Ποιος είναι ο ρόλος ενός κιτ “επιβίωσης” (σακίδιο έκτακτης ανάγκης) και γιατί οι πολίτες θα πρέπει να είναι έτοιμοι να μπορούν να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή;
Με αφορμή τη δημόσια συζήτηση που έχει αναπτυχθεί γύρω από τις νέες κατευθυντήριες γραμμές για την προετοιμασία των Ευρωπαίων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απάντησαν σε ερωτήματα του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων, εξηγώντας τη φιλοσοφία των νέων κατευθυντήριων γραμμών και τους λόγους για τους οποίους δίνεται έμφαση στην αυτάρκεια των πολιτών για 72 ώρες.
Η βασική αλλαγή, όπως επισημαίνουν, είναι «η μετάβαση από το στρατηγικό σχεδιασμό στην καθημερινή εφαρμογή, με στόχο τη δημιουργία μιας κοινής κουλτούρας ετοιμότητας σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή κοινωνία».
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές που παρουσιάστηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026 από την επίτροπο Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib, πριν λίγες μέρες στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας, όπως διευκρινίζουν οι αρμόδιες πηγές, είχαν προαναγγελθεί ως προτεινόμενες δράσεις της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ του Μαρτίου του 2025, με την Επιτροπή να υλοποιεί αυτή τη δέσμευση και να προχωρά, όπως προσθέτουν οι ίδιες πηγές, «στο επόμενο βήμα της ίδιας προσπάθειας, εξειδικεύοντας τις δράσεις που απαιτούνται για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη».
Παράλληλα τη σημασία της ενίσχυσης της προετοιμασίας απέναντι σε κάθε είδους κρίση, είτε αυτές οφείλονται σε φυσικά φαινόμενα είτε σε ανθρώπινες διεργασίες και δράσεις, υπογραμμίζει από την πλευρά του ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ και ομότιμος καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ, Ευθύμης Λέκκας. Ο ίδιος αποτιμά θετικά τις συστάσεις της ΕΕ επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι «αυτό δεν ενέχει σε καμία περίπτωση τη λογική του εκφοβισμού».
Όπως ανακοινώθηκε από την Κομισιόν, καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει όλο και συχνότερες και πολύπλοκες κρίσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντείνει τις προσπάθειές της για την ενίσχυση της ετοιμότητας σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου 2026 νέες κατευθυντήριες γραμμές με σκοπό την προετοιμασία των ανθρώπων και των κοινοτήτων για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Αυτές εστιάζουν σε τέσσερις βασικούς άξονες:
- την 72ωρη αυτάρκεια των πολιτών,
- την εκπαίδευση ετοιμότητας από μικρή ηλικία,
- τη συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία
- και την αποτελεσματικότερη ενημέρωση για κινδύνους και απειλές.
«Η Επιτροπή δεν επαναλαμβάνει απλώς τις προτεινόμενες δράσεις του 2025. Είχε ήδη αναλάβει, στο πλαίσιο της Στρατηγικής για την Ένωση Ετοιμότητας που παρουσίασε το 2025, τη δέσμευση να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για την αυτάρκεια των πολιτών για τουλάχιστον 72 ώρες. Με τις κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή υλοποιεί αυτή τη δέσμευση και προχωρά στο επόμενο βήμα της ίδιας προσπάθειας, εξειδικεύοντας τις δράσεις που απαιτούνται για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη. Οι σύγχρονες κρίσεις μπορούν να προκαλέσουν ταυτόχρονες διακοπές σε βασικές υπηρεσίες, όπως η ηλεκτροδότηση, η υδροδότηση, οι επικοινωνίες και οι αλυσίδες εφοδιασμού. Κατά τις πρώτες ώρες μιας έκτακτης κατάστασης, οι αρμόδιες αρχές ενδέχεται να χρειαστούν χρόνο για να οργανώσουν την ανταπόκρισή τους και να προσεγγίσουν τις πληγείσες περιοχές», υπογραμμίζουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Όσον αφορά τον πρώτο άξονα, δηλαδή την 72ωρη αυτάρκεια των πολιτών αυτή σχετίζεται με την παροχή βοήθειας στους ανθρώπους για την κάλυψη των βασικών αναγκών τους κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ημερών μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, ενώ κινητοποιείται δημόσια βοήθεια, μεταξύ άλλων μέσω βασικών προμηθειών έκτακτης ανάγκης και σακιδίων έκτακτης ανάγκης στα οποία θα περιλαμβάνονται για παράδειγμα αποθέματα νερού, τροφίμων, φαρμάκων και εναλλακτικά μέσα θέρμανσης, ψύξης και φωτισμού.
