Η απανθρακοποίηση της ναυτιλίας είναι αναγκαία, αλλά δεν αποτελεί απλή υπόθεση, καθώς δεν περιορίζεται στην αλλαγή καυσίμων και στον εκσυγχρονισμό των στόλων. Όπως προκύπτει από μελέτη της EY-Parthenon – του βραχίονα εταιρικής στρατηγικής και συναλλαγών της EY Ελλάδος – η απανθρακοποίηση αποτελεί μια ευρύτερη βιομηχανική, τεχνολογική, χρηματοδοτική και κανονιστική πρόκληση, η οποία επηρεάζει το σύνολο της ναυτιλιακής αλυσίδας αξίας και, γι’ αυτό, απαιτεί ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό.
Με το 80% των παγκόσμιων εμπορευματικών ροών να μεταφέρεται διά θαλάσσης, μία τέτοια συστημική μετάβαση πρέπει να υλοποιηθεί με τρόπο που να διασφαλίζει τη συνέχεια των θαλάσσιων μεταφορών και τη λειτουργικότητα του διεθνούς εμπορίου.
Σύμφωνα με τη μελέτη της EY-Parthenon, η πορεία της απανθρακοποίησης θα καθοριστεί, σε μεγάλο βαθμό, από την ετοιμότητα του συνολικού οικοσυστήματος και όχι μόνο από τις ρυθμιστικές κατευθύνσεις. Η διαθεσιμότητα και το κόστος εναλλακτικών καυσίμων, η ανάπτυξη λιμενικών και εφοδιαστικών υποδομών, οι δυνατότητες των ναυπηγείων, καθώς και η χρηματοδότηση και ο συντονισμός των εμπλεκόμενων φορέων, αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για μια εφαρμόσιμη μετάβαση. Η μελέτη επισημαίνει ότι, ενώ οι απαιτήσεις συμμόρφωσης και το κόστος της μετάβασης επιβάλλονται – σε μεγάλο βαθμό – σε επίπεδο πλοίου, πολλοί από τους κρίσιμους παράγοντες που θα καθορίσουν την επιτυχία της απανθρακοποίησης βρίσκονται σε άλλα σημεία της αλυσίδας αξίας.
Οι βασικές προκλήσεις στην πορεία προς την απανθρακοποίηση
Η σημερινή εικόνα του παγκόσμιου στόλου αποτυπώνει το μέγεθος της πρόκλησης. Η διείσδυση εναλλακτικών καυσίμων παραμένει ακόμη περιορισμένη, καθώς μόνο το 2,4% των πλοίων διαθέτουν σχετική δυνατότητα. Σε όρους χωρητικότητας (gross tonnage), το ποσοστό είναι υψηλότερο, στο 8,9%, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι δυνατότητες αυτές συγκεντρώνονται κυρίως σε μεγαλύτερα πλοία. Παράλληλα, η σημαντική μείωση και η γεωγραφική συγκέντρωση των μεγάλων ενεργών ναυπηγείων λειτουργούν ως πρόσθετος περιορισμός, καθώς η μετάβαση των στόλων εξαρτάται και από τον ρυθμό με τον οποίο τα ναυπηγεία μπορούν να παραδώσουν νέα πλοία και μετασκευές.
Αντίστοιχα, η πραγματικότητα της αγοράς καυσίμων παραμένει περιοριστική. Τα εναλλακτικά καύσιμα καλύπτουν σήμερα λιγότερο από 1% της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης της ναυτιλίας, ενώ παραμένουν 3 έως 7 φορές ακριβότερα από τα συμβατικά ναυτιλιακά καύσιμα. Την ίδια στιγμή, η ζήτηση για εναλλακτικά καύσιμα στον κλάδο της ναυτιλίας αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια χωρίς, όμως, η συνολική προσφορά να αναπτύσσεται με αντίστοιχη ταχύτητα και προβλεψιμότητα. Η ναυτιλία θα ανταγωνιστεί, επομένως, και άλλους τομείς της οικονομίας, όπως η αεροπορία, η ηλεκτροπαραγωγή και η βαριά βιομηχανία, για πρόσβαση σε περιορισμένους πόρους ανανεώσιμης ενέργειας, πράσινου υδρογόνου και βιώσιμων πρώτων υλών.
