Η συνολική δαπάνη σε είδη παντοπωλείου στη χώρα έμεινε σχεδόν αμετάβλητη με ελάχιστη μεταβολή κατά 0,10% στα 17,81 δις. ευρώ λόγω της μείωσης που παρουσίασε ο αριθμός των νοικοκυριών.
Πίνακας 1: Δαπάνη ανά νοικοκυριό και συνολικά ε είδη παντοπωλείου (τρόφιμα, ποτά, είδη για το σπίτι, είδη προσωπικής περιποίησης) 2017-2018 (Πηγή: ΙΕΛΚΑ, επεξεργασία στοιχείων ΕΛ.ΣΤΑΤ.)
| Μηνιαία δαπάνη ανά νοικοκυριό | Συνολική δαπάνη νοικοκυριών επικράτειας (σε εκατ. ευρώ) | |
| 2017 | 363,53 | 17.796,46 |
| 2018 | 366,67 | 17.814,66 |
| Μεταβολή | +0,86% | +0,10% |
Με δεδομένο ότι οι αλυσίδες σουπερμάρκετ πραγματοποιούν πωλήσεις συνολικά περί τα 10 δις. ευρώ (πηγή: Πανόραμα των Αλυσίδων Σουπερμάρκετ 2019) πρακτικά αυτό σημαίνει ότι τουλάχιστον το 43% της αγοράς του λιανεμπορίου τροφίμων πραγματοποιείται εκτός αλυσίδων σουπερμάρκετ (καθώς οι πωλήσεις των σουπερμάρκετ περιλαμβάνουν και είδη εκτός των ειδών παντοπωλείου).
Το 57% είναι από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη όπου το επίπεδο του μεριδίου αγοράς των αλυσίδων σουπερμάρκετ κυμαίνεται στο 70-80% της συνολικής αγοράς. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια φαίνεται ότι η τάση είναι προς την προσέγγιση των Ευρωπαϊκών μέσων όρων. Χαρακτηριστικό είναι ότι σύμφωνα με τα στοιχεία του δείκτη κύκλου εργασιών στο λιανικό εμπόριο, τα μεγάλα καταστήματα τροφίμων (σουπερμάρκετ) παρουσιάζουν αύξηση το 2018 κατά 3,55% σε σχέση με το 2017, ενώ τα υπόλοιπα καταστήματα τροφίμων-ποτών-καπνού παρουσιάζουν την ίδια περίοδο μείωση κατά 2,19%.
Όπως φαίνεται και στο σχήμα 1 η μεταβολή αυτή δεν είναι συνολική και υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά κατηγορία. Μείωση παρουσίασε η δαπάνη σε έλαια και λίπη (-0,87%), σε οινοπνευματώδη ποτά (-1,08%) και σε γαλακτοκομικά και αυγά (-1,68%). Οι υπόλοιπες γενικές κατηγορίες παρουσίασαν αύξηση με μεγαλύτερη αυτή στα φρούτα (+5,21%), στα είδη ατομικού ευπρεπισμού (+2,50%) και στα μη οινοπνευματώδη ποτά (+2,43%).
Σημειώνεται ότι οι μεταβολές αυτές έχουν πολύ μικρή επίδραση από τις αλλαγές στις τιμές καθώς ο δείκτης τιμών καταναλωτή της ΕΛ.ΣΤΑΤ. για τα τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά παρουσιάζει ελάχιστη αύξηση το 2018 κατά 0,40% σε σχέση με το 2017, ενώ και οι επιμέρους δείκτες έχουν μικρότερες μεταβολές. Π.χ. ο αντίστοιχος δείκτης τιμών για τα φρούτα παρουσιάζει αύξηση κατά 1,64%, ενώ οι αγορές φρούτων αυξήθηκαν κατά 5,21%. Οι διαφοροποιήσεις μπορούν επομένως να αποδοθούν σε εναλλακτικές επιλογές των καταναλωτών, σε επιλογή διαφορετικού μείγματος προϊόντων, ακόμα και σε διαφοροποίηση στις διατροφικές συνήθειες.
Σχήμα 1: % μεταβολή δαπάνης σε βασικές κατηγορίες ειδών παντοπωλείου 2017-2018 (Πηγή: ΙΕΛΚΑ, επεξεργασία στοιχείων ΕΛ.ΣΤΑΤ.)
Σχήμα 2: % μεταβολή δαπάνης σε είδη παντοπωλείου (τρόφιμα, ποτά, είδη για το σπίτι, είδη προσωπικής περιποίησης) ανά νοικοκυριό 2017-2018 ανά περιφέρεια (Πηγή: ΙΕΛΚΑ, επεξεργασία στοιχείων ΕΛ.ΣΤΑΤ.)
Αντίστοιχα, όπως φαίνεται και στο σχήμα 2, σημαντικές διαφοροποιήσεις καταγράφονται και στη δαπάνη ανά περιφέρεια, με τη δαπάνη να παρουσιάζει μείωση στα Ιόνια Νησιά (-11,87%), στην Πελοπόννησο (-12,15%) και στην Ήπειρο (-8,92%), ενώ αντίστοιχα αύξηση στη Δυτική Μακεδονία (+21,93%), στη Στερεά Ελλάδα (+19,35%) και στο Βόρειο Αιγαίο (+10,43%). Στη δυτική Μακεδονία και στη Στερεά Ελλάδα συγκεκριμένα υπάρχει αύξηση τόσο στη δαπάνη ανά νοικοκυριό, όσο και αύξηση των νοικοκυριών κατά 11,50% και 5,21% αντίστοιχα, κάτι που οδηγεί σε συνολική αύξηση της δαπάνης.
Παρά αυτές τις μεταβολές η Αττική εξακολουθεί να είναι η περιοχή με τη μεγαλύτερη δαπάνη (βλ. σχήμα 3) με δαπάνη 7,78 δις. ευρώ και ποσοστό 43,66% επί του συνόλου. Ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία με 2,77 δις ευρώ και 15,56% και η Θεσσαλία με 1,02 δις ευρώ και ποσοστό 5,73%. Την μικρότερη δαπάνη παρά τη σημαντική αύξηση έχει η περιφέρεια Βορείου Αιγαίου με 243,56 εκατ. ευρώ και ποσοστό 1,37%.
Σχήμα 3: %συνολικής δαπάνη σε είδη παντοπωλείου (τρόφιμα, ποτά, είδη για το σπίτι, είδη προσωπικής περιποίησης) 2018 ανά περιφέρεια επί της συνολικής δαπάνης (Πηγή: ΙΕΛΚΑ, επεξεργασία στοιχείων ΕΛ.ΣΤΑΤ.)
Είναι βέβαιο ότι διάφοροι δημογραφικοί και κοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν τα τελευταία χρόνια τη δαπάνη των νοικοκυριών και τη διαμόρφωση της. Παράγοντες όπως η γήρανση του πληθυσμού, η μετανάστευση, οι τουριστικές δραστηριότητας Airbnb επηρεάζουν τόσο το ύψος της δαπάνης, όσο και τη σύνθεση της σε διαφορετικές περιοχές.
