Μια Ελλάδα αισθητά μικρότερη και πολύ πιο γερασμένη περιγράφει η νέα μακροπρόθεσμη δημογραφική πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σύμφωνα με την έκθεση Ageing Report 2027, ο πληθυσμός της χώρας αναμένεται να υποχωρήσει από τα 10,4 εκατομμύρια κατοίκους το 2025 στα μόλις 7,6 εκατομμύρια το 2080, καταγράφοντας μια συνεχή συρρίκνωση που θα διαρκέσει για τις επόμενες δεκαετίες.
Η προοπτική αυτή επιβεβαιώνει τις δυσοίωνες εκτιμήσεις για το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας, αναδεικνύοντας παράλληλα μια δεύτερη, εξίσου κρίσιμη διάσταση: τη ραγδαία μεταβολή της ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού. Οι ηλικιωμένοι θα αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας, ενώ το ποσοστό των ανθρώπων που βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία θα περιορίζεται, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις στην οικονομία και στα ασφαλιστικά συστήματα.
Η πορεία της πληθυσμιακής μείωσης αποτυπώνεται με σαφήνεια στις προβολές της Κομισιόν. Από τα 10,4 εκατ. κατοίκους το 2025, ο πληθυσμός αναμένεται να περιοριστεί στα 10,2 εκατ. το 2030, στα 9,7 εκατ. το 2040 και στα 9,2 εκατ. το 2050. Η καθοδική τάση θα συνεχιστεί και στη συνέχεια, με τον πληθυσμό να εκτιμάται σε 8,6 εκατ. το 2060, 8 εκατ. το 2070 και μόλις 7,6 εκατ. το 2080.
Περισσότερες γεννήσεις, αλλά όχι αρκετές για να ανακόψουν τη μείωση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι η δημογραφική συρρίκνωση προβλέπεται να συνεχιστεί ακόμη και με μια σταδιακή βελτίωση της γονιμότητας. Για την Ελλάδα, ο μέσος αριθμός παιδιών ανά γυναίκα αναμένεται να αυξηθεί από 1,2 σήμερα σε 1,45 έως το 2080. Η άνοδος, ωστόσο, δεν αρκεί για να αντιστρέψει την πληθυσμιακή πορεία, καθώς παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από το επίπεδο που απαιτείται για τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού.
Παράλληλα, η γήρανση αναμένεται να ενταθεί σε όλη τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου. Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφεται στις ηλικίες άνω των 80 ετών, για τις οποίες ο μέσος ρυθμός αύξησης τις επόμενες δεκαετίες εκτιμάται στο 13%. Με άλλα λόγια, δεν θα μειώνεται μόνο ο συνολικός αριθμός των κατοίκων, αλλά θα αυξάνεται και το βάρος των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων στη συνολική πληθυσμιακή σύνθεση.
Η Ευρώπη χάνει 38 εκατομμύρια κατοίκους έως το 2080
Το δημογραφικό πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο πληθυσμός προβλέπεται αρχικά να αυξηθεί οριακά, από 452 εκατομμύρια κατοίκους το 2025 σε 453 εκατομμύρια το 2029. Από εκεί και μετά, όμως, η τάση αντιστρέφεται, με τον αριθμό των κατοίκων να υποχωρεί στα 414 εκατομμύρια το 2080. Πρόκειται για μείωση περίπου 8% σε σύγκριση με το 2025.
Η συνολική εικόνα της ΕΕ δεν είναι ομοιόμορφη. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι σε δέκα κράτη-μέλη ο πληθυσμός το 2080 θα είναι μεγαλύτερος από τα σημερινά επίπεδα. Ωστόσο, ανεξάρτητα από το αν οι χώρες θα εμφανίσουν αύξηση ή μείωση κατοίκων, όλες αναμένεται να αντιμετωπίσουν μετατόπιση της ηλικιακής τους σύνθεσης προς τις μεγαλύτερες ηλικίες.
Ειδικότερα, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται να αυξηθεί από 22% σήμερα σε 33% το 2080. Ακόμη πιο έντονη θα είναι η μεταβολή στις ηλικίες άνω των 80 ετών, το μερίδιο των οποίων στον συνολικό πληθυσμό προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί, από 6% σε 14%.
