Η ανακοίνωση για την παραίτηση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Κριστίν Λαγκάρντ, τον Φεβρουάριο του 2027, περίπου οκτώ μήνες πριν από την κανονική λήξη της θητείας της, δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Η πρόωρη αποχώρησή της από την ηγεσία της ΕΚΤ είχε ουσιαστικά προαναγγελθεί από καιρό, ενώ ο χρόνος της παραίτησής της συνδέεται άμεσα με τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία τον ερχόμενο Απρίλιο.
Η άτυπη κούρσα διαδοχής της, με βασικούς υποψήφιους τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος και τον Ολλανδό Κλάας Κνοτ, είχε ξεκινήσει εδώ και μήνες, με την τελική απόφαση να αναμένεται πριν από το τέλος του έτους, όπως δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς.
Το παρασκήνιο της αποχώρησης και οι γαλλικές εκλογές
Δημοσιεύματα που είδαν το φως της δημοσιότητας τον χειμώνα ανέφεραν ότι στη Λαγκάρντ είχε προταθεί να αναλάβει επικεφαλής του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (World Economic Forum), γνωστού και ως Φόρουμ του Νταβός, από το ελβετικό θέρετρο όπου πραγματοποιούνται οι ετήσιες σύνοδοι του οργανισμού τον Ιανουάριο.
Άλλα δημοσιεύματα στη συνέχεια ανέφεραν ότι η Λαγκάρντ θα παραιτούνταν πριν από τις γαλλικές εκλογές, ώστε να μην επηρεαστεί η επιλογή του διαδόχου της από το εκλογικό αποτέλεσμα στη Γαλλία και το ενδεχόμενο ανάληψης της προεδρίας από την ακροδεξιά.
Η ίδια η Λαγκάρντ είχε διαψεύσει το ενδεχόμενο να είναι υποψήφια στις γαλλικές εκλογές, ενώ στη συνέντευξη που έδωσε την περασμένη Πέμπτη, μετά τη συνεδρίαση της ΕΚΤ, εξέφρασε την επιθυμία της να έχει μεγαλύτερη ελευθερία να εκφράζεται και να τοποθετείται για ζητήματα πέραν της νομισματικής πολιτικής, καθώς η ιδιότητά της ως προέδρου της ΕΚΤ επέβαλλε την τήρηση στάσης ουδετερότητας.
Η ΕΚΤ ως άγκυρα σταθερότητας σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας
Σε ένα περιβάλλον στο οποίο η ευρωπαϊκή οικονομία δέχεται μεγάλες πιέσεις από τους πολέμους στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, καθώς και από τον έντονο ανταγωνισμό των ΗΠΑ και της Κίνας, ο ρόλος της ΕΚΤ ως άγκυρας σταθερότητας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η ΕΚΤ συγκαταλέγεται στις πλέον ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες διεθνώς, με βασική αποστολή τη διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών. Με επικεφαλής τη Λαγκάρντ, κατάφερε να αντιμετωπίσει το πληθωριστικό σοκ της περιόδου 2021-2022 και να επαναφέρει σταδιακά τον πληθωρισμό κοντά στον στόχο του 2%.
Οι σημαντικότεροι σταθμοί της θητείας Λαγκάρντ
Η θητεία της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της ΕΚΤ, η οποία ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 2019, σημαδεύτηκε από διαδοχικές κρίσεις και σημαντικές αλλαγές στη νομισματική πολιτική. Η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την ηγεσία της κεντρικής τράπεζας της ευρωζώνης κλήθηκε να διαχειριστεί την πανδημία, την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη μεγαλύτερη πληθωριστική έξαρση στην ιστορία του ευρώ.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε τον Μάρτιο του 2020, με την πανδημία του κορονοϊού. Η ΕΚΤ προχώρησε στη δημιουργία του έκτακτου προγράμματος αγοράς ομολόγων PEPP, το οποίο ξεκίνησε με προϋπολογισμό 750 δισ. ευρώ και διευρύνθηκε σταδιακά στα 1,85 τρισ. ευρώ. Το πρόγραμμα συνέβαλε στη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και στη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης για τις οικονομίες της ευρωζώνης.
