Παράνομες μεταφορές παραγωγικών ζώων, αλλαγές ενωτίων (σκουλαρικιών) από ζώα που φέρουν σήμανση σε άλλα που διακινούνται παράνομα, πλημμελής τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας και ελλείψεις σε προσωπικό βρίσκονται πίσω από τη μετάδοση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και άλλων ζωονόσων που έχουν πλήξει σοβαρά το κτηνοτροφικό κεφάλαιο της χώρας.
«Οι μετακινήσεις αυτές είναι παράνομες. Μπορεί να είναι και εσκεμμένες με την έννοια ότι δεν δίνεται σημασία στην τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας ή ότι θα μπορούσε κάποιος να λάβει αποζημιώσεις για τα μολυσμένα ζώα. Μπορεί πάλι να μεταδίδεται η νόσος χωρίς να το αντιλαμβάνεται κανείς --από ρούχα, παπούτσια ή άλλα αντικείμενα που χρησιμοποιούν οι κτηνοτρόφοι και μεταφέρουν τον ιό, όπως για παράδειγμα το κινητό τους τηλέφωνο» επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων των ζώων στο Τμήμα Κτηνιατρικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Σπύρος Κρήτας.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Παραρτήματος Ηπείρου του Πανελλήνιου Κτηνιατρικού Συλλόγου, Ιωάννης Καρακούσης, σχολιάζει ότι «η παράνομη μεταφορά ζώων είναι παντού» και αναφέρει ότι «κάπως έτσι έγινε και η μεταφορά της νόσου της ευλογιάς από περιοχή σε περιοχή, από ζώα δηλαδή που ήταν αδήλωτα, δεν είχαν άδεια για μετακίνηση και γι’ αυτό είχαμε τόσο μεγάλη έξαρση».
Στο ίδιο μήκος κύματος, η αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων, Μήνα Μπόρη, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «οι παράνομες μεταφορές, προφανώς είναι ένας από τους κυριότερους λόγους που έχουμε εξάρσεις, όχι μόνο της ευλογιάς, καθώς είχε αποδεδειγμένα βρεθεί ότι και στην πανώλη είχαμε ακριβώς το ίδιο θέμα». Η ίδια διευκρινίζει ότι οι παράνομες μετακινήσεις γίνονται είτε εντός της χώρας, από περιοχές στις οποίες βρίσκονται σε ισχύ μέτρα για την ευλογιά, είτε και από άλλες χώρες όπου ενδημεί το νόσημα.
Ως παράδειγμα φέρνει «την περίπτωση αφαίρεσης των ενωτίων, των ειδικών ‘σκουλαρικιών’ σήμανσης, όπου φαίνεται ο αριθμός του ζώου και η εκτροφή, και όχι μόνο στα αιγοπρόβατα αλλά και στα βοοειδή. Όταν αφαιρεθεί το ενώτιο, δεν είναι γνωστή η πορεία του ζώου. Τα ενώτια αφαιρούνται με ένα μαγνητάκι καθώς είναι μαγνητικά κουμπωμένα, έχουν μια υποδοχή και έναν υποδοχέα και μπορούν να μπουν σε άπειρα ζώα εν σειρά. Μπορεί, λοιπόν, κάποιος να κλέψει ένα ζώο και να βγάλει το σκουλαρίκι. Αυτό είναι το σύνηθες». Επίσης μπορεί ένας κτηνοτρόφος να αφαιρέσει τα ενώτια από τα δικά του ζώα, να τα οδηγήσει στη σφαγή και να τοποθετήσει τα ίδια μέσα σήμανσης σε άλλα ζώα, που θα προμηθευτεί παράνομα.
Οι πιο ευάλωτες περιοχές
Σύμφωνα με την κ. Μπόρη, τα πιο ευαίσθητα σημεία για παράνομη διακίνηση ζώων από το εξωτερικό είναι τα σύνορα με την Τουρκία και για τον λόγο αυτό είναι επιτακτική η ανάγκη ενίσχυσης με προσωπικό των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών του Έβρου και επαναλειτουργίας του Κέντρου Εξωτικών Νοσημάτων (ευλογιάς, πανώλης, αφθώδους πυρετού), που παλιά λειτουργούσε στον Έβρο.
