Επιχειρηματίας με αισθητήριο, αγάπη για τις πρώτες ύλες και τον πελάτη. Ο Αντώνης Σταύρου είναι επικεφαλής του ομίλου εστίασης Καστελόριζο, από τους μεγαλύτερους στην Ελλάδα έχοντας ευρύ χαρτοφυλάκιο 15 καταστημάτων κυρίως εστιατορίων και ενός ζαχαροπλαστείου δεν σταματά, ακόμα και αν μέσω κρίσης, να οραματίζεται το επόμενο βήμα.
Μετρώντας 43 χρόνια ενασχόλησης στον κλάδο κάνει έναν απολογισμό της πλούσιας εμπειρίας του, μιλά για τα δύο δύσκολα χρόνια της πανδημίας και αν και είναι από τη φύση του αισιόδοξος δηλώνει ιδιαίτερα ανήσυχος για τη βιωσημότητα των καταστημάτων λόγω της ενεργειακής κρίσης και του σοκ που προκαλούν οι φουσκωμένοι λογαριασμοί ρεύματος.
Όταν ξεκινήσατε πριν 43 χρόνια το ταξίδι στην εστίαση φανταζόσασταν ότι θα δημιουργούσατε σήμερα τον πρώτο όμιλο στον κλάδο στην Ελλάδα, με 15 καταστήματα στο portfolio σας;
Ο στόχος μου ήταν αυτός ακριβώς. Είμαστε μεγάλη οικογένεια, πολλά αδέλφια και σκεπτόμουν, τότε στην αρχή της πορείας μου, ότι θα ήθελα ο καθένας να έχει ένα μαγαζί να το δουλεύει. Τελικά επετεύχθη στο ακέραιο αυτός ο στόχος γιατί ξεκίνησα με αυτό το όνειρο και το πίστευα ότι θα γίνει πραγματικότητα. Από την αρχή το ήθελα έτσι και έτσι τελικά έγινε. Πολύ σημαντικό ρόλο έπαιξε το γεγονός ότι αγάπησα από την πρώτη στιγμή την εστίαση, από τότε που έβλεπα τα μεγαλύτερα αδέλφια μου να ασχολούνται και έτσι ασχολήθηκα και εγώ.
Περισσότερες οι θετικές ή οι αρνητικές στιγμές σε αυτή την μακρόχρονη πορεία;
Σίγουρα περισσότερες οι θετικές στιγμές. Παρά τις δυσκολίες είναι πολλές οι χαρές που σου δίνει. Είναι ένας χώρος που έχει να κάνει πολύ με την επικοινωνία, με την επαφή με τους ανθρώπους, με την ευχαρίστησή τους και αυτό σου δίνει καθημερινά δύναμη να συνεχίσεις. Αν μάλιστα το αποτέλεσμα είναι καλό και ακούς και συγχαρητήρια γι' αυτό που κάνεις, αυτό σε χαροποιεί ακόμα περισσότερο.
Kαθώς μιλάμε για έναν κλάδο στον οποίο έρχεστε σε άμεση επαφή με τους ανθρώπους, θυμάστε κάποιο περιστατικό που σας έφερε σε δύσκολη θέση;
Θυμάμαι μια φορά, νομίζω ήταν 1988 ή 1989 στο Καστελόριζο της Γλυφάδας, τον τότε υπουργό του ΠΑΣΟΚ Γιάννη Αλευρά. Κάτι είχα πει για τον επίσης τότε υπουργό Κάρολο Παπούλια, νομίζω είχα αναφέρει ότι είμαι πατριώτης του, Ηπειρώτης, και δεν ξέρω γιατί, αλλά αυτό τον είχε πειράξει και σηκώθηκε και έφυγε… Μετά βέβαια ξαναγύρισε. Αυτό το περιστατικό, επειδή δεν μου είχε ξανατύχει, ήταν και ένα μάθημα για μένα για το πώς πρέπει να χειρίζομαι συγκεκριμένους ανθρώπους.
