Σε μια άνιση, πλην όμως ενδιαφέρουσα, αγορά έχει εξελιχθεί αυτή της εκτροφής σαλιγκαριών στη χώρα μας, η οποία μέσα σε 5 δεκαετίες αναπτύχθηκε καταρχήν και αναδιπλώθηκε στην πορεία, παραμένοντας σήμερα σε ένα σταθερό επίπεδο, με ελάχιστες, ωστόσο, εταιρείες να δραστηριοποιούνται, σε σχέση με το παρελθόν.
Σύμφωνα με αρμόδιους φορείς, η Ελλάδα στη δεκαετία του 70’ υπήρξε σε μία από τις πρώτες θέσεις στη βιομηχανία μεταποίησης σαλιγκαριών, κάτι το οποίο άρχισε να φθίνει λίγα χρόνια αργότερα.
Με τον ερχομό της νέας χιλιετίας, ο χώρος «ζεστάθηκε» εκ νέου, με τη βοήθεια και ενός εξειδικευμένου τμήματος στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας με επικεφαλής την καθηγήτρια κ. Χατζηιωάννου.
Η δεκαετία 2007-2017 ήταν εκ νέου ένα χρονικό διάστημα ανάπτυξης, με διάφορες εταιρείες να αναπτύσσονται στη Κεντρική, τη Βόρεια Ελλάδα και την Κρήτη.
Με εντατικούς ρυθμούς η εκτροφή σαλιγκαριών στη νέα της φάση ξεκίνησε στη χώρα μας περί το 2008 και τα συστήματα εκτροφής που δημιουργήθηκαν είναι δύο: Η εντατική μορφή εκτροφής (ανοικτός τύπος εκτροφής) και η εντατική εκτροφή (κλειστός τύπος εκτροφής).
Σύμφωνα με όσα αναφέρουν στελέχη της συγκεκριμένης αγοράς, στα δύο συστήματα αυτά εκτροφής υπάρχουν διαφοροποιήσεις, καθόσον οι παραγωγοί χρησιμοποιούν διαφορετικές πρακτικές, ενώ τα είδη των σαλιγκαριών που εκτρέφονται στη χώρα μας, όσο και στην Ευρώπη, είναι κυρίως δύο, το Helix aspersa maxima και το Helix aspersa Muller.
Η εκτροφή των σαλιγκαριών μπορεί να γίνει είτε σε ανοικτά εκτροφεία, είτε σε κλειστές εγκαταστάσεις, αξιοποιώντας τη φυτική βλάστηση ή με τεχνητά σιτηρέσια.
Κατά όσα τονίζουν οι φορείς του κλάδου, η επιλογή του τρόπου εκτροφής και διατροφής των σαλιγκαριών εξαρτάται από το διαθέσιμο κεφάλαιο εγκατάστασης και λειτουργίας, την τεχνογνωσία του εκτροφέα, το επιχειρηματικό πλάνο και άλλους παράγοντες.
Σε κάθε περίπτωση, ο υποψήφιος παραγωγός σαλιγκαριών θα πρέπει προτού ξεκινήσει τη δραστηριότητα εκτροφής, να γνωρίζει σε βάθος όλες τις παραμέτρους που μπορούν να τη βελτιώσουν ή να δημιουργήσουν εμπόδια σε αυτή.
Πρωτοστατεί η Γαλλία
Στην Ευρώπη αγαπούν τα σαλιγκάρια και έχουν αναπτύξει σημαντικές βιομηχανίες γύρω από αυτά: Η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα κατανάλωσης σαλιγκαριών στην Ευρώπη, μια χώρα στην οποία η κατανάλωση αγγίζει, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, τους 40.000 τόνους, όταν η παραγωγή από τα εκτροφεία στη χώρα αυτή καλύπτουν τους 12.000 τόνους.
Την ίδια στιγμή, στην Ισπανία η κατανάλωση είναι κοντά στους 20.000 τόνους, με εγχώρια παραγωγή από εκτροφεία που κυμαίνεται στους 2.000 τόνους.
