Σε μια «αποφασιστική καμπή» βρίσκεται το παγκόσμιο εμπόριο, όπως προειδοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ) στην ετήσια έκθεσή του. Το πολυμερές σύστημα αντιμετωπίζει τις σοβαρότερες αναταράξεις των τελευταίων 80 ετών, καθώς η επιστροφή σε μονομερείς εμπορικές πολιτικές και η αύξηση των τελωνειακών δασμών -με φόντο την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή- απειλούν άμεσα τη σταθερότητα των διεθνών συναλλαγών.
Η γενική διευθύντρια του ΠΟΕ, Νγκόζι Οκόντζο-Ιουεάλα, υπογραμμίζει ότι οι κανόνες που εγγυώνται ένα ανοικτό και προβλέψιμο εμπόριο αμφισβητούνται πλέον σε πρωτοφανή βαθμό. Ο οργανισμός εντοπίζει τέσσερις βασικές δυναμικές πίσω από αυτή την αποσταθεροποίηση: τον κατακερματισμό της οικονομικής ισχύος, τις αυξανόμενες κρατικές παρεμβάσεις στις αγορές, τις δομικές μεταβολές στις εφοδιαστικές αλυσίδες λόγω ψηφιοποίησης και περιβαλλοντικών πολιτικών, καθώς και τις κλιμακούμενες γεωπολιτικές εντάσεις.
Οι οικονομολόγοι του ΠΟΕ παρουσιάζουν ανησυχητικά σενάρια για την εξέλιξη της παγκόσμιας οικονομίας έως το 2050, αναδεικνύοντας τις συνέπειες της απουσίας πολυμερούς συνεργασίας. Στο σενάριο ενός γεωπολιτικά κατακερματισμένου κόσμου που χωρίζεται σε ευθυγραμμισμένα μπλοκ, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα σημειώσει πτώση κατά 5,1% και οι παγκόσμιες εξαγωγές κατά 18,6%. Εάν ο ΠΟΕ πάψει εντελώς να λειτουργεί και αντικατασταθεί μόνο από διμερείς συμφωνίες, το ΑΕΠ θα μειωθεί κατά 6,9% και οι εξαγωγές κατά 26,9%. Αντιθέτως, μια ενισχυμένη παγκόσμια συνεργασία θα μπορούσε να αυξήσει το ΑΕΠ κατά 2,9% και τις εξαγωγές κατά 17,9%, με τον ΠΟΕ να τονίζει ότι το κόστος της διάβρωσης του εμπορίου θα βαρύνει δυσανάλογα τις μικρότερες και φτωχότερες οικονομίες.
Παρά τις πιέσεις, ο ΠΟΕ παραμένει το βασικό γρανάζι του παγκόσμιου συστήματος, αν και το ποσοστό των εμπορευμάτων που διακινούνται βάσει των συμφωνημένων δασμών του υποχώρησε στο 72%, από 80% που ήταν πριν δύο χρόνια. Παράλληλα, οι νέοι εμπορικοί περιορισμοί αφορούν πλέον το 11% των εισαγωγών, καταγράφοντας υψηλό 15ετίας. Σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο του ΠΟΕ, Ρόμπερτ Στάιγκερ, η παρατηρούμενη ανθεκτικότητα του εμπορίου οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ογκώδεις επενδύσεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης (διακομιστές, υπολογιστικός εξοπλισμός). Ωστόσο, η ανάπτυξη αυτή συγκεντρώνεται σε λίγες χώρες, με τον Στάιγκερ να προειδοποιεί ότι μια πιθανή κάμψη στις επενδύσεις AI θα μπορούσε να αποκαλύψει την πραγματική, βαθύτερη υποχώρηση του παγκόσμιου εμπορίου.