Η εστίαση ήταν πεδίο δόξης λαμπρόν τις προηγούμενες δεκαετίες ως κλάδος δραστηριοποίησης στην Ελλάδα. Τώρα, θα συμβουλεύατε έναν νέο επιχειρηματία να ασχοληθεί, με δεδομένο ότι υπάρχει πολύ μεγάλος ανταγωνισμός;
Τώρα δεν θα πρότεινα σε κάποιον να ασχοληθεί με τον χώρο, πόσο μάλλον σε κάποιο νέο παιδί να ασχοληθεί με την εστίαση, αν δεν έχει πίσω του ήδη μια διαμορφωμένη κατάσταση την οποία θα μπορέσει να συνεχίσει και να την εξελίξει. Αλλιώς, αν δεν υπάρχει μάλιστα και βοήθεια, είναι ένα δύσκολο σπορ, γιατί καταρχάς είναι δύσκολο να στηθεί και να κρατηθεί. Ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος και τα καταστήματα πλέον εκεί έξω είναι πάρα πολλά. Βέβαια, από την άλλη πλευρά, είναι ένα πεδίο που συνεχώς επεκτείνεται και εξελίσσεται όσο ο καιρός περνά και η κοινωνία αλλάζει. Ο κόσμος πλέον τρώει πολύ έξω, οι νοικοκυρές λόγω χρόνου δεν μαγειρεύουν όπως παλαιότερα και αυτό αναμφισβήτητα βοηθά την εστίαση. Οι περισσότεροι νομίζουν ότι είναι εύκολο, αλλά δεν φτάνει αυτό, πρέπει να το γνωρίζεις, να ασχοληθείς και κυρίως να έχεις και καλή ποιότητα υλικών, την οποία και να διατηρήσεις σε βάθος χρόνου. Επίσης, υπάρχει και πρόβλημα με το προσωπικό, τα τελευταία χρόνια είναι δύσκολο να βρούμε και προσωπικό για τα καταστήματα.
Αυτό το ακούω συνεχώς τον τελευταίο καιρό. Που το αποδίδετε;
Το αποδίδω στο ό, τι πλέον υπάρχουν χιλιάδες εναλλακτικές που μπορούν να δουλέψουν σερβιτόροι ή σεφ, ενώ πολλοί προτιμούν να πηγαίνουν να δουλέψουν σεζόν σε ξενοδοχεία και τον υπόλοιπο καιρό να λαμβάνουν επιδόματα και να μην εργάζονται. Αυτό με τα επιδόματα, το οποίο ξεκίνησε μέσα στην καραντίνα έχει κάνει, θεωρώ, μια μεγάλη ζημιά στις επιχειρήσεις εστίασης. Από την πλευρά μου, θα ήταν καλύτερο να επιδοτούνταν οι επιχειρήσεις και από εκεί να δίνονταν τα χρήματα στους εργαζόμενους. Κατά την άποψή μου, δεν υπάρχει ανεργία, υπάρχει ‘’κάθομαι και πληρώνομαι’’.
Μετά την δεκαετή σχεδόν οικονομική κρίση, ήρθε και η υγειονομική. Ποιο ήταν το μεγαλύτερο πλήγμα για εσάς ως επιχειρηματία και για την εστίαση εν γένει;
Οι πιο έντονες και αβέβαιες καταστάσεις που ζούμε είναι τώρα. Είναι πολύ πιο ισχυρό το χτύπημα από τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι αυτό της κατακόρυφης αύξησης της ενέργειας, της οποίας οι τιμές έχουν απογειωθεί κυριολεκτικά. Αυτό είναι σημαντικό ζήτημα πλέον για τη βιωσιμότητα επιχειρήσεων και βιομηχανιών. Πραγματικά απορώ πως θα μπορέσουν να επιβιώσουν, ειδικά οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Για παράδειγμα σε μια μικρή βιομηχανία που έχω στην Κρήτη για την παραγωγή γόνου, το ρεύμα εκεί που ήταν 20.000 ευρώ το μήνα έχει φτάσει 65.000 ευρώ, δυο φορές πάνω. Πρόκειται για κάτι που θεωρώ ότι θα πρέπει να προβληματίσει την πολιτεία για να σχεδιάσει την επόμενη μέρα για τις επιχειρήσεις, από τις πιο μικρές μέχρι τις πιο μεγάλες, γιατί είναι άλλο να πληρώνεις 20.000 και να κάνεις προϋπολογισμό σύμφωνα με αυτά και άλλο με 60.000 ευρώ. Οι επιδοτήσεις που έχουν δοθεί μέχρι τώρα είναι κάτι, αλλά δεν φτάνουν, πρέπει να γίνουν μεγαλύτερες. Μόνο έτσι θα επιβιώσει η επιχειρηματικότητα. Το ζήτημα είναι ότι δεν γνωρίζει κανείς πόσο θα τραβήξει αυτό. Γνώμη μου είναι ότι αν δεν έχει σταθεροποιηθεί η κατάσταση με την ενέργεια μέχρι τον Σεπτέμβριο, τα μισά καταστήματα στην Ελλάδα θα βάλουν λουκέτο.
