαφορία. Η ουδετερότητα δεν σημαίνει ότι η Ελβετία κάνει τα στραβά μάτια όταν υπάρχει παραβίαση των διεθνών κανόνων», δήλωσε ο ίδιος.
Μεταξύ των βασικών ελβετικών κομμάτων, μόνο το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (ριζοσπαστική δεξιά), η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της χώρας, υποστηρίζει την πρωτοβουλία, με την οποία συνδέεται στενά.
Η πρωτοβουλία, ωστόσο, έχει λάβει κάποια υποστήριξη από όλο το πολιτικό φάσμα. Για παράδειγμα, ο Σαμιέλ Σομαρουγκά, γενικός ιατρός χωρίς κάποια κομματική ταυτότητα, γιος σοσιαλιστή βουλευτή και εγγονός πρώην προέδρου της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού, αγωνίστηκε ενεργά για να υπερασπιστεί την πρόταση.
Μιλώντας στο AFP εξέφρασε την ανησυχία του ότι η Ελβετία θα «βυθιζόταν» χωρίς αυστηρότερη ουδετερότητα, πιστεύοντας ότι η απόρριψη της πρωτοβουλίας θα ερμηνευόταν διεθνώς ως «αποποίηση» της ουδετερότητας.
«Ο φόβος μου είναι ότι θα ενταχθούμε στο ΝΑΤΟ» και ότι η Ελβετία θα χάσει τον ρόλο της ως μεσολαβητή, καθώς και την ιδιότητά της ως χώρας που φιλοξενεί πολλούς διεθνείς οργανισμούς», είπε.
Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, οι Ελβετοί αναμένεται επίσης να απορρίψουν μια άλλη πρωτοβουλία που θα τεθεί σε ψηφοφορία την Κυριακή, η οποία στοχεύει στην αύξηση του ποσοστού επισιτιστικής αυτάρκειας της χώρας στο 70% εντός δέκα ετών, σε σύγκριση με 42% το 2024.
