Με την κύρωση της Συμφωνίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Δημοκρατίας της Σερβίας, η Ελλάδα ενισχύει τη συνεργασία για την πρόληψη της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών και τη διευκόλυνση της επιστροφής τους στις χώρες προέλευσής τους. Η Συμφωνία υπεγράφη στο Βελιγράδι στις 15 Μαΐου 2026. Κυρώθηκε σήμερα με σχέδιο νόμου του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο έγινε δεκτό, κατά πλειοψηφία από τη Βουλή, αποτελώντας ένα ακόμα βήμα ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Ο στόχος είναι κοινός: Η αποτελεσματικότερη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η αντιμετώπιση της αρχαιοκαπηλίας.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, μιλώντας στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων υπογράμμισε ότι η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών συνιστά σοβαρή απειλή για την πολιτιστική κληρονομιά και ότι η αντιμετώπισή της συνδέεται άμεσα με τη διεθνή νομιμότητα, το κράτος δικαίου και τη δικαιοσύνη. Παράλληλα, ανέδειξε τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας και της αμοιβαιότητας στην προστασία των πολιτιστικών αγαθών.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι «Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί διαρκή ευθύνη της Ελληνικής Πολιτείας και προϋποθέτει τη στενή συνεργασία της διεθνούς κοινότητας. Η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών δεν απειλεί μόνο την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα των λαών, αλλά συνδέεται άμεσα με τη διεθνή νομιμότητα και το κράτος δικαίου. Η Συμφωνία Ελλάδας–Σερβίας αποτελεί ένα ουσιαστικό εργαλείο για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης, την ανταλλαγή πληροφοριών και τεχνογνωσίας και τη διευκόλυνση της επιστροφής πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους. Παράλληλα, επιβεβαιώνει μια θεμελιώδη αρχή της ελληνικής πολιτιστικής πολιτικής: όπως η Ελλάδα διεκδικεί με συνέπεια την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από την επικράτειά της, έτσι αναγνωρίζει και σέβεται το αντίστοιχο δικαίωμα κάθε χώρας. Οι διμερείς συμφωνίες δεν αποτελούν απλώς μέσα νομικής και θεσμικής συνεργασίας. Είναι πράξεις πολιτιστικής διπλωματίας, που οικοδομούν εμπιστοσύνη και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για σταθερές σχέσεις συνεργασίας μεταξύ κρατών. Γιατί ο επαναπατρισμός ενός πολιτιστικού αγαθού δεν είναι μόνο η αποκατάσταση μιας αδικίας του παρελθόντος· μπορεί να γίνει η αφετηρία μιας ουσιαστικότερης συνεργασίας για το μέλλον. Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι κοινή ευθύνη και η διεθνής συνεργασία οφείλει να μεταφράζεται σε συγκεκριμένες δράσεις και απτά αποτελέσματα».
Η Συμφωνία, η οποία βασίζεται στη Σύμβαση της UNESCO του 1970 και στο διεθνές και εθνικό πλαίσιο για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, θεσπίζει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο συνεργασίας για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
Ειδικότερα, προβλέπει την ανταλλαγή πληροφοριών για την κλοπή, τις παράνομες ανασκαφές, την κατάσχεση και την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών, καθώς και για την ισχύουσα νομοθεσία, τις απαγορεύσεις εξαγωγής και τις απαιτούμενες άδειες. Προωθεί, επίσης, την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και την επιμόρφωση του προσωπικού των αρμόδιων αρχών, ενισχύοντας τον συντονισμό και την αποτελεσματικότητα των ενεργειών τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη διαδικασίας για την επιστροφή ή την απόδοση πολιτιστικών αγαθών που έχουν εισαχθεί παράνομα στην επικράτεια του άλλου κράτους. Η Συμφωνία καθορίζει τις προϋποθέσεις υποβολής σχετικού αιτήματος και προβλέπει συνδρομή στον εντοπισμό των αντικειμένων, καθώς και μέτρα για την προσωρινή φύλαξή τους. Παράλληλα, ενθαρρύνει τη συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και τις δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η κύρωση της Συμφωνίας ενισχύει το πλαίσιο διεθνών συνεργασιών της χώρας μας και επιβεβαιώνει ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, η διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης και η επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους αποτελούν κοινή ευθύνη των κρατών.
