Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινίασε την ατομική έκθεση «Imitate the Sleep of Stones» («Μιμήσου τον ύπνο των λίθων»), του διεθνούς φήμης Νοτιοαφρικανού καλλιτέχνη William Kentridge, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Η έκθεση, η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό, συνδιαλέγεται με αρχαιότητες από τις πλούσιες συλλογές του Μουσείου με σύγχρονα έργα του δημιουργού, αντλώντας έμπνευση από τον μύθο της καθόδου του Ορφέα στον Κάτω Κόσμο για την επαναφορά της Ευρυδίκης.
Στην τελετή των εγκαινίων, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, η σημαντικότερη παγκόσμια κιβωτός της αρχαίας ελληνικής τέχνης, αποτελεί ιδεώδη τόπο για να επανασυστήσει τη διαδρομή του μύθου του Ορφέα, από τις παλαιότερες έως τις πλέον πρόσφατες αναπαραστάσεις της. Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τον William Kentridge, έναν από τους πλέον καταξιωμένους δημιουργούς της εποχής μας, παρουσιάζοντας στο ελληνικό κοινό μια έκθεση που συνδέει τον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τη σύγχρονη δημιουργία. Αρχαίες και σύγχρονες δημιουργίες συναντιούνται, συνομιλούν, προσφέροντας ένα πανόραμα τέχνης χιλιετιών. Τεκμηριώνουν τη διαχρονική έλξη του πανάρχαιου μύθου και των συνδηλώσεών του, στο σήμερα. Η συγκεκριμένη έκθεση δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός που σχετίζεται με την παρουσία του καλλιτέχνη στην Αθήνα. Ο William Kentridge, σκηνοθετεί και το άνοιγμα της φετινής καλλιτεχνικής περιόδου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με τον “Ορφέα” του Μοντεβέρντι, ενώ τον Ιούνιο θα ακολουθήσει μια μεγάλης κλίμακας, ατομική του έκθεση με τίτλο “Το Μεγάλο ΝΑΙ, το Μεγάλο Όχι” στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Οι πολιτιστικοί οργανισμοί μας συμπορεύονται, δημιουργώντας συνεχώς νέες συνέργειες. Έτσι, εκφράζουν και τεκμηριώνουν την πολιτική μας προτεραιότητα: Την αδιάκοπη όσμωση και αλληλοτροφοδότηση του μοναδικού πολιτιστικού μας αποθέματος με τη σύγχρονη δημιουργία. Η έκθεση αυτή προσθέτει μία ακόμη σημαντική ψηφίδα στο πολύπλευρο αποτύπωμα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, προσελκύοντας ταυτόχρονα πολλούς και ανήσυχους επισκέπτες».
Ο καλλιτέχνης William Kentridge δήλωσε: «Η έκθεση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο αποτελεί ένα εκπληκτικό προνόμιο για μένα. Ως καλλιτέχνης εργάζομαι στο Γιοχάνεσμπουργκ και δουλεύω πάνω στον αρχαίο ελληνικό μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, μέσα από την όπερα του Μοντεβέρντι. Το να μπορώ να φέρω αυτόν τον μύθο από το Γιοχάνεσμπουργκ σ’ αυτόν τον χώρο είναι κάτι το εξαιρετικό. Παράλληλα, το να έχω τα εκθέματα που δημιούργησα -τα σχέδια, τις προβολές, τις τοιχογραφίες- μαζί με ορισμένα από τα πιο υπέροχα έργα τέχνης του δυτικού κανόνα -τα αγγεία, τα γλυπτά- είναι μια μοναδική ευκαιρία για εμένα. Δεν υπάρχει άλλη πόλη στην οποία θα μπορούσε να συμβεί αυτό, και φυσικά, όπως γνωρίζουμε, οι ελληνικοί μύθοι, η ελληνική φιλοσοφία, οι τραγωδίες, οι κωμωδίες και πόσα άλλα, βρίσκονται βαθιά μέσα στην ψυχή μας, από τότε που τα μάθαμε, ως παιδιά. Συνεπώς, το να μπορώ να έχω αυτόν τον διάλογο μαζί τους, στην καρδιά της σύγχρονης Αθήνας, είναι ένα προνόμιο που εκτιμώ βαθύτατα. Όλο αυτό κατέστη εφικτό χάρη στη γενναιοδωρία της Υπουργού Πολιτισμού να φανταστεί ότι θα ήταν δυνατόν να συνυπάρξει το σύγχρονο έργο με τις αρχαιότητες του συγκεκριμένου μουσείου. Θα υπήρχαν πολλοί Υπουργοί Πολιτισμού που θα έλεγαν “Όχι σύγχρονο έργο στην καρδιά της κλασικής Αθήνας”. Επομένως, είμαι βαθιά ευγνώμων στην Υπουργό, καθώς μέσω της στάσης της, παρείχε την υποστήριξη γι' αυτό το εγχείρημα».
