Σε ένα μοντέλο σταδιακής αποκλιμάκωσης φαίνεται να αναζητούν διέξοδο από τη σύγκρουση ΗΠΑ και Ιράν, με το Στενό του Ορμούζ να βρίσκεται στο επίκεντρο των επαφών που πραγματοποιούνται στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters, στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκεται ένα σχέδιο αμοιβαίων βημάτων, το οποίο θα μπορούσε να προβλέπει την επαναφορά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ από την Τεχεράνη, σε συνδυασμό με χαλάρωση ή άρση των αμερικανικών οικονομικών περιορισμών σε βάρος του Ιράν.
Το ζήτημα του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος έχει εξελιχθεί σε βασικό μοχλό των διαπραγματεύσεων. Για την Ουάσινγκτον, η απρόσκοπτη διέλευση εμπορικών πλοίων αποτελεί κρίσιμο στόχο, καθώς ο Ορμούζ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεθνείς ενεργειακές αρτηρίες. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη επιδιώκει οικονομική ανακούφιση και χαλάρωση των πιέσεων που έχουν επιβαρύνει την οικονομία της.
Τα στοιχεία για την κίνηση στη θαλάσσια οδό καταδεικνύουν το μέγεθος της διαταραχής. Στα μέσα Σεπτεμβρίου, μόλις τέσσερα πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων διέσχισαν τον Ορμούζ σε μία ημέρα, έναντι μέσου όρου 16 πλοίων κατά το προηγούμενο δεκαήμερο, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Reuters.
Το δύσκολο σημείο των διαπραγματεύσεων
Το βασικό πρόβλημα για τους διαπραγματευτές είναι ποια πλευρά θα κάνει το πρώτο βήμα. Πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες αναφέρουν ότι τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη εμφανίζονται επιφυλακτικές να περιορίσουν μονομερώς την πίεση που ασκούν.
Για το Ιράν, ωστόσο, το οικονομικό κόστος μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης αποτελεί παράγοντα που ενισχύει την ανάγκη εξεύρεσης μιας φόρμουλας αποκλιμάκωσης.
Στο πλαίσιο αυτό, Ιρανός αξιωματούχος που μίλησε στο Reuters ανέφερε ότι μία πιθανή διέξοδος θα ήταν η εφαρμογή μιας συμφωνίας σε διαδοχικά στάδια. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η επαναλειτουργία του Ορμούζ θα μπορούσε να συνδεθεί με την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και την παροχή οικονομικών διευκολύνσεων προς την Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένης ενδεχομένως της πρόσβασης σε δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.
Η πρόταση κινείται στη λογική των αμοιβαίων και ταυτόχρονων παραχωρήσεων, ώστε καμία πλευρά να μην χρειαστεί να αποδεχθεί μονομερή υποχώρηση.
Η εμπιστοσύνη το μεγάλο ζητούμενο
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι η διάρκεια και η αξιοπιστία οποιασδήποτε συμφωνίας. Οι προηγούμενες προσπάθειες αποκλιμάκωσης δεν έχουν οδηγήσει σε μια σταθερή και μακροπρόθεσμη διευθέτηση, γεγονός που αυξάνει την καχυποψία μεταξύ των δύο πλευρών.
Ως εκ τούτου, οι συνομιλίες δεν περιορίζονται στο περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας, αλλά αφορούν και τους μηχανισμούς που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν την εφαρμογή της.
Η Τεχεράνη έχει ήδη μεταφέρει μέσω διαμεσολαβητών πρόταση προς την Ουάσινγκτον, ενώ Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι η παρουσία της ιρανικής αντιπροσωπείας στη Νέα Υόρκη δημιουργεί περιθώριο για επανεκκίνηση της διπλωματικής διαδικασίας.
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επίτευξης συμφωνίας, ενώ η αμερικανική πλευρά εξετάζει τα ανταλλάγματα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια ευρύτερη διευθέτηση.
Στο επίκεντρο η διεθνής ναυσιπλοΐα
Η κατάσταση στον Ορμούζ έχει προκαλέσει ευρύτερη ανησυχία, καθώς η θαλάσσια οδός αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Η μειωμένη ναυτιλιακή κίνηση έχει ήδη επηρεάσει τις ενεργειακές αγορές και το κόστος μεταφοράς.
Η σημασία του ζητήματος αποτυπώνεται και στις διεθνείς διπλωματικές πρωτοβουλίες. Η Γαλλία εξετάζει σχέδιο ψηφίσματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη δημιουργία διεθνούς αποστολής που θα συμβάλει στην προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ.
Παράλληλα, η Ιαπωνία έχει ζητήσει οι συζητήσεις για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας να περιλαμβάνουν τις χώρες της περιοχής, τα κράτη που εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό, αλλά και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.
Έκκληση 80 χωρών για ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο
Την ίδια ώρα, διεθνής ομάδα 80 χωρών τάχθηκε υπέρ της άμεσης αποκατάστασης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στον Κόλπο, καταδικάζοντας τις επιθέσεις που αποδίδονται στο Ιράν και στους Χούθι της Υεμένης.
Η κοινή θέση παρουσιάστηκε μετά από συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ από τον υπουργό Εξωτερικών του Μπαχρέιν, Αμπντουλατίφ μπιν Ρασίντ Αλ Ζαγιάνι, παρουσία υπουργών Εξωτερικών και της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ Κάγια Κάλας.
Οι χώρες που υπέγραψαν τη δήλωση ζητούν την πλήρη αποκατάσταση των δικαιωμάτων και των αρχών που διέπουν τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ενώ καταδικάζουν την κλιμάκωση από την πλευρά των Χούθι στην Υεμένη και τις επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η προώθηση των Χούθι προς περιοχές κοντά στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, καθώς μια περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.
Οι εξελίξεις στην Υεμένη προστίθενται έτσι στο ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον γύρω από τον Ορμούζ. Το Reuters έχει καταγράψει ότι η προέλαση των Χούθι προς τις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας έχει εντείνει τις ανησυχίες για τις διεθνείς ενεργειακές ροές και τη ναυτιλιακή ασφάλεια.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Ορμούζ παραμένει το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Η πιθανότητα μιας σταδιακής συμφωνίας συνδέεται πλέον άμεσα με το εάν οι δύο πλευρές μπορούν να συνδυάσουν την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας με συγκεκριμένα οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα, χωρίς να αναζωπυρωθεί η σύγκρουση.