Στον αντίποδα, η πληθυσμιακή ομάδα ηλικίας 20 έως 64 ετών, δηλαδή το βασικό τμήμα του πληθυσμού σε παραγωγική ηλικία, θα περιοριστεί από το 58% στο 51% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ. Την ίδια στιγμή, η διάμεση ηλικία των Ευρωπαίων αναμένεται να αυξηθεί από τα 45 στα 51 έτη.
Η αναλογία εργαζομένων και ηλικιωμένων αλλάζει δραματικά
Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες της γήρανσης αφορά τη σχέση μεταξύ του πληθυσμού που βρίσκεται σε παραγωγική ηλικία και των ηλικιωμένων. Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται στον δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων, ο οποίος συγκρίνει τον πληθυσμό ηλικίας 65 ετών και άνω με τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών.
Ο συγκεκριμένος δείκτης αποτελεί κρίσιμο μέτρο για την αξιολόγηση της πίεσης που ασκεί η γήρανση στα ασφαλιστικά συστήματα, καθώς αποτυπώνει την ισορροπία μεταξύ των ανθρώπων που λαμβάνουν συνταξιοδοτικές παροχές και εκείνων που βρίσκονται στις ηλικίες κατά τις οποίες πραγματοποιούνται οι εισφορές.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, ο δείκτης στην ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 27 ποσοστιαίες μονάδες, από 38% το 2025 σε 65% το 2080. Μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της επιδείνωσης εκτιμάται ότι θα έχει ήδη συντελεστεί έως το 2050.
Η μεταβολή γίνεται πιο κατανοητή μέσα από την αναλογία των δύο ηλικιακών ομάδων: σήμερα αντιστοιχούν περίπου 26 άτομα ηλικίας 20 έως 64 ετών σε κάθε 10 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Το 2080, η αναλογία αυτή προβλέπεται να έχει υποχωρήσει σε λιγότερα από 16 άτομα παραγωγικής ηλικίας για κάθε 10 ηλικιωμένους.
Η γονιμότητα παραμένει κάτω από το όριο αναπλήρωσης
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας αναμένεται να παρουσιάσει σταδιακή ανάκαμψη, χωρίς ωστόσο να φτάσει σε επίπεδα που θα εξασφαλίζουν τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού.
Ειδικότερα, από το ιστορικά χαμηλό επίπεδο των 1,3 γεννήσεων ζώντων τέκνων ανά γυναίκα το 2024, προβλέπεται να αυξηθεί σε 1,5 έως το 2080. Οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν, ωστόσο, ότι η γονιμότητα θα παραμείνει σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο χαμηλότερη από το όριο των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, το οποίο θεωρείται απαραίτητο για τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού.
Περισσότερα χρόνια ζωής για άνδρες και γυναίκες
Στην εξίσωση της δημογραφικής γήρανσης προστίθεται και η συνεχής αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Για τους άνδρες στην ΕΕ, το προσδόκιμο αναμένεται να αυξηθεί κατά επτά χρόνια, από τα 79 έτη το 2025 στα 86 έτη το 2080.
Για τις γυναίκες, η αντίστοιχη αύξηση εκτιμάται σε περίπου έξι χρόνια, με το προσδόκιμο ζωής να ανεβαίνει από τα 84 στα 90 έτη. Η εξέλιξη αυτή θα οδηγήσει σε περαιτέρω σύγκλιση του προσδόκιμου ζωής μεταξύ των δύο φύλων.
Η συνολική εικόνα που σκιαγραφεί η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι αυτή μιας Ευρώπης με λιγότερους κατοίκους, μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής και σαφώς υψηλότερη αναλογία ηλικιωμένων προς τον πληθυσμό παραγωγικής ηλικίας. Για την Ελλάδα, οι προβολές είναι ακόμη πιο ανησυχητικές ως προς το μέγεθος της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, καθώς η χώρα οδεύει προς το 2080 με σχεδόν 2,8 εκατομμύρια λιγότερους κατοίκους σε σχέση με το 2025.