«Μιμήσου τον ύπνο των λίθων»
Στον πυρήνα της εικαστικής διαδρομής, ο Kentridge αναπτύσσει μια σειρά οπτικών, υλικών και εννοιολογικών ενοτήτων που κινούνται ανάμεσα στον λίθο και το χαρτί, την ανασκαφή και το σχέδιο, την ακινησία και την κίνηση, καθώς και την επιβίωση και την εξαφάνιση. Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζουν ατσάλινες μορφές βαμμένες στο χρώμα της σκουριάς από το έργο Frieze (13 rusted figures) του 2026, οι οποίες συνθέτουν υβριδικές σιλουέτες όπου ανθρώπινες μορφές συναντούν δέντρα, ενδύματα και εργαλεία, όπως μεγάφωνα και γυλιούς, συνεχίζοντας την εικονογράφηση της πομπής και τις συνδηλώσεις της με τη μετακίνηση, τον εκτοπισμό και τη συλλογική ιστορία. Παράλληλα, εμφανίζονται χάρτινες σιλουέτες δέντρων που παραπέμπουν στην ερμηνεία του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε, συνδέοντας τη μεταμόρφωση της Ευρυδίκης με τον λίθο, το χώμα και την ανασκαφή.
Κορωνίδα της έκθεσης είναι το διόραμα, το οποίο αξιοποιεί την οπτική τεχνική του θεάτρου του 19ου αιώνα, γνωστή ως «φάντασμα του Pepper», εισάγοντας ανακλώμενες κινούμενες εικόνες, σε ένα υλικό μοντέλο. Οι προβαλλόμενες μορφές εμφανίζονται στον κατασκευασμένο χώρο ως εφήμερες παρουσίες, ενώνοντας το σχέδιο, την επιτέλεση, τον κινηματογράφο και τη θεατρική ψευδαίσθηση σε ενιαίο έργο. Το διόραμα συγκροτεί ένα πέρασμα ανάμεσα στην ορατότητα και την εξαφάνιση, απηχώντας το ταξίδι του Ορφέα.
Τα σύγχρονα έργα συνομιλούν απευθείας με εξαιρετικές αρχαιότητες από τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και επιλεγμένα δάνεια, οι οποίες αρθρώνουν τις συνδέσεις με τη μουσική, τον έρωτα και το πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ένας κορινθιακός ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας (περ. 400–375 π.Χ.) με παράσταση του Ορφέα να παίζει τη λύρα, ελεφαντοστέινη λύρα και σωζόμενα θραύσματά της από τον θολωτό τάφο του Μενιδίου (14ος-13ος αι. π.Χ.), καθώς και μια λευκή κύλικα του Ζωγράφου του Πιστόξενου (περ. 470 π.Χ.) με την επίθεση Θρακιώτισσας στον Ορφέα, η οποία αποτελεί δάνειο από το Μουσείο της Ακρόπολης.
Η κεντρική έννοια της μεταμόρφωσης που διατρέχει την έκθεση αποκτά ευρύτερη συμβολική διάσταση, καθώς συμπίπτει με τη φάση κατά την οποία το ίδιο το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο βρίσκεται στο κατώφλι μιας μεγάλης αρχιτεκτονικής μεταμόρφωσης, υπό τον σχεδιασμό των γραφείων David Chipperfield Architects και Αλέξανδρος Ν. Τομπάζης και Συνεργάτες. Η έκθεση συνδέεται στενά με την παράσταση της όπερας L’Orfeo του Claudio Monteverdi σε σκηνοθεσία William Kentridge, η οποία κάνει πρεμιέρα σήμερα στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο ΚΠΙΣΝ. Πρόκειται για διεθνή συμπαραγωγή της ΕΛΣ με το Glyndebourne Opera Festival και τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης, που υλοποιείται με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), με τα σχέδια και τις κινούμενες εικόνες της παραγωγής να αποτελούν αφετηρία για την έκθεση στο Μουσείο. Την επιμέλεια της υπογράφει η Burcu Fikretoğlu, με βοηθό επιμελήτρια τη Δώρα Βασιλάκου, ενώ ο σχεδιασμός πραγματοποιήθηκε από τη Sabine Theunissen και ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός από τη Δέσποινα Τσάφου.
