Στη σημερινή τακτική συνέντευξη Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο εκπρόσωπος Τύπου για θέματα Άμυνας, Τόμας Ρενιέρ, ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο συμμετοχής της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe). Ο κ. Ρενιέρ επιβεβαίωσε ότι «η Επιτροπή έχει λάβει αίτημα από την Τουρκία, όπως και από τη Νότια Κορέα, για συμμετοχή στο πρόγραμμα». Ταυτόχρονα υπογράμμισε ότι η έγκριση της Τουρκίας ως τρίτου κράτους-συμμετέχοντος προϋποθέτει παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μετά από σύσταση της Επιτροπής.
Ο εκπρόσωπος επισήμανε: «Λαμβάνουμε πολύ σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες των κρατών-μελών μας. Υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας στον κανονισμό μας, ώστε να διασφαλιστεί ότι καμία τρίτη χώρα δεν μπορεί να δράσει ενάντια στα συμφέροντα ενός κράτους-μέλους ή της ίδιας της ΕΕ. Αυτό ισχύει πάντα».
Στο ίδιο πλαίσιο, η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Λάνα Ζωχιού, απάντησε στην τακτική ενημέρωση των δημοσιογράφων ότι «δεν έχει αλλάξει κάτι ως προς τη στάση που θα τηρήσουμε στο SAFE». Όπως σημείωσε, για την ένταξη τρίτου κράτους απαιτείται διμερής συμφωνία, και με παρέμβαση της Ελλάδας έχει ενσωματωθεί δικλείδα ασφαλείας στο Άρθρο 16 του κανονισμού. Τόνισε δε κατηγορηματικά ότι «όσο υπάρχει το casus belli, δεν πρόκειται η Ελλάδα να δεχθεί η Τουρκία στο SAFE». Σύμφωνα με την εκπρόσωπο, η άρση του casus belli αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να εκκινήσει οποιαδήποτε συζήτηση.
Η ελληνική θέση είναι συνεπής και σαφής: ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει δηλώσει επανειλημμένως ότι όσο διατηρείται η τουρκική απειλή πολέμου (casus belli) και οι θεωρίες περί «γκρίζων ζωνών» που αμφισβητούν ελληνική κυριαρχία, η Ελλάδα θα ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE. Από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι σημαντικό ότι το πρόγραμμα SAFE, συνολικού ύψους περίπου €150 δισεκατομμυρίων, προβλέπει τη δυνατότητα περιορισμένης συμμετοχής τρίτων χωρών (όπως υποψήφιες ή συμμάχους) σε ποσοστό έως 35 % ενός έργου, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με εγγυήσεις ασφαλείας. Επιπλέον, το Άρθρο 16 του κανονισμού προβλέπει ότι η συμμετοχή μπορεί να αποκλειστεί εάν κρίνεται ότι η τρίτη χώρα υποσκάπτει τα συμφέροντα κράτους-μέλους ή της ΕΕ.
Παράλληλα, διεθνώς έχει εκφραστεί υποστήριξη στην ένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, φέρεται να υποστήριξε ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE θα ενίσχυε τη συνεργασία ΕΕ–ΝΑΤΟ και θα μείωνε τις ενστάσεις για ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών. Επίσης, η ύπατη εκπρόσωπος Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ, Kaja Kallas, έχει δηλώσει ότι η Τουρκία θεωρείται «παράγοντας ασφαλείας» και ότι η ΕΕ επιδιώκει συνεργασία με εταίρους όπως η Τουρκία σε θέματα άμυνας. Ωστόσο, η ολοκλήρωση της διαδικασίας απαιτεί και την ομοφωνία όλων των κρατών-μελών, και η Ελλάδα έχει ήδη δηλώσει ότι θα ασκήσει βέτο ενώ παραμένει σε ισχύ η απειλή casus belli.
Συμπερασματικά, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φαίνεται πρόθυμη να αξιολογήσει το αίτημα της Τουρκίας για συμμετοχή στο SAFE, η τελική απόφαση εξαρτάται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και, κρίσιμα, από τη συναίνεση των κρατών-μελών. Η ελληνική κυβέρνηση εμμένει ότι χωρίς την άρση του casus belli και την αποδοχή των ελληνικών θέσεων περί κυριαρχίας, δεν θα επιτρέψει την τουρκική συμμετοχή στο πρόγραμμα.