Στην πράξη, οι πολίτες θα ενθαρρύνονται να διατηρούν βασικά αποθέματα νερού, τροφίμων και φαρμάκων, αλλά και να αποκτούν δεξιότητες όπως οι πρώτες βοήθειες και η διαχείριση έκτακτων καταστάσεων», αναφέρουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Παράλληλα, όπως σημειώνουν, η ετοιμότητα θα ενσωματώνεται στα σχολικά προγράμματα, ώστε τα παιδιά να μαθαίνουν να αναγνωρίζουν κινδύνους, να αξιολογούν πληροφορίες και να γνωρίζουν πώς να ζητούν βοήθεια.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσβασιμότητα των προειδοποιήσεων και των διαδικασιών εκκένωσης για τα άτομα με αναπηρία, καθώς και στην προστασία των πολιτών από την παραπληροφόρηση και τα deepfakes.
«Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, που δημοσιεύθηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026, είχαν προαναγγελθεί ως προτεινόμενες δράσεις της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ του Μαρτίου του 2025 και τις μετατρέπουν σε συγκεκριμένα μέτρα», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ίδιες πηγές και προσθέτουν ότι «πριν την εκπόνηση των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή διοργάνωσε, μεταξύ άλλων, σειρά τεχνικών διαβουλεύσεων με εμπειρογνώμονες από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ καθώς και τρεις διήμερες συνεδριάσεις (Μάρτιος-Απρίλιος-Μάιος 2026) ομάδας 150 τυχαία επιλεγμένων πολιτών από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, οι συστάσεις των οποίων είναι δημόσια διαθέσιμες».
Μάλιστα, για να καταστεί η ετοιμότητα κοινή προτεραιότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Επιτροπή προτείνει τη θέσπιση ετήσιας Ημέρας Ετοιμότητας της ΕΕ, η οποία θα πραγματοποιείται κάθε 23 Οκτωβρίου, αρχής γενομένης από το 2027.
Σε σχετικό ερώτημα του ΑΠΕ-ΜΠΕ γιατί τέθηκαν ως χρονικό περιθώριο οι 72 ώρες, πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διευκρινίζουν ότι οι 72 ώρες αποτελούν ένα ελάχιστο σημείο αναφοράς, ώστε τα νοικοκυριά να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές ανάγκες τους κατά την αρχική φάση μιας κρίσης. «Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η άμεση εξάρτηση από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, οι οποίες μπορούν να επικεντρωθούν σε όσους χρειάζονται επειγόντως βοήθεια. Το συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο δεν σημαίνει ότι μια κρίση θα έχει οπωσδήποτε τελειώσει μέσα σε τρεις ημέρες ή ότι η βοήθεια θα καθυστερήσει για το ίδιο χρονικό διάστημα. Σημαίνει ότι οι πολίτες μπορούν να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι, διαθέτοντας βασικά αγαθά, ένα οικογενειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης και τις απαραίτητες γνώσεις για να διαχειριστούν τις πρώτες δύσκολες ώρες», σημειώνουν οι ίδιες πηγές.
Στην ίδια κατεύθυνση ο κ. Λέκκας επισημαίνει ότι έχει υπολογιστεί ότι τόσο περίπου μπορεί να διαρκέσει κάποια αστοχία σε δίκτυο της ενέργειας ή της ύδρευσης.
«Σε θετική κατεύθυνση τα μέτρα, συμβάλλοντας στη μείωση της τρωτότητας και στη βελτίωση της ανθεκτικότητας»
Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για την προετοιμασία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης κινούνται σε θετική κατεύθυνση, καθώς, όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «μειώνουν την τρωτότητα των συστημάτων και βελτιώνουν την ανθεκτικότητα».