Ένας ακόμη σημαντικός σταθμός ήταν η αναθεώρηση της στρατηγικής νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ το 2021, με την υιοθέτηση συμμετρικού στόχου πληθωρισμού 2%, αντί της προηγούμενης διατύπωσης για πληθωρισμό «κάτω αλλά κοντά στο 2%».
Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, ήρθε το 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία οδήγησαν τον πληθωρισμό σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Τον Ιούλιο του 2022 η ΕΚΤ προχώρησε στην πρώτη αύξηση των επιτοκίων της έπειτα από έντεκα χρόνια, εγκαινιάζοντας τον ταχύτερο κύκλο νομισματικής σύσφιγξης στην ιστορία της. Από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, τα βασικά επιτόκια αυξήθηκαν συνολικά κατά 450 μονάδες βάσης.
Αν και η ΕΚΤ επικρίθηκε επειδή καθυστέρησε να ξεκινήσει τις αυξήσεις των επιτοκίων το 2022, η περιοριστική νομισματική πολιτική συνέβαλε στη σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, επιτρέποντας στην κεντρική τράπεζα να ξεκινήσει τον Ιούνιο του 2024 τη μείωση των επιτοκίων. Ο κύκλος χαλάρωσης συνεχίστηκε το 2025, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να υποχωρεί στο 2% τον Ιούνιο, καθώς ο πληθωρισμός επέστρεψε κοντά στον μεσοπρόθεσμο στόχο της ΕΚΤ.
Στους σημαντικούς σταθμούς της θητείας της περιλαμβάνεται και η προώθηση του ψηφιακού ευρώ. Υπό την προεδρία της, η ΕΚΤ ξεκίνησε το 2021 τη διερευνητική φάση του σχεδίου και το 2023 πέρασε στη φάση προετοιμασίας, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης στον τομέα των πληρωμών. Ωστόσο, η τελική απόφαση για την έκδοση του ψηφιακού ευρώ παραμένει σε εκκρεμότητα.
Η Λαγκάρντ ανέλαβε τα ηνία της ΕΚΤ χωρίς να είναι οικονομολόγος, αλλά η επικρατούσα εκτίμηση είναι ότι κατάφερε να ανταποκριθεί στον ρόλο της και να εξασφαλίσει συναινέσεις στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας, αξιοποιώντας και την πολιτική της εμπειρία.
Η αποχώρησή της σηματοδοτεί έτσι το τέλος μιας περιόδου κατά την οποία η ΕΚΤ χρειάστηκε να περάσει από τα έκτακτα μέτρα στήριξης της οικονομίας στη ραγδαία αύξηση των επιτοκίων και, στη συνέχεια, στη σταδιακή χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, με τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών να παραμένει η βασική της προτεραιότητα.
Οι νέες προκλήσεις για τον διάδοχο της Λαγκάρντ
Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν ανέτρεψε το περιβάλλον αποκλιμάκωσης των πληθωριστικών πιέσεων, θέτοντας και πάλι τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη σε ανοδική τροχιά. Αν και το νέο κύμα αυξήσεων στις τιμές είναι ηπιότερο απ’ ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια, παραμένει σημαντική πρόκληση για τον επόμενο πρόεδρο της ΕΚΤ.
Οι νέες πληθωριστικές πιέσεις οδήγησαν την ΕΚΤ σε επιστροφή στις αυξήσεις των επιτοκίων το 2026, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να διαμορφώνεται στο 2,5% τον Οκτώβριο. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει η νέα ηγεσία της κεντρικής τράπεζας στην προσπάθεια να συγκρατήσει τον πληθωρισμό, χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την οικονομική δραστηριότητα.
Στις προκλήσεις αυτές προστίθεται και η κρίση στην αγορά των γαλλικών ομολόγων, η οποία εντείνει τις ανησυχίες για τη δημοσιονομική σταθερότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της ευρωζώνης.
Οι δύο βασικοί διεκδικητές της προεδρίας της ΕΚΤ
Και οι δύο βασικοί υποψήφιοι για τη διαδοχή της Λαγκάρντ διαθέτουν σημαντική εμπειρία στον χώρο των κεντρικών τραπεζών.
Ο Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος είναι γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) και προηγουμένως διατέλεσε επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας, ενώ ο Κλάας Κνοτ διετέλεσε πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας από το 2011 έως το 2025.
Ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ θα κληθεί να διαχειριστεί ένα σύνθετο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, διατηρώντας την αξιοπιστία και την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.
