O πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, σε συνέντευξη που παραχώρησε στο European Newsroom (ΕNR) με αφορμή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες στις 19 και 20 Μαρτίου, αναφέρθηκε στην κρίση στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας τη δυσκολία πρόβλεψης της διάρκειάς της, καθώς, όπως είπε, δεν είναι σαφής ο τελικός στόχος αυτής της σύγκρουσης. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις επιπτώσεις στην ενέργεια, τονίζοντας ότι πρέπει να διαχωριστούν τα προσωρινά μέτρα για να αντιμετωπιστεί η εκτίναξη των τιμών λόγω της σύγκρουσης. Τέλος, σχολίασε τη διεύρυνση της ΕΕ και τα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς και το ζήτημα της Ουκρανίας, διαψεύδοντας τα σενάρια περί σχεδίου εξομάλυνσης των σχέσεων της ΕΕ με τη Ρωσία.
Μέση Ανατολή και ο ρόλος της Ελλάδας
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναφέρθηκε στην ανταπόκριση ευρωπαϊκών χωρών στην Κύπρο, μετά το χτύπημα από drone σε βρετανική αεροπορική βάση, και απαντώντας σε ερώτηση για το αν το περιστατικό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη-μέλη της ΕΕ υπερασπίζονται το ένα το άλλο και αν αποτελεί μια πρώτη δοκιμασία για την κοινή ευρωπαϊκή άμυνα, σημείωσε ότι υπήρξε άμεση κινητοποίηση από ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ελλάδα. Όπως είπε, «η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και οι Κάτω Χώρες αντέδρασαν άμεσα για να υπερασπιστούν την Κύπρο, δείχνοντας την ικανότητά μας να ενεργούμε αυτόνομα», ενώ αναφορικά με την υποστήριξη και την αλληλεγγύη των κρατών-μελών τόνισε ότι «η Συνθήκη είναι απολύτως σαφής. Το άρθρο 42.7 καθορίζει ότι όλα τα κράτη-μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν αμοιβαία προστασία μεταξύ τους».
Στην κατάσταση που διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή και στη διάρκεια που θα έχει ο πόλεμος, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δήλωσε ότι «είναι δύσκολο να προβλέψουμε πόσο θα διαρκέσει η σύγκρουση, εξαρτάται από τον τελικό στόχο της αποστολής και δεν είναι σαφής». Παράλληλα, εξέφρασε την ανησυχία της ΕΕ για την κλιμάκωση της σύγκρουσης και τις πιθανές επιπτώσεις της στη διεθνή ασφάλεια και την οικονομία. Όπως είπε, «η πρωτοβουλία λήφθηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ χωρίς προηγούμενη ενημέρωση των Ευρωπαίων συμμάχων. Εκφράζουμε τη βαθιά μας ανησυχία για τις συνέπειες αυτού του πολέμου στη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες, για τις ανθρωπιστικές συνέπειες και για τον αντίκτυπο στο κόστος ενέργειας στην παγκόσμια οικονομία».
Ερωτηθείς για τα Στενά του Χορμούζ, ο κ. Κόστα τόνισε ότι «η κατάσταση στα Στενά του Χορμούζ οφείλεται σε έναν πόλεμο στον οποίο δεν συμμετέχουμε, ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν, με συνέπειες για την περιοχή. Αυτό που ζητάμε από όλα τα μέρη είναι να δείξουν αυτοσυγκράτηση, να σταματήσουν τη σύγκρουση και να στραφούν στη διπλωματία, που είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλιστεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ».
Στο ερώτημα του European Newsroom σχετικά με το πώς αξιολογεί τη σύγκρουση υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου, δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν αυτή την πρωτοβουλία χωρίς να ενημερώσουν τους συμμάχους». Όπως είπε, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος αύξησης των διεθνών εντάσεων και απειλής για την ασφάλεια της Ευρώπης, την οικονομική ασφάλεια, την ανθρωπιστική κρίση και την τρομοκρατία. «Ζητάμε, λοιπόν, από όλα τα μέρη να δείξουν αυτοσυγκράτηση, να σεβαστούν πλήρως το διεθνές δίκαιο, ιδίως τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, και να δώσουν χώρο στη διπλωματία. Καταδικάζουμε τις επιθέσεις του Ιράν εναντίον των γειτονικών χωρών, στη Μέση Ανατολή και στην περιοχή του Κόλπου» πρόσθεσε. Ερωτηθείς για το αν οι απόψεις του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ευθυγραμμίζονται με εκείνες της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο ίδιος δήλωσε ότι στο ζήτημα του σεβασμού του διεθνούς δικαίου, του πολυμερούς συστήματος και της στήριξης των Ηνωμένων Εθνών υπάρχει πλήρης ευθυγράμμιση.