Όπως εξηγεί, οι πολίτες έχουν συνηθίσει σε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής, στον οποίο συχνά δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν είτε από φυσικά φαινόμενα είτε από ανθρωπογενείς διεργασίες. «Όλα αυτά τα φαινόμενα μας ξεβολεύουν και μπορεί να καταστούν επιβλαβή, έχοντας ουσιαστικά συνηθίσει σε έναν τρόπο ζωής ο οποίος δεν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη», σημειώνει.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για καλύτερη προετοιμασία αποτελεί, όπως αναφέρει, ακόμη και το ενδεχόμενο διακοπής της υδροδότησης ή της ηλεκτροδότησης στην Αθήνα για διάστημα τριών ημερών, εξαιτίας κάποιου σεισμού, πυρκαγιάς ή οποιουδήποτε κινδύνου. «Γιατί να μην έχουμε ένα απόθεμα νερού ο καθένας στο σπίτι έτσι ώστε να ξεπεράσει τις δύσκολες καταστάσεις. Δεν αναφέρομαι σε μία παντελή έλλειψη νερού για μεγάλο χρονικό διάστημα αλλά μία διακοπή νερού για τρεις μέρες μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή, μία διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος», τονίζει
Όπως σημειώνει η συγκεκριμένη νοοτροπία πρέπει να ενταχθεί στην καθημερινότητα των πολιτών, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικότερα δύσκολες καταστάσεις και να είναι περισσότερο ασφαλείς.
Παράλληλα, διευκρινίζει ότι η προετοιμασία δεν θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως προσπάθεια καλλιέργειας φόβου ή ως ένδειξη κάποιας αόρατης απειλής, αλλά ως μια πρακτική στάση πρόληψης και προστασίας.
«Μη δεσμευτικές οι νέες κατευθυντήριες γραμμές»
Όπως επισημαίνουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες εκπονήθηκαν με τη συμβολή εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη, εθνικών αρχών πολιτικής προστασίας, ενδιαφερόμενων φορέων και πολιτών, «είναι μη δεσμευτικές και δεν προβλέπουν κυρώσεις σε περίπτωση μη εφαρμογής τους, ούτε επιβάλλουν ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ετοιμότητας».
«Τα κράτη μέλη παραμένουν υπεύθυνα για την ανάπτυξη των δικών τους μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες εθνικές συνθήκες, τους κινδύνους και τις ανάγκες τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει τα κράτη μέλη μέσω κατευθυντήριων γραμμών, διασυνοριακών αξιολογήσεων κινδύνων, ανταλλαγής καλών πρακτικών, εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και κοινών ασκήσεων. Παράλληλα, ενισχύει τη συνεργασία μέσω του Δικτύου Γνώσεων της ΕΕ για την Πολιτική Προστασία και του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, μέσω του οποίου μπορεί να κινητοποιηθεί βοήθεια όταν μια κρίση υπερβαίνει τις εθνικές δυνατότητες. Επιπλέον, το άρθρο 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών περιλαμβάνει πρόβλεψη για τη δημόσια προειδοποίηση των πολιτών μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών. Συνεπώς, στόχος της ΕΕ είναι να ενθαρρύνει και να υποστηρίξει όλα τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την ετοιμότητά τους, χωρίς να υποκαθιστά τις εθνικές αρχές», υπογραμμίζουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Όσον αφορά την Ελλάδα, αρμόδιες πηγές της Πολιτικής Προστασίας, αναφέρουν ότι επί του παρόντος δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο, διευκρινίζουν ωστόσο ότι για τους κινδύνους από φυσικά φαινόμενα αλλά και άλλους όπως βιομηχανικά ατυχήματα ή Χημικά, Βιολογικά, Ραδιολογικά & Πυρηνικά Περιστατικά (ΧΒΡΠ) υπάρχουν γενικές οδηγίες προστασίας στην επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου. Παράλληλα επισημαίνουν ότι στις βόρειες και στις νότιες χώρες της ΕΕ διαφέρει ποιοι είναι οι αρμόδιοι φορείς σχετικά με τις καταστάσεις κρίσεων, σημειώνοντας ότι στις χώρες του Νότου οι αρμοδιότητες μοιράζονται κυρίως σε Πολιτική Προστασία και Άμυνα αναλόγως την κρίση.