Από την άλλη πλευρά, ο κ. Καρακούσης διευκρινίζει ότι όσο αυξάνεται το βιοτικό επίπεδο στις γειτονικές χώρες, (Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βουλγαρία ή και Ρουμανία), ανεβαίνουν οι τιμές των ζώων και μειώνονται αντίστοιχα οι περιπτώσεις παράνομης μεταφοράς ζώων από εκεί στην Ελλάδα. Και ο ίδιος επισημαίνει τις ελλείψεις σε προσωπικό, κτηνιατρικό αλλά και βοηθητικό, λέγοντας: «Τώρα με την ευλογιά υπήρχε σύσταση να γίνονται ψεκασμοί. Έχουμε μάθει ότι σε περιοχές, ειδικά εκεί προς τα σύνορα, οι ψεκασμοί των φορτηγών και όλων των οχημάτων είχαν δημοσιοϋπαλληλικό ωράριο. Γίνονταν 8 με 2. Μετά δεν υπήρχε κανένας να τους κάνει και περνούσαν όλοι ελεύθερα. Οπότε αν δεν μπορούν να δουλέψουν οι κτηνιατρικές υπηρεσίες, όλα τα μέτρα και οι νόμοι που έρχονται για να εφαρμοστούν δεν μπορούν να εφαρμοστούν από κανέναν».
Τα «βαπτισμένα» ζώα και το οικονομικό όφελος
Ανασύροντας μνήμες του παρελθόντος από τη δεκαετία του ‘90, θυμάται: «Γενικά σε περιόδους που υπήρχε μεγάλη ανάγκη σε αρνί, για παράδειγμα πριν από το Πάσχα, και δεν επαρκούσαν οι παραγωγοί, ήταν πολλοί που είχαν επαφές με την Αλβανία και πηγαίναν εκεί. Μέσα σε φορτηγά ή και με τα πόδια πολλές φορές, τα μετέφεραν από την άλλη πλευρά των συνόρων, τα έβαζαν στους δικούς τους στάβλους για λίγες μέρες, τα ‘βάφτιζαν’ και τα έστελναν μετά για σφάξιμο». Για τις περιπτώσεις που τα ζώα είχαν αριθμό πιστοποίησης σχολιάζει ότι «κάποιος που είχε πενήντα ζώα μπορεί να δήλωνε ότι το καθένα από αυτά γέννησε άλλα δύο ή τρία, με αποτέλεσμα να έχει 150 ενώ στην πραγματικότητα είχε είκοσι. Τα υπόλοιπα τα έβρισκε με διαφορετικούς τρόπους». Το ίδιο μάλιστα συνέβαινε, κατά τον ίδιο, και σε κτηνοτροφικά προϊόντα όπως το γάλα.
Η απειλή του αφθώδη πυρετού
Σε ό,τι αφορά τις ζωονόσους, η κ. Μπόρη αναφέρει ότι πλέον η κατάσταση γίνεται εξαιρετικά δύσκολη καθώς υπάρχει αφθώδης πυρετός με πολλές εστίες στην Τουρκία. H νόσος έχει περάσει και στην Κύπρο με συνέπεια, όπως λέει, να καταστρέφεται η κτηνοτροφική οικονομία της χώρας. Από την πλευρά του, ο κ. Κρήτας κάνει λόγο για ένα νόσημα πολύ πιο μεταδοτικό, που δεν προσβάλλει μόνο τα μικρά μηρυκαστικά αλλά και τα βοοειδή και τους χοίρους.
Πώς μπορεί να βελτιωθεί η κατάσταση
Σύμφωνα με την αντιπρόεδρο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων, η ηλεκτρονική σήμανση των παραγωγικών ζώων είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρξει μείωση των παράνομων μετακινήσεων και μείωση των κρουσμάτων λήψης παράνομων επιδοτήσεων, λόγω της μετακίνησης των ζώων από εκτροφή σε εκτροφή, της αφαίρεσης και επανατοποθέτησης των ενωτίων.
