Ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (άρθρο 50), σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέβη σε απολογισμό των εντατικών προπαρασκευαστικών εργασιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίπτωση αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου χωρίς συμφωνία και εξέδωσε πρακτικές οδηγίες για τα κράτη μέλη σε 5 τομείς.
Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, οι τομείς αυτοί είναι: διαμονή και δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης των πολιτών, προστασία δεδομένων, φάρμακα και ιατροτεχνολογικά προϊόντα, δικαστική συνεργασία, και αλιεία. Στόχος των σημερινών κατευθύνσεων είναι να εξασφαλιστεί η ομαλή πρακτική εφαρμογή των ενωσιακών και εθνικών μέτρων έκτακτης ανάγκης εάν το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρήσει από την ΕΕ χωρίς συμφωνία στις 12 Απριλίου ή σε μεταγενέστερη ημερομηνία και να διασφαλιστεί συντονισμένη προσέγγιση καθόλη την ενδεχόμενη περίοδο απουσίας συμφωνίας. Μολονότι η αποχώρηση χωρίς συμφωνία θα προκαλέσει διαταράξεις και δεν είναι επιθυμητή, η ΕΕ είναι πλήρως προετοιμασμένη γι' αυτό το σενάριο.
Όπως επισήμανε ο πρόεδρος Γιούνκερ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 3 Απριλίου 2019, σε περίπτωση που επικρατήσει το σενάριο αποχώρησης χωρίς συμφωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να αντιμετωπίσει τρία βασικά ζητήματα σχετικά με την αποχώρηση ως προϋπόθεση για να εξετάσει η ΕΕ το ενδεχόμενο να ξεκινήσει τον διάλογο σχετικά με τη μελλοντική σχέση.
Τα ζητήματα αυτά είναι τα εξής: 1) η προστασία και προάσπιση των δικαιωμάτων των πολιτών που έχουν ασκήσει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας τους πριν από το Brexit, 2) η τήρηση των οικονομικών υποχρεώσεων που έχει αναλάβει το ΗΒ ως κράτος μέλος και 3) ο σεβασμός του γράμματος και του πνεύματος της Συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής και η διαφύλαξη της ειρήνης στη νήσο της Ιρλανδίας, καθώς και της ακεραιότητας της εσωτερικής αγοράς.
Καθοδήγηση σε 5 τομείς
1. Διαμονή και δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης των πολιτών
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι η προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΕ σε περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία αποτελεί προτεραιότητά της και ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να υιοθετήσουν γενναιόδωρη προσέγγιση όσον αφορά τα δικαιώματά τους. Το ΗΒ αναμένεται να εφαρμόσει την ίδια προσέγγιση. Τα κράτη μέλη της ΕΕ-27 έχουν προβλέψει εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης για να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες του ΗΒ που διαμένουν νόμιμα στο έδαφός τους θα διατηρήσουν αυτό το δικαίωμα αμέσως μετά την αποχώρηση χωρίς συμφωνία. Το σημερινό έγγραφο καθοδήγησης παρέχει μια επισκόπηση των μέτρων έκτακτης ανάγκης της ΕΕ, και ιδίως του κανονισμού έκτακτης ανάγκης για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Η Επιτροπή έχει προτείνει στα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μονομερή συντονισμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση ορισμένων ζητημάτων που δεν καλύπτονται από τον κανονισμό και, για να συμπληρωθεί αυτή η προσέγγιση, έχει προτείνει τομείς στους οποίους τα επιμέρους κράτη μέλη θα μπορούσαν να προβλέψουν περαιτέρω προστασία με δικά τους, μονομερή μέτρα σε εθνικό επίπεδο.
2. Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις
Σε περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία, το νομικό πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με την αστυνομική και δικαστική συνεργασία θα παύσει να ισχύει ως προς το Ηνωμένο Βασίλειο. Επομένως, η συνεργασία με το ΗΒ θα πρέπει να βασίζεται σε εναλλακτικά νομικά πλαίσια και μηχανισμούς συνεργασίας βάσει του διεθνούς και του εθνικού δικαίου. Το σημερινό έγγραφο καθοδήγησης περιγράφει τα σχετικά εφεδρικά μέσα στα οποία μπορούν να βασιστούν η ΕΕ και τα κράτη μέλη της για να διασφαλίσουν τη διατήρηση της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας , ώστε οι πολίτες να εξακολουθήσουν να απολαμβάνουν υψηλό επίπεδο ασφάλειας. Παρέχει επίσης καθοδήγηση στα κράτη μέλη σχετικά με την αποσύνδεση του ΗΒ από διάφορες βάσεις δεδομένων, δίκτυα και συστήματα πληροφοριών της ΕΕ.
3. Φάρμακα και ιατροτεχνολογικά προϊόντα
Ο ιατρικός τομέας αναδείχθηκε εξαρχής ως προτεραιότητα των εργασιών ετοιμότητας της Επιτροπής με την έκδοση κατευθυντήριων γραμμών ήδη τον Ιούλιο του 2017. Χάρη στα μέτρα ετοιμότητας, τα περισσότερα φάρμακα που επηρεάζονται από την αποχώρηση του ΗΒ θα πρέπει πλέον να έχουν συμμορφωθεί με τη νομοθεσία της ΕΕ από την ημερομηνία αποχώρησης του ΗΒ και εξής. Ωστόσο, είναι πιθανό, παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν, ορισμένα φάρμακα και ιατροτεχνολογικά προϊόντα να μη συμμορφωθούν εγκαίρως με τη νομοθεσία. Ως εκ τούτου, υπάρχει κίνδυνος να σημειωθούν ελλείψεις ορισμένων προϊόντων εάν οι οικονομικοί φορείς δεν ενεργήσουν γρήγορα για την επανόρθωση της κατάστασης. Το σημερινό έγγραφο καθοδήγησης αναδεικνύει τον μελλοντικό τρόπο συνεργασίας της Επιτροπής με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) και τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές για τα φάρμακα με σκοπό την παρακολούθηση της κατάστασης εκ του σύνεγγυς και την αντιμετώπιση τυχόν προβλημάτων. Περιγράφει επίσης τις δυνατότητες χρήσης των διαθέσιμων εξαιρέσεων και παρεκκλίσεων από τους ισχύοντες κανόνες, ώστε να μετριαστεί ο κίνδυνος ελλείψεων φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων κρίσιμης σημασίας σε περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία.
