Eυρωπαϊκές πρωτεύουσες, με τη Γαλλία στην πρώτη γραμμή, έχουν ξεκινήσει διερευνητικές επαφές με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, επιδιώκοντας τη διαμόρφωση ενός πλαισίου συμφωνίας που θα εγγυάται την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων τους από τα Στενά του Ορμούζ. Στόχος των συνομιλιών είναι η σταδιακή αποκατάσταση της ροής ενεργειακών φορτίων από τον Περσικό Κόλπο, σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής ναυσιπλοΐα στην περιοχή παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Το στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα —από το οποίο υπό φυσιολογικές συνθήκες διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου— έχει ουσιαστικά αδειάσει από εμπορική κίνηση. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται τόσο στις ιρανικές επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων όσο και στη δημόσια δέσμευση του νέου ανώτατου ηγέτη της χώρας, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, να διατηρήσει τα στενά κλειστά.
Σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους που επικαλούνται οι Financial Times, οι συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και αποσκοπούν κυρίως στη δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από την περιοχή. Παράλληλα, μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες στρέφονται προς τα ναυτικά δυτικών κρατών αναζητώντας πιθανές συνοδείες για τα δεξαμενόπλοιά τους, εφόσον η κατάσταση το επιτρέψει.
Μεταξύ των χωρών που φέρονται να έχουν συμμετάσχει σε επαφές με την Τεχεράνη συγκαταλέγεται η Ιταλία, αν και πηγή του ιταλικού υπουργείου Εξωτερικών διέψευσε ότι υπάρχουν μυστικές διαπραγματεύσεις με σκοπό τη διασφάλιση προνομιακής διέλευσης για συγκεκριμένα εμπορικά πλοία. Όπως ανέφερε η ίδια πηγή, η ιταλική διπλωματία επικεντρώνεται στην ενίσχυση συνθηκών γενικότερης στρατιωτικής αποκλιμάκωσης στην περιοχή.
Από γαλλικής πλευράς, αξιωματούχος που μίλησε ανώνυμα επιβεβαίωσε ότι το Παρίσι διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη, χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώνει ή να διαψεύδει το περιεχόμενο των σχετικών δημοσιευμάτων. Το προεδρικό μέγαρο της Élysée Palace δεν προχώρησε σε επίσημο σχόλιο.
Διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα πως οι επαφές θα οδηγήσουν σε συγκεκριμένο αποτέλεσμα ή ότι το Ιράν είναι διατεθειμένο να διαπραγματευθεί ουσιαστικά το ζήτημα. Σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες κυριαρχεί η εκτίμηση ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να αξιοποιήσει τον ενεργειακό παράγοντα ως μοχλό πίεσης προς τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, με στόχο τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιδιώκουν να αποφύγουν οποιαδήποτε άμεση εμπλοκή στον πόλεμο που έχει ξεσπάσει στην περιοχή, ενώ ορισμένες εξ αυτών έχουν επικρίνει την αρχική στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, η οποία οδήγησε σε ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη.
Η ανησυχία, ωστόσο, για τις οικονομικές επιπτώσεις είναι έντονη. Ένας παρατεταμένος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να εκτοξεύσει περαιτέρω το ενεργειακό κόστος για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και νοικοκυριά, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τις ήδη πιεσμένες οικονομίες της ηπείρου και τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Ήδη οι διεθνείς τιμές πετρελαίου έχουν προσεγγίσει τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, από περίπου 60 δολάρια στις αρχές του έτους, ενώ οι τιμές φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά έχουν αυξηθεί κατά περίπου 75% στο ίδιο διάστημα.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα, η Γαλλία και η Ιταλία συμμετέχουν ήδη με πολεμικά πλοία στη ναυτική αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης EUNAVFOR Aspides στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία έχει στόχο την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, σύμφωνα με αξιωματούχους, κανένα ευρωπαϊκό ναυτικό δεν εμφανίζεται πρόθυμο να συνοδεύσει δεξαμενόπλοια μέσα από τα Στενά του Ορμούζ όσο υπάρχει σοβαρός κίνδυνος επίθεσης, καθώς μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης.
«Πρέπει να υπάρχει ένα στοιχειωδώς ασφαλές περιβάλλον», σημείωσε χαρακτηριστικά ένας από τους αξιωματούχους.
Οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένουν έντονες. Ορισμένες κυβερνήσεις τάσσονται υπέρ του διαλόγου με την Τεχεράνη, ενώ άλλες εκφράζουν επιφυλάξεις, γεγονός που δυσχεραίνει τη διαμόρφωση κοινής στρατηγικής.
Η Ηνωμένο Βασίλειο, από την πλευρά του, δεν συμμετέχει σε άμεσες διαπραγματεύσεις με το Ιράν για το ζήτημα της πρόσβασης στα στενά. Ωστόσο, η υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ πραγματοποιεί επαφές στη Σαουδική Αραβία με χώρες του Κόλπου, εξετάζοντας τρόπους διασφάλισης της συνέχειας του ενεργειακού εφοδιασμού.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε ότι το Παρίσι θα μπορούσε να εξετάσει τη συμμετοχή σε συνοδείες πλοίων, εφόσον υπάρξει αποκλιμάκωση της κρίσης. Σε πρόσφατη επικοινωνία του με τον πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, τόνισε ότι η Τεχεράνη «οφείλει να εγγυηθεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας» προκειμένου να αρθεί το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Την ανάγκη ενιαίας ευρωπαϊκής στάσης υπογράμμισε και ο Ιταλός υπουργός Άμυνας, Γκουίντο Κροσέτο, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να μιλήσει «με μία κοινή φωνή», ζητώντας μεταξύ άλλων να επιτραπεί η διέλευση πλοίων χωρών που δεν εμπλέκονται στη σύγκρουση.
