Ο Γιάννης Αληγιζάκης μίλησε στο Businessnews.gr για όλα τα «φλέγοντα» ζητήματα που αφορούν το πετρέλαιο θέρμανσης, την ελληνική αγορά αλλά και τις σημαντικές επιπτώσεις που είχε για τους Έλληνες καταναλωτές η εξομοίωση των φόρων πριν από δύο χρόνια. Διαβάστε αναλυτικά τα όσα δήλωσε ο κ. Αληγιζάκης στη συνέντευξη που ακολουθεί:
Του Ανέστη Ντόκα
Μετά την απόφαση της Κυβέρνησης, πριν από δύο χρόνια, να προχωρήσει στην εξομοίωση των φόρων μεταξύ του πετρελαίου θέρμανσης και του πετρελαίου κίνησης, με αποτέλεσμα να αυξηθεί σημαντικά η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης και ουσιαστικά να αποτελέσει είδος πολυτελείας για τα ελληνικά νοικοκυριά, διατυπώθηκαν πολλές ενστάσεις και αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα του μέτρου. Παράλληλα, υπήρξαν εισηγήσεις για την κατάργηση του μέτρου ή τη διαφοροποίηση. Όλοι οι εμπλεκόμενοι (Κυβέρνηση, Αντιπολίτευση, κλαδικοί φορείς) συμφωνούν στο στόχο. Ο κοινός στόχος λοιπόν είναι να ελαφρυνθεί το κοινωνικό σύνολο, το οποίο επιβαρύνθηκε υπέρμετρα σε περιόδους οικονομικής κρίσης, με αποτέλεσμα να στερηθούν τα ελληνικά νοικοκυριά τη θέρμανση. Αποτέλεσμα είτε να καταφύγουν σε άλλα μέσα που επιβαρύνουν το περιβάλλον και εμμέσως πλήττουν πάλι το κοινωνικό σύνολο με τη μόλυνση της ατμόσφαιρας (ξύλα) ή να στερηθούν τη θέρμανση και ουσιαστικά να παγώσουν. Σε συνέντευξή του ο διευθύνων σύμβουλος της Ελινόιλ, Γιάννης Αληγιζάκης, υποστηρίζει ότι αν υπάρξει μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης κατά 15% έως 20%, που εξετάζει η κυβέρνηση, θα ανοίξει το «παράθυρο» στο λαθρεμπόριο καυσίμων.
Γιατί έγινε η εξομοίωση των φόρων πριν από δύο χρόνια;
Ο μόνος λόγος που έγινε η εξομοίωση -και αυτό άλλωστε υπάρχει στο σκεπτικό της απόφασης- ήταν η καταπολέμηση του λαθρεμπορίου. Ουσιαστικά, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, η κοινωνία πλήρωσε την άρνηση ή την αδυναμία του κράτους να ελέγξει το λαθρεμπόριο. Συνεπώς, ο φόρος είναι αναγκαίος λόγω της απόλυτης έλλειψης πολιτικής βούλησης να ληφθούν μέτρα που θα έφερναν αντιμέτωπο το κράτος με το ίδιο το λαθρεμπόριο. Αυτό, η πολιτική δεν το επιθυμεί και έτσι δεν το κάνει. Η εξομοίωση των φόρων δεν έγινε συνεπώς για φοροεισπρακτικούς λόγους. Σε καμία στιγμή μέχρι σήμερα η Κυβέρνηση δεν ισχυρίστηκε ότι μέσω της εξομοίωσης στόχευε να αυξήσει τα έσοδα του κράτους.
