Περίπου 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ελλάδα ζουν με σακχαρώδη διαβήτη, ενώ κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 50.000 νέα περιστατικά. Νεότερες κατηγορίες φαρμάκων, συστήματα συνεχούς καταγραφής της γλυκόζης και αντλίες ινσουλίνης, σε συνδυασμό με έξυπνους αλγορίθμους, ανοίγουν τον δρόμο για τη δημιουργία τεχνητού παγκρέατος και αλλάζουν τα δεδομένα στη διαχείριση της νόσου. Παράλληλα, η στενή σχέση του διαβήτη τύπου 2 με την παχυσαρκία και την αρτηριακή υπέρταση αναδεικνύει την ανάγκη συνολικής αντιμετώπισης του καρδιονεφρομεταβολικού κινδύνου.
Τα στοιχεία για την έκταση του διαβήτη στην Ελλάδα, καθώς και τις νεότερες εξελίξεις στη θεραπευτική αντιμετώπισή του, παρουσίασε μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ στο περιθώριο του 39ου Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΕΛΕΜΕΔ), που πραγματοποιείται στη Θεσσαλονίκη, ο ομότιμος καθηγητής Παθολογίας και Σακχαρώδη Διαβήτη Κυριάκος Καζάκος, πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του συνεδρίου.
Όπως επισήμανε, η αύξηση των περιστατικών διαβήτη τύπου 2 συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την απομάκρυνση από το παραδοσιακό μεσογειακό διατροφικό πρότυπο, την υιοθέτηση λιγότερο υγιεινών διατροφικών συνηθειών και την καθιστική ζωή.
Αναφερόμενος στη φαρμακευτική αντιμετώπιση της νόσου, σημείωσε ότι την τελευταία δεκαετία έχουν προστεθεί δύο νέες κατηγορίες φαρμάκων, μία από του στόματος και μία ενέσιμη, οι οποίες, πέρα από τη ρύθμιση της γλυκόζης, προσφέρουν καρδιαγγειακή και νεφρική προστασία. Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα φάρμακα της κατηγορίας GLP-1, που συμβάλλουν τόσο στη ρύθμιση του διαβήτη όσο και στην απώλεια βάρους, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, καθώς πολλοί αντιμετωπίζουν προβλήματα υπερβαρότητας ή παχυσαρκίας.
Ο κ. Καζάκος αναφέρθηκε επίσης στην τεχνολογική εξέλιξη της παρακολούθησης των ασθενών. Όπως εξήγησε, οι συσκευές συνεχούς καταγραφής γλυκόζης, που τοποθετούνται συνήθως στο μπράτσο, παρέχουν συνεχή εικόνα των επιπέδων σακχάρου και πολύ περισσότερες πληροφορίες από την κλασική μέτρηση με μία σταγόνα αίματος. Παράλληλα, οι αντλίες συνεχούς χορήγησης ινσουλίνης προσεγγίζουν όλο και περισσότερο τη φυσιολογική λειτουργία του παγκρέατος.
Το επόμενο βήμα, όπως ανέφερε ο κ. Καζάκος, είναι ο συνδυασμός των δύο συστημάτων μέσω έξυπνων αλγορίθμων και τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να δημιουργηθεί ένα κλειστό κύκλωμα που θα λειτουργεί ως «τεχνητό πάγκρεας». «Βρισκόμαστε πολύ κοντά σε αυτό», εκτίμησε ο καθηγητής, επισημαίνοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να συμβάλει καθοριστικά στην εξέλιξη αυτή.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην παχυσαρκία, την οποία χαρακτήρισε χρόνια νόσο και όχι πρόσκαιρο ζήτημα απώλειας βάρους. Όπως ανέφερε, η παχυσαρκία συνδέεται με περίπου 200 παθήσεις, μεταξύ των οποίων τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο διαβήτης τύπου 2 και περίπου 12 είδη καρκίνου. Η διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής οδηγεί συχνά σε επανάκτηση του χαμένου βάρους, γι' αυτό και η διάρκεια της θεραπείας πρέπει να καθορίζεται από τον θεράποντα γιατρό.
Προειδοποίησε, πάντως, ότι η χρήση σκευασμάτων GLP-1 που προορίζονται για ασθενείς με διαβήτη από άτομα χωρίς τη νόσο μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα επάρκειας στην αγορά. Παράλληλα, ανέφερε ότι υπάρχουν αντίστοιχα φάρμακα με ειδική ένδειξη για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, η οποία, ωστόσο, δεν αποζημιώνεται γενικευμένα στην Ελλάδα. Θετικά αναφέρθηκε στο πρόγραμμα «Προλαμβάνω», μέσω του οποίου είχε καλυφθεί για συγκεκριμένο διάστημα η αγωγή ατόμων με παχυσαρκία και πρόσθετους παράγοντες κινδύνου, εκφράζοντας την ελπίδα να ενεργοποιηθεί εκ νέου.
Σχεδόν ένας στους δύο ασθενείς με διαβήτη έχει και υπέρταση
Τη στενή σχέση διαβήτη και υπέρτασης ανέδειξε η επίκουρη καθηγήτρια Παθολογίας-Υπέρτασης του ΑΠΘ Χριστίνα Άντζα, στην ενότητα «Νεότερες θεραπείες σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και υπέρταση» του 39ου Συνεδρίου της ΕΛΕΜΕΔ. Όπως επισήμανε, σχεδόν ένας στους δύο ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 πάσχει παράλληλα από υπέρταση, ενώ σε ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες το ποσοστό φτάνει το 75%.
