Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απηύθυνε χριστουγεννιάτικο μήνυμα προς τον λαό της Ουκρανίας μέσω ανάρτησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπογραμμίζοντας ότι «σήμερα μοιραζόμαστε ένα κοινό όνειρο και κάνουμε μια ευχή για όλους».
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «ο καθένας μπορεί να εύχεται ξεχωριστά ακόμη και τον αφανισμό του εχθρού, όμως όταν στρεφόμαστε στον Θεό, οι ευχές μας είναι ευρύτερες». «Ζητάμε ειρήνη για την Ουκρανία. Αγωνιζόμαστε και προσευχόμαστε γι’ αυτήν», τόνισε ο Ουκρανός πρόεδρος.
Το μήνυμα αυτό συνοδεύτηκε από σαφή πολιτικά σήματα, καθώς ο Ζελένσκι εμφανίστηκε διατεθειμένος να προχωρήσει σε παραχωρήσεις σε κρίσιμα σημεία των διαπραγματεύσεων με τη Μόσχα, επιχειρώντας να διατηρήσει ζωντανή την –εύθραυστη– ειρηνευτική διαδικασία και μεταφέροντας, ταυτόχρονα, την ευθύνη των εξελίξεων στη ρωσική πλευρά.
Σε μια ασυνήθιστα ανοιχτή και εκτενή συνάντηση με δημοσιογράφους την Τρίτη, ο Ουκρανός πρόεδρος παρουσίασε περισσότερες λεπτομέρειες για ένα σχέδιο 20 σημείων, το οποίο χαρακτήρισε «θεμελιώδες έγγραφο για τον τερματισμό του πολέμου» και «πολιτικό πλαίσιο μεταξύ της Ουκρανίας, των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ευρώπης και της Ρωσίας».
Ο Ζελένσκι αναφέρθηκε επίσης στις εγγυήσεις ασφάλειας που συζητούνται μεταξύ της Ουκρανίας, των ΗΠΑ και ευρωπαϊκών χωρών, επισημαίνοντας ότι θα αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος οποιασδήποτε μελλοντικής ειρηνευτικής συμφωνίας με τη Ρωσία. Παράλληλα, δήλωσε ότι αναμένει επίσημη απάντηση από τη Μόσχα την Τετάρτη, μετά τις επαφές της αμερικανικής πλευράς με το Κρεμλίνο.
Η στάση του Ζελένσκι
Το προτεινόμενο σχέδιο των 20 σημείων αποτελεί συντομευμένη εκδοχή ενός αρχικού πλαισίου 28 σημείων, το οποίο είχαν προηγουμένως επεξεργαστεί οι Ηνωμένες Πολιτείες σε διαβουλεύσεις με τη ρωσική πλευρά. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Ουκρανού προέδρου, το Κίεβο εξετάζει έναν περιορισμένο συμβιβασμό που θα μπορούσε να περιλαμβάνει την απόσυρση ουκρανικών δυνάμεων από τμήματα της περιοχής του Ντόνετσκ που δεν βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο.
Η περιοχή αυτή περιλαμβάνει τη λεγόμενη «ζώνη οχυρών», με πόλεις όπως το Κραματόρσκ και το Σλοβιάνσκ, οι οποίες λειτουργούν σήμερα ως βασικό ανάχωμα απέναντι σε ενδεχόμενη ρωσική προέλαση προς το εσωτερικό της χώρας. Από την πλευρά του, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει δηλώσει ότι για να υπάρξει βιώσιμη ειρηνευτική λύση, η Ουκρανία θα πρέπει να παραχωρήσει ουσιαστικά ολόκληρη την περιοχή του Ντόνετσκ.
Απαντώντας σε αυτή τη θέση, ο Ζελένσκι υποστήριξε ότι οποιαδήποτε ουκρανική αποχώρηση θα πρέπει να συνοδευτεί από ισοδύναμη απόσυρση ρωσικών δυνάμεων, με στόχο τη δημιουργία μιας αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης γύρω από τις σημερινές γραμμές του μετώπου.
Τέλος, σε ό,τι αφορά το μέλλον της ανατολικής Ουκρανίας, ο Ουκρανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας «ελεύθερης οικονομικής ζώνης», ως πιθανό εργαλείο σταθεροποίησης και επανεκκίνησης της περιοχής στο πλαίσιο μιας συνολικής ειρηνευτικής συμφωνίας.