Επιτεύχθηκε ο βασικός στόχος;
Το λαθρεμπόριο στην Ελλάδα, το οποίο εκτιμάται στα 450-500 εκατ. ευρώ ετησίως, γίνεται με 3 διαφορετικούς τρόπους: α) Την πώληση του φθηνού πετρελαίου θέρμανσης αντί πετρελαίου κίνησης (πριν από την εφαρμογή της εξομοίωσης) σε επαγγελματίες που δεν δικαιούνται. Αυτό αποτελούσε και το μεγαλύτερο τμήμα του λαθρεμπορίου, αφενός μεν διότι ήταν πολύ εύκολο να γίνει (αφού το κράτος ήταν απόν) και αφετέρου ήταν σχετικά δυσκολότερο να ελεγχθεί διότι το λαθρεμπόριο γινόταν σε πάρα πολλά γεωγραφικά σημεία της επικράτειας, β) Οι εικονικές εξαγωγές φορτίου με αδασμολόγητο πετρέλαιο που δήθεν εξάγονταν σε γειτονικές χώρες και με τη συνδρομή τελωνειακών ουδέποτε εξάγονταν, αλλά αντίθετα παρέμεναν στην Ελλάδα προκειμένου να πωληθούν στην εσωτερική αγορά. Το ποσοστό αυτό αντιπροσώπευε ίσως το μικρότερο τμήμα του λαθρεμπορίου, διότι ήταν σχετικά δύσκολο να συντονισθεί όλη η διαδικασία και από κάποια στιγμή και μετά οι χώρες που τυπικά προοριζόταν το εμπόρευμα άρχισαν να γίνονται πολύ επιφυλακτικές, να ελέγχουν και να κάνουν δύσκολη τη διαδικασία και γ) Το ναυτιλιακό το οποίο αφορά πετρέλαιο αδασμολόγητο το οποίο προορίζεται για πλοία που δικαιούνται transit και με συμφωνία καπετάνιου-προμηθεύτριας εταιρείας μέσω μπαριζών, διοχετεύεται στην εσωτερική αγορά. Και αυτό το τμήμα του λαθρεμπορίου είναι μικρότερο διότι είναι λίγες οι εταιρείες που πουλάνε ναυτιλιακό, είναι λίγα τα σημεία παράδοσης και συνεπώς πολύ ευκολότερος ο εντοπισμός των 20 ή 50 μπαριζών σε σχέση με τα χιλιάδες βυτιοφόρα που διακινούν πετρέλαιο θέρμανσης.
Στόχος, λοιπόν, ήταν μέσω της εξομοίωσης των φόρων να ελεγχθεί η κύρια πηγή του λαθρεμπορίου, ενώ παράλληλα με εφαρμογή αυστηρότερης νομοθεσίας και χρήση νέας τεχνολογίας, τόσο στα τελωνεία όσο και στα λιμεναρχεία, θα μπορούσαν να περιορισθούν σημαντικά οι δύο άλλες μικρότερες πηγές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε, το λαθρεμπόριο από την εφαρμογή εξομοίωσης των φόρων, ελέγχθηκε σχεδόν πλήρως αφού πλέον δεν υπήρξε το κίνητρο του διαφορετικού φόρου. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ η κατανάλωση της βενζίνης παρουσιάζει μια πολύ σημαντική πτώση της τάξης του 20% λόγω της οικονομικής κρίσης, το πετρέλαιο κίνησης σε αρκετές περιοχές (στις θεωρούμενες «ύποπτες») είτε να παρουσιάζει μικρές αυξητικές τάσεις ή εν πάση περιπτώσει πτωτικούς ρυθμούς πολύ χαμηλότερους από εκείνων της βενζίνης. Η λογική λέει ότι όταν υπάρχει οικονομική κρίση πλήττονται και τα δύο προϊόντα στον ίδιο βαθμό. Ο μόνος λόγος που το πετρέλαιο κίνησης παρουσιάζει πολύ καλύτερη συμπεριφορά είναι ότι «επέστρεψαν» καταναλώσεις που τα προηγούμενα χρόνια είχαν πάει στο πετρέλαιο θέρμανσης, εμφανίζοντας την Ελλάδα μια χώρα που η κατανάλωση του πετρελαίου θέρμανσης θύμιζε σκανδιναβικές χώρες. (Το επιχείρημα ότι λόγω πετρελαίου αυξήθηκε η κατανάλωση δεν ευσταθεί, διότι τα τελευταία δύο χρόνια, ελάχιστα ντιζελοκίνητα αυτοκίνητα πουλήθηκαν και τουλάχιστον για το διάστημα 2012 και 2013 η επίπτωση της πετρελαιοκίνησης στην αύξηση των πωλήσεων του πετρελαίου κίνησης ήταν μικρή).