4. Προστασία δεδομένων
Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, της 13ης Νοεμβρίου 2018, σχετικά με την προετοιμασία για το Brexit, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα υφιστάμενα εργαλεία που προβλέπονται στον γενικό κανονισμό για την προστασία των δεδομένων για την ανταλλαγή δεδομένων με τρίτες χώρες επαρκούν για την κάλυψη των άμεσων αναγκών διαβιβάσεων δεδομένων στο Ηνωμένο Βασίλειο σε περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία. Το σημερινό έγγραφο καθοδήγησης παρέχει λεπτομέρειες σχετικά με τα εν λόγω εργαλεία, τις σαφώς καθορισμένες προϋποθέσεις για τη χρήση παρεκκλίσεων, καθώς και σχετικά με τα πρακτικά μέτρα που θα πρέπει να λάβουν οι εταιρείες και οι αρχές της ΕΕ για να διασφαλίσουν ότι εξακολουθούν να συμμορφώνονται με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων.
5. Αλιεία
Η ΕΕ έχει εγκρίνει δύο μέτρα έκτακτης ανάγκης στον τομέα της αλιείας για να καλύψει όλα τα σενάρια της αποχώρησης χωρίς συμφωνία. Αφενός, η ΕΕ έχει δημιουργήσει το κατάλληλο νομικό πλαίσιο για να επιτρέπει στα σκάφη του Ηνωμένου Βασιλείου την αμοιβαία πρόσβαση στα ύδατα της ΕΕ καθ' όλη τη διάρκεια του 2019, εάν το Ηνωμένο Βασίλειο παραχωρήσει στα σκάφη της ΕΕ την ίδια πρόσβαση στα ύδατά του. Αφετέρου, η ΕΕ έχει επίσης προσαρμόσει τα κριτήρια επιλεξιμότητας του Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας για να διασφαλίσει ότι οι αλιείς που θα χρειαστεί να παύσουν τις δραστηριότητές τους, εάν το ΗΒ δεν συνεχίσει να παραχωρεί πρόσβαση στα ύδατά του, μπορούν να λάβουν αποζημίωση. Σε αυτή την περίπτωση, θα ήταν εξαιρετικά σημαντικό τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν συντονισμένη προσέγγιση για τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των αλιέων της ΕΕ στα διάφορα κράτη μέλη και για την προστασία των θαλάσσιων πόρων. Το σημερινό έγγραφο καθοδήγησης παρέχει λεπτομέρειες σχετικά με αυτή τη συντονισμένη προσέγγιση. Η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη που επηρεάζονται περισσότερο για να καταρτίσει ένα πλαίσιο παρακολούθησης των αλλαγών στις αλιευτικές δραστηριότητες στα ύδατα της ΕΕ ώστε να αποφευχθούν τυχόν στρεβλώσεις.
Σενάριο αποχώρησης χωρίς συμφωνία
Εάν αποχωρήσει χωρίς συμφωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο θα καταστεί τρίτη χώρα χωρίς μεταβατικές ρυθμίσεις. Από τη στιγμή εκείνη, όλο το πρωτογενές και παράγωγο δίκαιο της ΕΕ θα παύσει να ισχύει για το Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν θα υπάρξει μεταβατική περίοδος, όπως προβλέπεται στη συμφωνία αποχώρησης. Όπως είναι αναμενόμενο, αυτό θα προκαλέσει σημαντικές διαταραχές για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.
Σε αυτό το σενάριο, οι σχέσεις του ΗΒ με την ΕΕ θα διέπονται από το δημόσιο διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η ΕΕ θα πρέπει να εφαρμόσει αμέσως τους κανόνες και τους δασμούς της στα σύνορά της με το Ηνωμένο Βασίλειο. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να ελέγχει την τήρηση των τελωνειακών, υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων και να επαληθεύει τη συμμόρφωση με τους κανόνες της ΕΕ. Παρά τα σημαντικά μέτρα προετοιμασίας που έχουν λάβει οι τελωνειακές αρχές των κρατών μελών, οι έλεγχοι αυτοί ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές καθυστερήσεις στα σύνορα. Οι οντότητες του Ηνωμένου Βασιλείου θα παύσουν επίσης να είναι επιλέξιμες για επιχορηγήσεις της ΕΕ και για συμμετοχή στις διαδικασίες προμηθειών της ΕΕ υπό τους τρέχοντες όρους.
Οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου δεν θα είναι πλέον πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα υποβάλλονται σε συμπληρωματικούς ελέγχους κατά τη διέλευση των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σ' αυτόν επίσης τον τομέα, παρά τα σημαντικά μέτρα προετοιμασίας που έχουν λάβει τα κράτη μέλη σε λιμένες και αερολιμένες για να διασφαλίσουν την κατά το δυνατόν αποτελεσματικότερη διενέργεια των ελέγχων, ενδέχεται να προκληθούν καθυστερήσεις.