Επίσης, στην Ιταλία η κατανάλωση υπολογίζεται στους 15.000 τόνους. Μάλιστα για την Ιταλία το Ιταλικό Ινστιτούτο Σαλιγκαροτροφίας, Κεράσκο Ιταλίας, δίνει κατανάλωση για το 2010 πολύ υψηλή, 37.500 τόνους.
Εξάλλου, η παραγωγή σαλιγκαριών παγκοσμίως από εκτροφεία αντιπροσωπεύει μόλις το 15-20% της συνολικής κατανάλωσης, ενώ οι ανάγκες της αγοράς καλύπτονται από όπως οι πρώην Ανατολικές χώρες της ΕΣΣΔ, Τυνησία, Μαρόκο, Τουρκία, κ.α.
Η κατανάλωση νωπών και μεταποιημένων σαλιγκαριών στην Ευρώπη κυμαίνεται πάνω από 100.000 τόνους ετησίως. Αυτή η ποσότητα, αποτελείται κατά 97% από το είδος Helix pomatia, που προέρχεται από φυσικούς πληθυσμούς σαλιγκαριών και συλλέγονται από φυσικούς πληθυσμούς της Ανατολικής Ευρώπης. Το υπόλοιπο 3% αποτελεί το είδος Helix aspersa που παράγεται σε εκτροφεία που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία 15 χρόνια.
Στην Ελλάδα
Στην παρούσα φάση, στην Ελλάδα, κατά όσα τονίζουν οι μεγάλοι παραγωγοί υπάρχουν 10-12 εταιρείες εκτροφής και μεταποίησης σαλιγκαριών, με την αγορά να κυμαίνεται έως και 10 εκατ. ευρώ ετησίως, με αυξητική τάση, με την κάθε εταιρεία να κάνει τζίρους από μισό έως και ένα εκατ. ευρώ.
Η παραγωγή κατά 75-80% βγαίνει στο εξωτερικό με κύριες αγορές την Ισπανία και την Ιταλία, ενώ τα ελληνικά σαλιγκάρια βρίσκονται και σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Κορέα, όπου χρησιμοποιούνται για την παραγωγή καλλυντικών, καθώς έχει αποδειχθεί ότι έχουν αντιγηραντικές ιδιότητες. Αγορά στην οποία, επίσης, πηγαίνουν τα τελευταία χρόνια τα ελληνικά σαλιγκάρια είναι και η Νότια Αφρική.
Χαρακτηριστικό είναι ότι υπάρχουν πολλά προϊόντα που μπορούν να δημιουργηθούν από σαλιγκάρια όπως χαβιάρι, κιμάς, φιλέτο, κονσέρβες, αλλά και καλλυντικά, από το ‘’σάλιο’’ τους, τα οποία τα προτιμούν κυρίως σε χώρες της Άπω Ανατολής.
Στην Ελλάδα, η υπόλοιπη παραγωγή κατευθύνεται, είτε στην εστίαση, είτε στα σούπερ μάρκετ. Σύμφωνα με πληροφορίες, σαλιγκάρια, ήδη, από το 2017 μπορεί να βρει σε αλυσίδες όπως ο Σκλαβενίτης, ο Γαλαξίας και ο Κρητικός.
Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα υπάρχει και Πανελλήνιος Συνεταιρισμός Σαλιγκαροτρόφων, ο οποίος ιδρύθηκε το Δεκέμβριο του 2010, από 10 μέλη - εκτροφείς που αποφάσισαν να συνεργαστούν για να λύσουν από κοινού τα διάφορα θέματα εκτροφής και προώθησης των σαλιγκαριών, ωστόσο σύμφωνα με τους εναπομείνοντες παραγωγούς στον κλάδο, ο εν λόγω Συνεταιρισμός είναι πλέον ανενεργός, ενώ και το site του παραμένει χωρίς ενημέρωση από το 2017.