Αναλυτικά οι όροι του Κιέβου
Μεταξύ των άλλων κύριων σημείων του σχεδίου που παρουσίασε ο Ζελένσκι, συμπεριλαμβάνονται οι προτεινόμενες αναθεωρήσεις από το Κίεβο:
- Επιβεβαίωση της κυριαρχίας της Ουκρανίας και συμφωνία μη επιθετικότητας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας
- Εγγυήσεις ασφάλειας που παρέχονται στην Ουκρανία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ΝΑΤΟ και τα ευρωπαϊκά κράτη, οι οποίες, σύμφωνα με τον Ζελένσκι, θα «αντικατοπτρίζουν το Άρθρο 5» – τη θεμελιώδη αρχή της αμοιβαίας αυτοάμυνας του ΝΑΤΟ. Το σχέδιο θα απαιτούσε στρατιωτική αντίδραση και επαναφορά των κυρώσεων κατά της Μόσχας σε περίπτωση εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά οι εγγυήσεις θα ακυρώνονταν εάν η Ουκρανία εξαπέλυε επίθεση κατά της Ρωσίας ή άνοιγε πυρ σε ρωσικό έδαφος χωρίς πρόκληση
- Ένα πακέτο ανάπτυξης για τη στήριξη της μεταπολεμικής οικονομικής ανάκαμψης της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός Ταμείου Ανάπτυξης της Ουκρανίας για επενδύσεις σε τεχνολογία, κέντρα δεδομένων και τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και επενδύσεις στον τομέα του φυσικού αερίου της Ουκρανίας από αμερικανικές εταιρείες. Ο Ζελένσκι εκτίμησε ότι οι συνολικές οικονομικές απώλειες που προκάλεσε ο πόλεμος ανέρχονται σε 800 δισεκατομμύρια δολάρια
- Μια συμβιβαστική πρόταση για τη λειτουργία του πυρηνικού σταθμού Ζαπορίζια, ο οποίος βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία προτείνει ο σταθμός να λειτουργεί από μια κοινή επιχείρηση των ΗΠΑ και της Ουκρανίας, με το 50% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας να πηγαίνει στην Ουκρανία και το υπόλοιπο να κατανέμεται από τις ΗΠΑ
- Την απόσυρση των ρωσικών στρατευμάτων από τις περιοχές Ντνιπροπετρόφσκ, Μικολάιβ, Σούμι και Χάρκοβο της Ουκρανίας
- Μια νομικά δεσμευτική συμφωνία, η εφαρμογή της οποίας θα παρακολουθείται και θα εγγυάται ένα Συμβούλιο Ειρήνης υπό την προεδρία του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ
- Πλήρης κατάπαυση του πυρός που θα τεθεί σε ισχύ αμέσως μόλις όλες οι πλευρές συμφωνήσουν στη συμφωνία
Τα αγκάθια που παραμένουν
Ο έλεγχος του εδάφους είναι το πιο περίπλοκο σημείο οποιασδήποτε συμφωνίας, μαζί με την πιθανή αλληλουχία των γεγονότων. Ο Ζελένσκι μίλησε επίσης εκτενώς για ένα πιθανό εθνικό δημοψήφισμα στην Ουκρανία που θα επισημοποιούσε το τέλος του πολέμου.
«Οι άνθρωποι θα μπορούσαν τότε να επιλέξουν: μας ταιριάζει αυτό το τέλος ή όχι;» είπε. «Αυτό θα ήταν το δημοψήφισμα. Ένα δημοψήφισμα απαιτεί τουλάχιστον 60 ημέρες. Και χρειαζόμαστε μια πραγματική κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες, διαφορετικά δεν μπορούμε να το πραγματοποιήσουμε. Με άλλα λόγια, το δημοψήφισμα δεν θα ήταν νόμιμο.
Οι άνθρωποι που ζουν σε εδάφη που ελέγχονται από τη Ρωσία, είπε ο Ζελένσκι, δεν μπορούν να αναμένεται ότι θα ψηφίσουν δίκαια.
«Αλλά στο έδαφος που ελέγχουμε, όπου μπορεί να διεξαχθεί ένα νόμιμο και δίκαιο δημοψήφισμα, η διαδικασία ψηφοφορίας και προετοιμασίας – όπως, παρεμπιπτόντως, και με τις πιθανές εκλογές για τις οποίες μιλούν οι εταίροι μας – πρέπει να πραγματοποιηθεί υπό ασφαλείς συνθήκες», είπε. «Χωρίς ασφάλεια, τίθεται υπό αμφισβήτηση και η νομιμότητα. Εξηγούμε όλα αυτά στους εταίρους μας».
Η Ουκρανία βρίσκεται υπό πίεση να διεξαγάγει εκλογές το συντομότερο δυνατόν μετά την υπογραφή της συμφωνίας. Ο Πούτιν υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι η κυβέρνηση στο Κίεβο δεν είναι νόμιμη και ότι η Ουκρανία πρέπει να διεξαγάγει εκλογές για να λειτουργήσει η ειρηνευτική συμφωνία. Η προεδρική θητεία του Ζελένσκι λήγει το 2024, αλλά δεν μπορούν να διεξαχθούν εκλογές υπό το στρατιωτικό νόμο που επιβλήθηκε μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Αυτά τα μέτρα πολέμου έχουν επικυρωθεί από το ουκρανικό κοινοβούλιο.
Οι ειρηνευτικές προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ – με επικεφαλής τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ – προχωρούν αργά τις τελευταίες εβδομάδες. Το Σαββατοκύριακο, μια ουκρανική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον υπουργό Εθνικής Ασφάλειας της Ουκρανίας Ρουστέμ Ουμέροφ και τον απεσταλμένο του Κρεμλίνου Κιρίλ Ντμίτριεφ συναντήθηκε ξεχωριστά με τους Αμερικανούς ομολόγους τους σε συνομιλίες που ο Γουίτκοφ χαρακτήρισε «εποικοδομητικές και παραγωγικές».