Η μελέτη αναδεικνύει, επίσης, ότι οι δυνατότητες μετάβασης διαφοροποιούνται μεταξύ της ναυτιλίας τακτικών γραμμών (liner shipping) και της ελεύθερης ναυτιλίας (tramp shipping), ενώ ρυθμιστικά πλαίσια και μηχανισμοί, όπως αυτά του IMO, το FuelEU Maritime και το EU ETS, μετατρέπουν, σταδιακά, τις εκπομπές σε άμεσο κόστος συμμόρφωσης.
Οι παράγοντες που θα κρίνουν την επιτυχία της μετάβασης
Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν υπάρχει μία μοναδική λύση που μπορεί να οδηγήσει τον κλάδο της ναυτιλίας στην απανθρακοποίηση. Η αποτελεσματική μετάβαση απαιτεί συνδυασμό ενεργειακής αποδοτικότητας, επιχειρησιακών βελτιώσεων, μεταβατικών καυσίμων, τεχνολογικής ευελιξίας και σταδιακής αξιοποίησης εναλλακτικών καυσίμων, καθώς αυτά καθίστανται διαθέσιμα σε κλίμακα.
Όπως προκύπτει από τη μελέτη, η επιτυχία της μετάβασης θα εξαρτηθεί από τον σωστό χρονισμό, τον συντονισμό δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, την ύπαρξη σαφούς κανονιστικού πλαισίου και τη δίκαιη κατανομή του χρηματοδοτικού κενού, των κινδύνων και των ευθυνών σε όλη την αλυσίδα αξίας. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη χρηματοδότηση της μετάβασης, καθώς προκύπτει ανάγκη για στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία και μηχανισμούς επιμερισμού κινδύνου, ώστε να κινητοποιηθούν επενδύσεις σε πλοία, καύσιμα, λιμάνια, υποδομές και τεχνολογίες.
Σχολιάζοντας τα ευρήματα της μελέτης, ο Γιάννης Μπίτζης, Εταίρος της EY-Parthenon στην Ελλάδα, δήλωσε: «Για τη ναυτιλία, η απανθρακοποίηση δεν είναι μόνο τεχνολογική ή κανονιστική πρόκληση, αλλά ζήτημα ανθεκτικότητας και μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας που αφορά όλη την αλυσίδα αξίας. Η μετάβαση πρέπει να προχωρήσει παρά τους περιορισμούς και χωρίς να διαταραχθεί το παγκόσμιο εμπόριο. Για την επιτυχημένη απανθρακοποίηση της ναυτιλίας χρειάζεται ένας ρεαλιστικός οδικός χάρτης, που θα αποτυπώνει εφικτές διαδρομές μετάβασης, κεφαλαιακές ανάγκες και εργαλεία που καλύπτουν τα χρηματοδοτικά κενά του κλάδου».
Από την πλευρά του, ο Γιάννης Πιέρρος, Εταίρος της EY Ελλάδος και Επικεφαλής Υπηρεσιών Διασφάλισης για τον Ναυτιλιακό Κλάδο παγκοσμίως για την EY, τόνισε: «Δεν υπάρχει ένας μοναδικός παράγοντας που μπορεί να οδηγήσει τη ναυτιλία προς την απανθρακοποίηση. Η μετάβαση αυτή θα εξαρτηθεί από το πόσο αποτελεσματικά θα ευθυγραμμιστούν οι ρυθμιστικές προβλέψεις, οι πολιτικές, η ανάπτυξη της προσφοράς νέων καυσίμων, οι σύγχρονες υποδομές και τα διαθέσιμα κεφάλαια. Οι ενέργειες που πρέπει να γίνουν άμεσα συνδέονται με την ενεργειακή αποδοτικότητα, τις επιχειρησιακές βελτιώσεις και τις ψηφιακές λύσεις».