Οι επιπτώσεις στην ενέργεια
Ο Αντόνιο Κόστα αναφέρθηκε επίσης στην κατάσταση στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις της στο κόστος της ενέργειας, χαρακτηρίζοντας την κρίση ως «δραματική και απαιτητική στιγμή για τη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες και φυσικά έχει τεράστιο αντίκτυπο στο κόστος της ενέργειας». Σε ερώτηση για τα μέτρα που αναμένονται, ο κ. Κόστα εκτίμησε ότι «αύριο η Επιτροπή θα παρουσιάσει αυτή την εργαλειοθήκη για την υιοθέτηση προσωρινών μέτρων. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι αυτή η κατάσταση μας υπενθυμίζει πως είμαστε σε σωστό δρόμο επενδύοντας στην ενεργειακή μετάβαση, γιατί δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στην εισαγόμενη ενέργεια και πρέπει να αναπτύξουμε εγχώρια ενέργεια, είτε από ανανεώσιμες πηγές, είτε από πυρηνική ενέργεια. Πρέπει να είμαστε ανεξάρτητοι και να ενισχύσουμε την στρατηγική μας αυτονομία».
Σχετικά με τον διαχωρισμό των μέτρων, υπογράμμισε ότι «πρέπει πρώτα να ξεχωρίσουμε τα προσωρινά μέτρα για να αντιμετωπιστεί η εκτίναξη των τιμών λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Αυτό είναι ένα ζήτημα. Αλλά ακόμα και πριν από την κρίση στη Μέση Ανατολή, είχαμε ήδη εντοπίσει την ανάγκη μείωσης του κόστους ενέργειας. Ο καλύτερος τρόπος να το κάνουμε αυτό είναι να επενδύσουμε ολοένα και περισσότερο στην εγχώρια ενέργεια».
Δυτικά Βαλκάνια
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις προοπτικές διεύρυνσης της ΕΕ, κάνοντας λόγο για «αίσθηση επείγοντος» στη διεύρυνση. Όπως επισήμανε, το Μαυροβούνιο φιλοδοξεί να γίνει το 28ο κράτος-μέλος έως το 2028, πολύ νωρίτερα από το 2035. «Για εμάς, αυτή η διεύρυνση είναι κύρια προτεραιότητα, όχι μόνο για την Ουκρανία και τη Μολδαβία, αλλά και για όλες τις χώρες των ανατολικών Δυτικών Βαλκανίων». Η διαδικασία, όπως είπε, είναι απαιτητική και απαιτεί την υλοποίηση πολλών μεταρρυθμίσεων για να πληρούνται όλα τα Κριτήρια της Κοπεγχάγης. Όπως εξήγησε, η ΕΕ μπορεί να ενσωματώνει νέα κράτη-μέλη σταδιακά και με διαφορετικό βαθμό συμμετοχής σε συγκεκριμένες πολιτικές, χωρίς να διακυβεύεται η συνοχή και η ενότητα της Ένωσης. Ορισμένα κράτη επιθυμούν να προχωρήσουν σε υψηλότερο επίπεδο ολοκλήρωσης, κάτι που η Συνθήκη τους επιτρέπει μέσω της ενισχυμένης συνεργασίας.
Ουκρανία - Ρωσία
Αναφορικά με το ενδεχόμενο εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Ρωσία όπως εκφράστηκε από τον Βέλγο πρωθυπουργό Μπαρτ Ντε Βέβερ, ο κ. Κόστα υπογράμμισε ότι η στρατηγική της ΕΕ επικεντρώνεται στην ενεργειακή αποσύνδεση από τη Ρωσία και όχι στη διαπραγμάτευση των τιμών ενέργειας, προσθέτοντας ότι στο μέλλον θα χρειαστεί διάλογος για την ασφάλεια και την ειρήνη στην Ουκρανία, αλλά όχι αυτή τη στιγμή.
Για το δάνειο προς την Ουκρανία και τη στάση του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας, ξεκαθάρισε ότι ο πρωθυπουργός της χώρας έχει ήδη δεσμευτεί στις 18 Δεκεμβρίου και τόνισε ότι «είναι απαράδεκτο ένα κράτος μέλος να υποχωρεί από συμφωνημένες αποφάσεις», ενώ σημείωσε ότι η ΕΕ συνεργάζεται με την Ουκρανία για την επαναλειτουργία και προστασία του αγωγού «Druzhba», ο οποίος υπέστη ζημιές από επιθέσεις της Ρωσίας. Τέλος, υπενθύμισε ότι η στήριξη προς την Ουκρανία συνεχίζεται από την ΕΕ με στρατιωτικά, διπλωματικά, πολιτικά και οικονομικά μέσα, ενώ οι σχέσεις με τον πρόεδρο Ζελένσκι χαρακτηρίζονται «πολύ καλές».