Παραγωγοί: Αν ήμασταν ενωμένοι θα φτάναμε μέχρι και την Κίνα
Παραγωγός και μεταποιητής, ήδη, από 2009 ο κ. Φώτης Αρχοντίδης, επικεφαλής της εταιρείας Σαλιγκάρια Θράκης τονίζει για την εν λόγω αγορά: «Οταν ξεκινήσε η μεγάλη δραστηριοποίηση το 2010, όλοι νόμιζαν ότι ο κλάδος της εκτροφής των σαλιγκαριών θα ήταν... Ελντοράντο, θεωρούσαν ότι πουλώντας ένα σαλιγκάρι θα αγοραζες μια Μερσεντές. Δεν είναι όμως έτσι. Είναι μια πολύ δύσκολη δουλειά, θέλει υπομονή στο θερμοκήπιο, ή όπως το λέμε ‘’δικτυοκήπιο’’ και διαμόρφωση δικτύου τόσο με το εξωτερικό, όσο και με τα εδώ σούπερ μάρκετ για να μπορείς να βγάλεις ένα αξιοπρεπές κέρδος. Για το λόγο αυτό ήταν πολλοί οι παραγωγοί που εγκατέλειψαν στην πορεία. Σαςν κλάδος, πάσχουμε από δίκτυα διανομής, ενώ δεν υπάρχουν και εξειδικευμένοι πωλητές που να μπορούν να προωθήσουν τα προϊόντα».
Τα προβλήματα, όμως, δεν σταματούν εδώ, καθώς σύμφωνα με τον κ. Τάσο Υψηλάντη, ιδιοκτήτη της εταιρείας Αγροφάρμα στο Ομορφοχώρι Λάρισας, αρχικά δεν ήταν ξεκάθαρο αν τα σαλιγκάρια ανήκουν στη ζωική ή τη φυτική παραγωγή, ενώ στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης δεν υπάρχει ακόμα καταχωρημένη λίστα για τους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο: «Η μεγάλη ανάπτυξη στον κλάδο ξεκίνησε από το 2009-2011, τότε ξεκίνησαν να υπάρχουν πολλές εταιρείες, ακόμα και 40 τον αριθμό, ωστόσο, σταδιακά τα επόμενα χρόνια έκλεισαν πολλές μονάδες, ο χώρος ατόνησε. Η βοήθεια από την πολιτεία για την ανάπτυξη του κλάδου ήταν και είναι πολύ μικρή, να φανταστείτε ότι στις αρχές που ξεκίνησαν να ιδρύονται οι μονάδες εκτροφής σαλιγκαριών δεν είχε διευκρινιστεί αν ανήκουμε στη ζωική ή φυτική παραγωγή. Αξίζει να σημειωθεί ότι όσοι δραστηριοποιούμαστε στη Θεσσαλία, με τις πρόσφατες πλημμύρες πάθαμε μεγάλη ζημιά, ύψους 50.000 ευρώ και ο ένας φορέας μας έστελνε στον άλλον για να διεκδικήσουμε τα χρήματά για την αποζημίωση».
O ίδιος, πάντως, παραμένει αισιόδοξος, τονίζοντας ότι αν υπήρχε ενότητα στον κλάδο και λίγη παραπάνω βοήθεια από την πολιτεία, θα μπορούσαν τα ελληνικά σαλιγκάρια να φτάσουν μέχρι και την Ινδία και την Κίνα. «Τα σαλιγκάρια είναι μια αγορά που θα μπορούσε στην Ελλάδα να είχε αναπτυχθεί περισσότερο, Θα μπορούσαμε να φτάσουμε, το θέλαμε, ακόμα και σε μεγάλες αγορές όπως η Κίνα και η Ινδία. Παρότι γνωρίζω ότι είναι αγορές που έχουν ενδιαφέρον και έχουν κατανάλωση, δεν μπορώ να το κάνω μόνος μου, είναι κάτι που πρέπει να γίνει συνολικά και συντονισμένα»,
