Τα αποτελέσματα της πρώτης έρευνας του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα και τους τρόπους με τους οποίους θα πρέπει να τα αντιμετωπίζει η κοινωνία. Με επίκεντρο τον γενικό πληθυσμό, η έρευνα εξετάζει τις αντιλήψεις σχετικά με τα προβλήματα και τους κινδύνους που συνδέονται με τα ναρκωτικά, τη διαθεσιμότητά τους και τις στάσεις απέναντι στις διάφορες πολιτικές για την αντιμετώπισή τους.
Συνολικά, στην έρευνα συμμετείχαν 95 883 άτομα (ηλικίας 15 ετών και άνω) από 35 ευρωπαϊκές χώρες με βάση τη μεθοδολογία του έκτακτου Ευρωβαρόμετρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σε αυτές περιλαμβάνονταν τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, η Νορβηγία και η Τουρκία, καθώς και έξι υποψήφιες χώρες (Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Μολδαβία, Βόρεια
Μακεδονία και Σερβία) και το Κόσοβο*, ως δυνάμει υποψήφια προς ένταξη χώρα. Τα παρακάτω ευρήματα επικεντρώνονται στην ΕΕ των 27, ενώ επισημαίνονται και επιλεγμένα αποτελέσματα από τις άλλες περιοχές που συμμετείχαν στην έρευνα.
| Τα βασικά ευρήματα για την ΕΕ με μια ματιά Από τις απαντήσεις των 76 766 συμμετεχόντων από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ προκύπτουν τα εξής: Το 60 % θεωρεί ότι η διακίνηση και η χρήση ουσιών αποτελούν σοβαρά προβλήματα στην περιοχή όπου ζουν. Το 49 % πιστεύει ότι η διακίνηση ουσιών έχει αυξηθεί στην περιοχή τους τα τελευταία πέντε χρόνια. Το 39 % αναγνωρίζει ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας αποτελούν το σημαντικότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τα ναρκωτικά. Το 30 % θεωρεί ότι η εμπλοκή παιδιών και εφήβων στη διακίνηση ουσιών αποτελεί μείζον πρόβλημα για τη δημόσια ασφάλεια. Το 48 % δηλώνει ότι θα ήταν εύκολο να προμηθευτεί κάνναβη εντός 24 ωρών. Το 45 % τάσσεται υπέρ της υποστήριξης και της βοήθειας σε άτομα που κάνουν χρήση ουσιών και σε όσους έρχονται σε επαφή με το σύστημα απονομής δικαιοσύνης. |
Τα προβλήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά θεωρούνται ευρέως ως σοβαρά
Έξι στους δέκα πολίτες της ΕΕ θεωρούν ότι η διακίνηση και η χρήση ουσιών αποτελούν σοβαρά προβλήματα στην περιοχή τους. Σχεδόν οι μισοί (49 %) πιστεύουν ότι η διακίνηση ουσιών έχει αυξηθεί στην περιοχή τους τα τελευταία πέντε χρόνια. Μόλις το 14 % εξ αυτών θεωρούν ότι έχει μειωθεί.
Ο βαθμός ανησυχίας διαφέρει ανά την Ευρώπη. Το ποσοστό όσων θεωρούν τη χρήση ουσιών σοβαρό πρόβλημα στην περιοχή τους κυμαίνεται από 44 % στη Δανία έως 78 % στην Κύπρο, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στη Βόρεια Μακεδονία μεταξύ των εταίρων εκτός ΕΕ που συμμετείχαν στην έρευνα ανέρχεται σε 85 %. Διαφορές παρατηρούνται επίσης στις αντιλήψεις σχετικά με την αύξηση της διακίνησης ουσιών: το 67 % των ερωτηθέντων στην Κύπρο πιστεύουν ότι το φαινόμενο αυτό έχει αυξηθεί σε τοπικό επίπεδο τα τελευταία πέντε χρόνια, σε σύγκριση με το 38 % στη Δανία και τη Λιθουανία.
Η εμπλοκή παιδιών στη διακίνηση ουσιών και τα προβλήματα ψυχικής υγείας αποτελούν τις κυριότερες ανησυχίες
Η εμπλοκή παιδιών και εφήβων στη διακίνηση ουσιών αποτελεί τη συχνότερα αναφερόμενη ανησυχία για τη δημόσια ασφάλεια που σχετίζεται με τα ναρκωτικά στην ΕΕ (30 %), ακολουθούμενη από τη βία που σχετίζεται με τα ναρκωτικά (27 %) και την οδήγηση υπό την επήρεια ουσιών (26 %). Το ζήτημα αυτό καταλαμβάνει την πρώτη θέση μεταξύ των ανησυχιών για τη δημόσια ασφάλεια σε 17 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Στην Ισπανία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο, τη Μάλτα και τη Σλοβακία, η βία που σχετίζεται με τα ναρκωτικά καταλαμβάνει την πρώτη θέση.
Τα προβλήματα ψυχικής υγείας αποτελούν το σημαντικότερο πρόβλημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τα ναρκωτικά στην ΕΕ (39 %), ενώ ακολουθούν οι επιβλαβείς συνέπειες των νέων συνθετικών ουσιών (30 %).