Η συνύπαρξη των δύο παθήσεων δεν είναι τυχαία. Η παχυσαρκία, η ινσουλινοαντίσταση, το μεταβολικό σύνδρομο και η νεφρική βλάβη συμβάλλουν στην εμφάνιση υπέρτασης στους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιβάρυνσης του καρδιαγγειακού και του νεφρικού συστήματος.
Όπως ανέφερε η κ. Άντζα, ο αριθμός των ανθρώπων με υπέρταση παγκοσμίως σχεδόν διπλασιάστηκε από το 1990 έως το 2019, ενώ σημαντικός αριθμός ασθενών εξακολουθεί να μη γνωρίζει ότι πάσχει ή να μην λαμβάνει επαρκή θεραπεία. Παράλληλα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε, έως το 2050 αναμένεται να πάσχουν από διαβήτη περίπου 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους αναστολείς SGLT2, οι οποίοι, πέρα από τη μείωση της γλυκόζης στο αίμα, αυξάνουν την αποβολή γλυκόζης και νατρίου μέσω των ούρων, συμβάλλοντας και στη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Η κ. Αντζα ανέφερε ότι η σημασία τους έγκειται κυρίως στην προστασία της καρδιάς και των νεφρών, καθώς μειώνουν τον κίνδυνο νοσηλείας για καρδιακή ανεπάρκεια και επιβραδύνουν την επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας., επισημαίνοντας παράλληλα ότι δεν αποτελούν υποκατάστατο της καθιερωμένης αντιυπερτασικής αγωγής.
Τα οφέλη των νεότερων φαρμάκων και οι προφυλάξεις
Στην επίδραση των νεότερων ινκρετινικών θεραπειών στην αρτηριακή πίεση αναφέρθηκε ο επίκουρος καθηγητής Παθολογίας του ΑΠΘ Δημήτρης Πατουλιάς, μιλώντας στην ίδια ενότητα του συνεδρίου. Όπως ανέφερε, οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 και η τιρζεπατίδη, που δρα στους υποδοχείς GIP και GLP-1, συμβάλλουν στη ρύθμιση του σακχάρου και στη σημαντική απώλεια βάρους, ενώ έχουν και ευνοϊκές επιδράσεις στην αρτηριακή πίεση. Σε μελέτες, η τιρζεπατίδη έχει συνδεθεί με μείωση της συστολικής πίεσης που μπορεί να φτάσει περίπου τα 8-10 mmHg.
«Παρά την αποδεδειγμένη αξία των νεότερων ινκρετινικών θεραπειών στη διαχείριση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, η επίδρασή τους στη μείωση της αρτηριακής πίεσης είναι σχετικά περιορισμένη και δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αντιυπερτασική αγωγή. Ωστόσο, τα συνολικά καρδιονεφρικά και μεταβολικά οφέλη τους παραμένουν σημαντικά, διατηρώντας ισχυρή τη θεραπευτική τους θέση στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ανεξάρτητα από το αν συνυπάρχει αρτηριακή υπέρταση», σημείωσε ο κ. Πατουλιάς.
Παράλληλα, ανέφερε ότι μεγαλύτερο όφελος στη μείωση της αρτηριακής πίεσης ενδέχεται να έχουν οι ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 και συνυπάρχουσα παχυσαρκία, καθώς και ειδικές ομάδες ασθενών, όπως όσοι πάσχουν από σύνδρομο αποφρακτικής υπνικής άπνοιας.
Ιδιαίτερη προσοχή, προσέθεσε, απαιτείται κατά την έναρξη της θεραπείας σε ασθενείς με έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα, καθώς υπάρχει κίνδυνος αφυδάτωσης, μείωσης του ενδαγγειακού όγκου και υπότασης, αλλά και δυσκολίας στη λήψη της υπόλοιπης φαρμακευτικής αγωγής.
Ενημερωτικές δράσεις για τον διαβήτη στη Θεσσαλονίκη
Οι εργασίες του 39ου Συνεδρίου της ΕΛΕΜΕΔ πλαισιώνονται τις επόμενες ημέρες από δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού, με αφορμή και την Παγκόσμια Ημέρα Σακχαρώδη Διαβήτη, στις 14 Νοεμβρίου.
Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί διάλογος με τους συλλόγους ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη, με στόχο την ανάδειξη των αναγκών τους και τη βελτίωση της ενημέρωσης και της ποιότητας ζωής τους. Στη συνάντηση θα παρουσιαστεί και ο νέος Οδηγός για τα Άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη.
Το Σάββατο 14 Νοεμβρίου, ο Λευκός Πύργος θα φωτιστεί με μπλε χρώμα, ενώ στην πλατεία Αριστοτέλους θα λειτουργήσει ενημερωτικό περίπτερο για τον διαβήτη και την παχυσαρκία, με έμφαση στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση.
Στο επιστημονικό πρόγραμμα της ίδιας ημέρας περιλαμβάνεται διάλεξη του προέδρου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη (EASD), καθηγητή Francesco Giorgino, με θέμα την επίδραση της παχυσαρκίας στην εμφάνιση και την εξέλιξη του διαβήτη τύπου 2.
Κατά την τελετή λήξης του συνεδρίου θα βραβευτούν επιστημονικές εργασίες, ενώ η ΕΛΕΜΕΔ θα τιμήσει τον παθολόγο-διαβητολόγο Εμμανουήλ Πάγκαλο για την προσφορά του στην εταιρεία και την ιατρική κοινότητα. Ο κ. Πάγκαλος θα μιλήσει με θέμα «Οι κλινικές μελέτες στην Ελλάδα. Παρελθόν, παρόν και μέλλον».
