Σαφές μήνυμα ότι οι «ευαισθησίες» τρίτων χωρών δεν συνιστούν δικαίωμα έστειλε ανώτατη διπλωματική πηγή, στον απόηχο των δηλώσεων του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα.
Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, αναφερόμενος στα έργα ενεργειακής διασύνδεσης και «φωτογραφίζοντας» το GSI, σημείωσε ότι «τα έργα αυτά περιπλέκονται από τις ευαισθησίες που έχουν και άλλες χώρες της περιοχής».
Κληθείσα να σχολιάσει τη συγκεκριμένη αναφορά, η ανώτατη διπλωματική πηγή ήταν σαφής: «Η ευαισθησία δεν σημαίνει και δικαίωμα».
Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αποτυπώνει τη θέση της Αθήνας ότι οι αντιδράσεις ή οι «ευαισθησίες» τρίτων χωρών έναντι της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν μπορούν να παράγουν δικαιώματα ούτε να περιορίζουν δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Η αμερικανική δέσμευση για το GSI και η «ιδιωτική διπλωματία»
Σε ό,τι αφορά τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στο έργο, η ανώτατη διπλωματική πηγή παρέπεμψε στις επανειλημμένες αναφορές του Μάρκο Ρούμπιο περί αμερικανικής δέσμευσης στα έργα ενεργειακής διασυνδεσιμότητας.
Όπως επισημάνθηκε, η θέση της Ουάσιγκτον υπέρ του έργου είναι σαφής, ενώ η σχέση και η συμμαχία ΗΠΑ-Ελλάδας αποτελούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκφράζεται αυτή η δέσμευση.
Για την αναφορά του Αμερικανού ΥΠΕΞ στην «ιδιωτική διπλωματία», η ίδια πηγή σημείωσε ότι ορισμένα ζητήματα δεν μπορούν, εκ της φύσεώς τους, να δημοσιοποιούνται, καθώς αφορούν ευαίσθητες πληροφορίες και χειρισμούς εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας.
Το τι θα πράξουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το State Department, εφόσον προκύψει οποιοδήποτε ζήτημα σχετικά με την ενεργειακή διασυνδεσιμότητα, δεν είναι κάτι το οποίο μπορεί να εκτεθεί δημοσίως, επισημάνθηκε, καθώς σε μια τέτοια περίπτωση θα λειτουργήσει η διπλωματία. Για την επανεκκίνηση των εργασιών του GSI διευκρινίστηκε ότι αυτή δεν εξαρτάται από την ελληνική κυβέρνηση ούτε από κάποιον ελληνικό φορέα. Όταν υποβληθεί το σχετικό αίτημα από την αρμόδια εταιρεία, η ελληνική πλευρά είναι έτοιμη να προχωρήσει στις προβλεπόμενες διαδικασίες και στις αναγκαίες αδειοδοτήσεις, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Η αποτίμηση της επίσκεψης Μ. Ρούμπιο
Ιδιαίτερα θετική ήταν η αποτίμηση της επίσκεψης του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, η οποία, σύμφωνα με την ανώτατη διπλωματική πηγή, λειτούργησε σε δύο επίπεδα: αφενός επιβεβαίωσε το υψηλό επίπεδο των σχέσεων Ελλάδας-ΗΠΑ και αφετέρου ανέδειξε την κοινή κατανόηση των δύο πλευρών σε μία σειρά κρίσιμων διεθνών ζητημάτων.
Υπογραμμίστηκε ότι έχει πλέον διαμορφωθεί ένας σταθερός δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των δύο κυβερνήσεων και ιδιαίτερα μεταξύ των υπουργείων Εξωτερικών, ενώ ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην προσωπική σχέση που έχει αναπτυχθεί με τον Αμερικανό ΥΠΕΞ, η οποία, όπως σημειώθηκε, στηρίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την εκτίμηση.
Η επίσκεψη Ρούμπιο χαρακτηρίστηκε αυτοτελής και επισημάνθηκε ότι ο Αμερικανός ΥΠΕΞ παρέμεινε δύο βράδια στην Ελλάδα.
Οι συνομιλίες κινήθηκαν σε δύο βασικούς άξονες: τις διμερείς σχέσεις και τις διεθνείς εξελίξεις. Στο δεύτερο σκέλος συζητήθηκαν εκτενώς η ευρύτερη Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική, η Ουκρανία, η διεθνής ασφάλεια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, καθώς και άλλες εστίες έντασης.
Στην ατζέντα βρέθηκαν ειδικότερα οι εξελίξεις στον Λίβανο, στη Συρία, στη Λιβύη, στη Γάζα, στη Δυτική Όχθη και στο Ιράν.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή επισήμανε ότι ο Marco Rubio διαθέτει βαθιά γνώση των θεμάτων της Ανατολικής Μεσογείου, γεγονός που επέτρεψε η συζήτηση να μη χρειαστεί να ξεκινήσει «από το μηδέν».