Μόνο το 10 % των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα ασφάλειας που συνδέονται με τη διακίνηση ουσιών στην περιοχή τους. Το ίδιο ποσοστό ερωτηθέντων δηλώνουν ότι δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα δημόσιας υγείας που συνδέονται με τη χρήση ουσιών.
Η κάνναβη θεωρείται πολύ πιο εύκολα προσβάσιμη από άλλες ουσίες
Σχεδόν οι μισοί από τους ερωτηθέντες στην ΕΕ (48 %) δηλώνουν ότι θα μπορούσαν να προμηθευτούν εύκολα κάνναβη μέσα σε 24 ώρες, έναντι περίπου ενός τρίτου για την κοκαΐνη και την ουσία Έκσταση/MDMA. Οι νεότεροι σε ηλικία θεωρείται πιθανότερο ότι μπορούν να προμηθευτούν εύκολα τις ουσίες αυτές. Στην ηλικιακή ομάδα 15-24 ετών, το 55 % δηλώνουν ότι θα μπορούσαν να προμηθευτούν εύκολα κάνναβη, έναντι 42 % των ατόμων ηλικίας 55 ετών και άνω.
Καταπολέμηση της διακίνησης ουσιών: προτεραιότητα στην επιβολή του νόμου
Όταν ρωτήθηκαν τι πρέπει να γίνει για την καταπολέμηση της διακίνησης ουσιών, οι ερωτηθέντες από την ΕΕ έδωσαν προτεραιότητα στην επιβολή του νόμου: το 39 % εξ αυτών υποστηρίζουν αυστηρότερα μέτρα κατά των διακινητών και το 37 % υποστηρίζουν την εξάρθρωση των εγκληματικών δικτύων. Η νομιμοποίηση και η ρύθμιση της αγοράς ουσιών συγκεντρώνουν τη μικρότερη υποστήριξη, με ποσοστό 13 %.
Στην ερώτηση σχετικά με τον τρόπο περιορισμού των προβλημάτων που συνδέονται με τη χρήση ουσιών, οι απόψεις είναι πιο ισορροπημένες: το 45 % των ερωτηθέντων τάσσονται υπέρ της ενίσχυσης των αστυνομικών μέτρων κατά της διακίνησης και της διανομής ουσιών, ενώ το 43 % υποστηρίζουν την παροχή βοήθειας στα άτομα με εθισμό ώστε να επανενταχθούν στην εργασία και στην καθημερινή ζωή.
Η ηλικία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Οι νεότεροι ερωτηθέντες αποδίδουν παρόμοια σημασία στην πρόληψη, στα κοινωνικά μέτρα και στην επιβολή του νόμου, ενώ η υποστήριξη για την επιβολή του νόμου αυξάνεται με την ηλικία. Το ποσοστό όσων υποστηρίζουν την ενίσχυση της αστυνομικής δράσης αυξάνεται από 33 % στην ηλικιακή ομάδα 15-24 ετών σε 54 % μεταξύ των ατόμων ηλικίας 55 ετών και άνω.
Η υποστήριξη προτιμάται έναντι της τιμωρίας για τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών
Όταν ερωτώνται πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζονται τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών και έρχονται σε επαφή με το σύστημα απονομής δικαιοσύνης, οι ερωτηθέντες τείνουν να προκρίνουν την παροχή βοήθειας έναντι της τιμωρίας. Σχεδόν οι μισοί (45 %) τάσσονται υπέρ της παροχής υποστήριξης και βοήθειας, σε σύγκριση με το 31 % που τάσσεται υπέρ της ποινικής καταδίκης ή της ποινής φυλάκισης και το 10 % που τάσσεται υπέρ της επιβολής ελαφρύτερης ποινής, όπως πρόστιμο. Η προτίμηση αυτή για την παροχή υποστήριξης δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη μεγαλύτερη κοινωνική αποδοχή. Μόλις το 31 % των ερωτηθέντων δηλώνουν ότι θα αποδέχονταν ως γείτονα ένα άτομο που κάνει χρήση ουσιών, ενώ το 19 % θα αποδεχόταν να παντρευτεί ένα τέτοιο άτομο κάποιο μέλος της οικογένειάς τους.
Η Ελλάδα μεταξύ των χωρών με την υψηλότερη υποστήριξη στην επανένταξη και την πρόληψη
Δύο στους τρεις πολίτες 15 ετών και άνω στην Ελλάδα θεωρούν την χρήση ουσιών σοβαρό πρόβλημα στην περιοχή τους. Παράλληλα, η θεραπεία αντί της καταδίκης ή της φυλάκισης, καθώς και η πρόληψη και η κοινωνική επανένταξη συγκεντρώνουν στην Ελλάδα από τα υψηλότερα ποσοστά υποστήριξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την παραπάνω εικόνα αναδεικνύουν τα ευρήματα για την Ελλάδα από την έρευνα που υλοποίησε για πρώτη φορά- ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA)2 σχετικά με τις αντιλήψεις και τις στάσεις του γενικού πληθυσμού για το πρόβλημα των ναρκωτικών, τα οποία παρουσιάζει το ΕΚΤΕΠΝ3 με αφορμή τη σημερινή δημοσιοποίηση των ευρωπαϊκών αποτελεσμάτων από τον EUDA.