Παρ' όλα τα προβλήματα πήρατε απόφαση να ανοίξετε μαγαζιά και εν μέσω πανδημίας, να επεκταθείτε ακόμα περισσότερο.
Αν δεν εξελίσσεσαι δεν γίνεται αλλιώς. Είναι κάτι που το έχω μάθει τόσα χρόνια. Ας πούμε το γεγονός ότι αμέσως μόλις προέκυψε η πανδημία ενεργοποιήσαμε το delivery, το οποίο μας έσωσε. Το 2009 ήμουν στο ψάρι και μόνο. Αυτή τη στιγμή έχω πέντε εστιατόρια με κρέας και ένα ζαχαροπλαστείο και κάποια καφέ. Σας πληροφορώ ότι πλέον μέχρι και το καφέ οι περισσότεροι τον παίρνουν delivery στο γραφείο. Καλό το ψάρι, αλλά είναι ακριβό, χρειάζονταν κάτι παραπάνω, έπρεπε να εξελιχθώ, να αφουγκραστώ την εποχή. Είναι πολύ ακριβή σαν πρώτη ύλη. Άρα αυτά τα τολμήματα μου απέδωσαν, συν το delivery, ήταν πράγματα που έπρεπε να γίνουν. Ωστόσο, πέρα από την πανδημία, πιο πολύ ανησυχώ τώρα. Γιατί με τον κορονοιό, μετά από τρεις τέσσερις μήνες που αντιληφθήκαμε τι γινόταν και προσαρμοστήκαμε, τα πράγματα ήταν καλύτερα, μάθαμε να ζούμε με αυτό, είναι κάτι που είναι σε όλα μας τα σπίτια. Το θέμα της ενέργειας όμως είναι δυσβάσταχτο, καθώς καταστρέφει κάθε οικονομικό προγραμματισμό που κάνει κάποιος για την επιχείρησή του.
Πως πήγε το 2021; Είχατε ανεβασμένο τζίρο σε σχέση με τον πρώτο χρόνο της πανδημίας;
Η προηγούμενη χρονιά πήγε πολύ καλά παρά τις δυσκολίες. Ο τουρισμός βοήθησε πολύ γιατί ήρθε πολύ περισσότερος κόσμος σε σχέση με το 2020 και επίσης οι Έλληνες είχαν διάθεση να ξοδέψουν περισσότερα λόγω της κλεισούρας τόσων μηνών. Αν κρίνουμε από τους μήνες που ήμασταν ανοιχτοί το 2021 μάλιστα, θα έλεγα ότι πλησιάσαμε και το 2019, το οποίο ήταν μια πάρα πολύ καλή χρονιά.
Είστε αισιόδοξος για το 2022;
Αν δοθεί λύση, σοβαρή λύση στο θέμα της ενέργειας, ναι τότε είμαι αισιόδοξος. Γενικά τα μηνύματα είναι θετικά από πλευράς πανδημίας. Ο κορονοιός ατονεί πλέον, έχουμε μάθει να ζούμε με αυτόν, από πλευράς τουρισμού θεωρώ θα πάμε καλύτερα και από το 2021. Όμως, πρέπει να γίνει επειγόντως στο θέμα της ενέργειας. Μόνο αν γίνει αυτό, θα δούμε φως στον ορίζοντα της επιχειρηματικότητας.
Υπάρχει κάτι που έχετε στα σκαριά για τους επόμενους μήνες;
Στην παρούσα φάση, πρέπει να ξεκαθαριστούν κάποιες υποχρεώσεις με τις τράπεζες που είναι η πρώτη μου προτεραιότητα και στη συνέχεια βλέπουμε. Πάντα υπάρχουν σχέδια, ιδέες για καινούργια πράγματα, πάντα κάνουμε συζητήσεις, αλλά θα πρέπει η οικονομική κατάσταση να σταθεροποιηθεί. Αν δεν λυθεί, όπως σας ανέφερα και προηγουμένως, με κάποιον τρόπο το ζήτημα του υπερβολικού κόστους στην ενέργεια, νομίζω ότι, όχι μόνο εγώ, αλλά κανένας επιχειρηματίας δεν πρόκειται να προχωρήσει σε επενδύσεις μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα.