Στο ίδιο πνεύμα, ο κ. Καρακούσης αναφέρει: «Οποιοδήποτε ζώο ενήλικο υπάρχει στην παραγωγή στην Ελλάδα κανονικά θα έπρεπε να είναι καταγεγραμμένο. Που σημαίνει να είναι ταυτοποιημένο, να έχει ένα ενώτιο ή ένα βώλο ηλεκτρονικό, να έχει καταγραφεί στο βιβλίο των ζώων, γιατί κάθε μονάδα έχει ένα βιβλίο που τηρεί τα ζώα, αναγράφει τι φάρμακα πήραν, πότε γεννήθηκαν, πότε θα γεννήσουν, τι θεραπείες έχουν γίνει, πόσα σφάχτηκαν, αν πουλήθηκαν. Είναι κάτι σαν διαβατήριο του ζώου. Στα βοοειδή υπάρχουν και κανονικά διαβατήρια και σε κάποια από τα ζώα τα αιγοπρόβατα υψηλής παραγωγής που έρχονται από το εξωτερικό έχουμε και διαβατήριο. Με αυτό τον έλεγχο της ταυτότητας ξέρουμε ποιο είναι κάθε ζώο και από εκεί και πέρα τι θα γίνει με τη μετακίνησή του. Για παράδειγμα αν μετακινηθεί το ζώο για οποιονδήποτε λόγο από τον ίδιο παραγωγό, θα καταγράφεται αν μεταφέρεται από ένα σημείο σε άλλο, ανάλογα με την εποχή, αν πωληθεί, αν πάει για σφάξιμο».
Παράλληλα η κ. Μπόρη υπογραμμίζει την ανάγκη αυστηρότερου νομοθετικού πλαισίου για τις παράνομες μετακινήσεις και αυστηρότερης επιτήρησης από τις αστυνομικές αρχές με τις οποίες συνεργάζονται οι κτηνιατρικές υπηρεσίες.
Τι θα γίνει με τις σφαγές το Πάσχα
Ενόψει του Πάσχα, η ίδια θέτει τα ζητήματα του κινδύνου παράνομων σφαγών, της επάρκειας των εργαστηρίων όπου θα διενεργηθούν οι αναλύσεις στις εξετάσεις σάλιου των ζώων με rapid PCR, ώστε να μπορούν να οδηγηθούν στη σφαγή και της οικονομικής βιωσιμότητας των κτηνοτρόφων.
«Το Πάσχα είναι αυξημένες οι σφαγές. Ακόμη και η οικονομική βιωσιμότητα των κτηνοτρόφων εξαρτάται από αυτές. Τα αιγοπρόβατα, λόγω ευλογιάς, στις απαγορευμένες ζώνες είναι μέσα κλειστά, δεν βόσκουν έξω, γιατί απαγορεύεται η έξω βόσκηση. Μεγαλώνουν μέσα και με αυξημένο κόστος όσον αφορά τις ζωοτροφές, ενώ υπάρχει ο κίνδυνος για παράνομες σφαγές. Κάποιοι θα προσπαθήσουν να βρουν προφανώς κάποια διέξοδο, κάποια λύση λόγω της ζήτησης. Υπάρχει και το θέμα της ευζωίας των ζώων καθώς έχουμε πολύ μεγάλο πληθυσμό ζώων σε μικρό χώρο. Για όλα αυτά υπάρχει απόφαση από την αρμόδια Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης που λέει ότι για να οδηγηθούν τα ζώα για άμεση σφαγή θα πρέπει να γίνουν εξετάσεις σιάλου με rapid PCR για την ανίχνευση του ιού της ευλογιάς», σχολιάζει η κ. Μπόρη.
Ωστόσο, όπως προσθέτει, από τα εργαστήρια που ανακοινώθηκε ότι θα εξυπηρετήσουν τους κτηνοτρόφους, «εκτός από αυτό της Λάρισας, υπάρχουν άλλα 4: στο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, τον ΕΛΓΟ και το ΕΚΕΤΑ. Κανένα από αυτά τα 4 δεν λειτουργεί. Γιατί το πανεπιστήμιο στη Θεσσαλονίκη είπε ότι δεν μπορεί να συμμετάσχει για διάφορους λόγους και λόγω των αναγκών της μεθόδου αυτής, ο ΕΛΓΟ δεν έχει αντιδραστήρια, το ΕΚΕΤΑ έχει στείλει αίτημα για πιστοποίηση αλλά για να μπορέσει να πιστοποιηθεί το ΕΚΕΤΑ πρέπει να πιστοποιηθεί και το εργαστήριο της Θεσσαλίας που καθυστερεί».
«Για προϊόν που δεν είναι ελεγμένο, τίθεται εν αγνοία η υγιεινή του κατάσταση. Στις παράνομες σφαγές, το προϊόν δεν είναι υγειονομικά ελεγμένο για ευλογιά, πανώλη ή αφθώδη πυρετό» τονίζει. Ωστόσο, επαναλαμβάνει ότι αυτά τα νοσήματα δεν επηρεάζουν τον άνθρωπο και την υγεία του.