Η χρήση και η διακίνηση αποτελούν σοβαρά προβλήματα σε τοπικό επίπεδο
Στην Ελλάδα, το 66% θεωρεί τη χρήση ουσιών «σοβαρό» ή «πολύ σοβαρό» πρόβλημα στην περιοχή του και το 64% θεωρεί το ίδιο για τη διακίνηση ουσιών (έναντι 60% και για τα δύο στο σύνολο της ΕΕ-27). Αύξηση της διακίνησης την τελευταία πενταετία αντιλαμβάνεται το 46% (ποσοστό κοντά στο ευρωπαϊκό, 49%).
Επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και εμπλοκή ανηλίκων στο επίκεντρο της ανησυχίας
Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία από την χρήση ουσιών (π.χ., αυτοκτονία, ψυχωτικά συμπτώματα) αποτελούν τη συχνότερη ανησυχία τόσο στην Ελλάδα (45%) όσο και στην ΕΕ-27 (39%). Ως ιδιαίτερα ανησυχητικές προεκτάσεις αναφέρονται στην Ελλάδα συχνότερα επιπλέον η υπερδοσολογία (34%, έναντι 24% στην ΕΕ-27) και τα λοιμώδη νοσήματα, όπως ο HIV και οι ιογενείς ηπατίτιδες (24%, έναντι 15%)-3ο υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ-27 και για τις δύο αντιληπτές επιπτώσεις. Σε επίπεδο δημόσιας ασφάλειας, η συχνότερη ανησυχία, στην Ελλάδα και στην ΕΕ-27, εντοπίζεται στην εμπλοκή ανηλίκων στη χρήση και τη διακίνηση, όπως η στρατολόγησή τους από διακινητές: 38% στην Ελλάδα, έναντι 30% στην ΕΕ-27.
Το 48% στην Ελλάδα θεωρεί «εύκολη» την προμήθεια κάνναβης εντός 24 ωρών (παρόμοιο ποσοστό και στην ΕΕ-27). Για την κοκαΐνη το ποσοστό είναι 31% (ΕΕ-27: 35%) και για την ουσία.
Στο ερώτημα για το εάν πιστεύουν ότι θα έπρεπε η ψυχαγωγική χρήση κάνναβης να απαγορεύεται, να ρυθμίζεται ή να επιτρέπεται χωρίς περιορισμούς, στην Ελλάδα το 44% υποστηρίζει την απαγόρευση και το 33% τη ρύθμιση (ΕΕ-27: 38% και 32%, αντίστοιχα).
Δράσεις κατά της διακίνησης και υποστήριξη της επανένταξης
Για την αντιμετώπιση της παραγωγής και της διακίνησης, οι συχνότερες επιλογές στην Ελλάδα είναι τα αυστηρότερα μέτρα κατά των διακινητών (38%) και η εξάρθρωση των εγκληματικών δικτύων (36%, σε παρόμοια επίπεδα με την ΕΕ-27: 39% και 37%).
Για τα προβλήματα που συνδέονται με τη χρήση, πρώτη επιλογή στην Ελλάδα αποτελεί η «βοήθεια σε άτομα με εξάρτηση για επιστροφή στην εργασία και την καθημερινή ζωή» (57%, έναντι 43% στην ΕΕ-27), με το ποσοστό αυτό να είναι το δεύτερο υψηλότερο μεταξύ των κρατών-μελών, μετά την Κύπρο (58%). Η «πρόληψη μέσω εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης» στην Ελλάδα συγκεντρώνει επίσης το υψηλότερο ποσοστό ευρωπαϊκά (49%, έναντι 39% στην ΕΕ-27), μαζί με την Κροατία, την Κύπρο και τη Μάλτα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συχνότερη επιλογή είναι η «ενίσχυση της αστυνομικής δράσης κατά της διακίνησης» (45%), την οποία επιλέγει ως προσέγγιση το 47% στην Ελλάδα.
Θεραπεία αντί φυλάκισης με επιφυλάξεις στην κοινωνική αποδοχή
Για τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών και έρχονται σε επαφή με το σύστημα δικαιοσύνης, το 63% στην Ελλάδα προκρίνει τη «θεραπεία και την υποστήριξη αντί της καταδίκης ή φυλάκισης» (45% στην ΕΕ-27), με το ποσοστό αυτό να είναι το δεύτερο υψηλότερο, μετά την Κύπρο (65%). Την «καταδίκη ή φυλάκιση» επιλέγει στην Ελλάδα μόλις το 15%, έναντι 31% στην ΕΕ-27.
Η υποστήριξη αυτή συνυπάρχει με επιφυλάξεις όταν αφορά στις προσωπικές σχέσεις. Το 40% στην Ελλάδα θα αποδεχόταν ως γείτονα ένα άτομο που κάνει χρήση ουσιών (ΕΕ-27: 31%), ενώ το 18% θα αποδεχόταν τον γάμο με μέλος της οικογένειας (ΕΕ-27: 19%).