F-35: Το νομοθετικό εμπόδιο για την Τουρκία
Εκτενής αναφορά έγινε και στο ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή επισήμανε ότι αυτή τη στιγμή υφίσταται νομοθετικό πλαίσιο στις Ηνωμένες Πολιτείες που εμποδίζει την πώληση των F-35 στην Τουρκία, κάνοντας ειδική αναφορά στο CAATSA και στο ζήτημα των ρωσικών S-400.
Υπενθύμισε ότι μέχρι το 2019 η Τουρκία ήταν συμπαραγωγός χώρα στο πρόγραμμα των F-35, αλλά στη συνέχεια αποκλείστηκε.
Από ελληνικής πλευράς τονίστηκε ότι η Αθήνα δεν μπορεί να καθορίσει τις αποφάσεις μιας τρίτης χώρας ως προς τους αμυντικούς εξοπλισμούς και τις σχέσεις της με τους πελάτες της. Ωστόσο, το σημερινό νομικό καθεστώς στις ΗΠΑ είναι συγκεκριμένο και αποτελεί δεδομένο που δεν μπορεί να παραβλεφθεί. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα προχωρεί στον δικό της μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό, με την αναβάθμιση των F-16 και την απόκτηση των F-35 να αποτελούν βασικά στοιχεία του.
Ενεργειακός κόμβος η Ελλάδα
Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αφιερώθηκε στα ενεργειακά, όπου, σύμφωνα με την ίδια πηγή, υπάρχει κοινή κατανόηση Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών για την ανάγκη όσο το δυνατόν μεγαλύτερης διαφοροποίησης των ενεργειακών οδεύσεων.
Η Αθήνα στηρίζει τα έργα που αφορούν αγωγούς και ενεργειακές διασυνδέσεις, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και ανεξαρτησίας.
Μέσα από αυτές τις διασυνδέσεις, όπως τονίστηκε, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε ενεργειακό κόμβο ιδιαίτερης σημασίας για την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, ενώ υπάρχει σαφής δέσμευση για την περαιτέρω ενίσχυση της θέσης της στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Κυπριακό: Στόχος η επανεκκίνηση ουσιαστικών συνομιλιών
Το Κυπριακό αποτέλεσε επίσης μέρος της συζήτησης με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή τόνισε ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει καταβάλει σημαντική προσπάθεια προκειμένου το Κυπριακό να επανέλθει ως προτεραιότητα στην ατζέντα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Βασικός στόχος της Αθήνας παραμένει η επανεκκίνηση των ουσιαστικών συνομιλιών, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.
Όπως επισημάνθηκε, για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικό ο επόμενος Γενικός Γραμματέας να έχει το Κυπριακό μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων του.
Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία εκλογής του νέου ΓΓ του ΟΗΕ, η ανώτατη διπλωματική πηγή υπενθύμισε ότι απαιτούνται τουλάχιστον εννέα ψήφοι στο Συμβούλιο Ασφαλείας και να μην ασκηθεί βέτο από κανένα από τα πέντε μόνιμα μέλη. Από τις άτυπες διαδικασίες που έχουν προηγηθεί, όπως αναφέρθηκε, αρχίζουν να διαφαίνονται οι δυνατότητες συγκλίσεων γύρω από ορισμένες υποψηφιότητες.
Ελευθερία ναυσιπλοΐας και Στενά του Ορμούζ
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, τέλος, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, με φόντο τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ και γενικότερα την ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή υπογράμμισε ότι η ελευθερία του εμπορίου και της ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί ζήτημα που αφορά μόνο την Ελλάδα ή τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Τυχόν διατάραξη των θαλάσσιων οδών μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην ενεργειακή επάρκεια, στις προμήθειες και στις τιμές παγκοσμίως.
Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στα Στενά του Ορμούζ, καθώς, όπως επισημάνθηκε, ενδεχόμενος περιορισμός της ελεύθερης διέλευσης θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο και για άλλες περιοχές του κόσμου.
Εάν οι θαλάσσιες οδοί και ιδίως τα διεθνή στενά, τα οποία διέπονται από το Δίκαιο της Θάλασσας, μετατραπούν σε πεδία ελέγχου και περιορισμού, οι συνέπειες για τη διεθνή σταθερότητα θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά σοβαρές.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο λόγω του μεγέθους της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας όσο και ως θέμα αρχής που αφορά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Τέλος, διευκρινίστηκε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει αίτημα από τις Ηνωμένες Πολιτείες για ελληνική συμμετοχή σε οποιαδήποτε νέα αποστολή στην περιοχή.
Η ελληνική πλευρά έχει, ωστόσο, καταστήσει σαφές ότι υπάρχει θετική προδιάθεση για συνδρομή, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει και τη διάθεση υποδομών, υπό δύο βασικές προϋποθέσεις: να επικρατούν συνθήκες ειρήνης και να υπάρχει συναίνεση των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να διασφαλίζεται και η ασφάλεια του ελληνικού προσωπικού.