Υπήρξαν οικονομικές επιπτώσεις στο κράτος και στον κλάδο των βενζινοπωλών από την εξομοίωση;
Υπήρξαν πολύ σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις: Το Δημόσιο απώλεσε πολύ μεγάλα έσοδα, αφού η κατανάλωση πετρελαίου θέρμανσης λόγω της πολύ ακριβής τιμής μειώθηκε κατά 70% των πωλήσεων (και μείωση στο ΕΦΚ του πετρελαίου κίνησης). Κέρδισε το κράτος περίπου 240 από την αύξηση του ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης. Έχασε περίπου 240-260 από τη μείωση του φόρου στο πετρέλαιο κίνησης. Συνεπώς, τα έσοδα από τους φόρους ήταν σχεδόν σταθερά το 2011-2013. Όμως λόγω των μειωμένων πωλήσεων στο πετρέλαιο θέρμανσης έχασε σημαντικά έσοδα από τον ΦΠΑ. Για τον κλάδο των πετρελαιοειδών τα αποτελέσματα ήταν τραγικά συντηρητικά. Και αναφέρομαι στους 3 εμπλεκόμενους κλάδους: των εταιρειών πετρελαίου, των πρατηρίων και των βυτιοφόρων. Ουσιαστικά εξαφανίσθηκε ένα από τα 3 βασικά προϊόντα που πωλούν τα πρατήρια. Αυτό ήταν καθοριστικό για τα πρατήρια, αφού σε πολλές περιπτώσεις η βιωσιμότητα ενός πρατηρίου εξαρτάται από τις πωλήσεις του πετρελαίου θέρμανσης. Οι μεταφορείς έχασαν μεγάλο μεταφορικό έργο. Οι εταιρείες πετρελαιοειδών που για την πώληση του πετρελαίου θέρμανσης είχαν δημιουργήσει μεγάλες επενδύσεις (στόλους βυτιοφόρων, πλοία, εγκ/σεις) και οι οποίες ήταν αδύνατο σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα να ακυρωθούν, είδαν τα αποτελέσματά τους να επηρεάζονται δραματικά και σε συνδυασμό με τις μειωμένες πωλήσεις βενζίνης να γυρίζουν «στο κόκκινο» και να εμφανίζουν τεράστιες ζημιές. Συγχρόνως δημιουργήθηκαν τεράστιες επισφάλειες από την αδυναμία των πρατηρίων να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Μπορεί κάποιοι να θεωρήσουν ότι η καταστροφή των «πλούσιων πετρελαιοειδών» δεν τους αγγίζει, αξίζει όμως να υπενθυμίσω ότι ο κλάδος έχει την υψηλότερη συμμετοχή στο κοινωνικό προϊόν, αφού μέσα στην κρίση και παρά την τεράστια απώλεια πωλήσεων, συνεισέφερε το 2013 έσοδα αξίας πάνω από 3,6 δισ., ποσό ιδιαίτερα καθοριστικό για την ελληνική οικονομία.
Ποιες είναι οι προτάσεις που έχουν διατυπωθεί από την κυβέρνηση και πιθανότατα θα αναφέρει και το ερχόμενο Σάββατο ο πρωθυπουργός στα εγκαίνια της ΔΕΘ;
Α. Μείωση του ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης κατά 15% ή 20%.
Η πρόταση αυτή έχει δύο βασικά μειονεκτήματα: α) Μέσω της διαφοροποίησης της φορολογίας έστω και κατά 15 ή 20%, ανοίγει ξανά ένα παράθυρο στο λαθρεμπόριο, έστω μικρό. Άρα ό,τι πετύχαμε με τόσο μεγάλη επιβάρυνση του κοινωνικού συνόλου, κινδυνεύει να απολεσθεί έστω και σε κάποιο μόνο τμήμα, β) Η μείωση του πετρελαίου θέρμανσης κατά 15% ή 20% ουσιαστικά οδηγεί το πετρέλαιο σε μια τιμή (ανάλογα με τις διεθνείς τιμές που θα ισχύουν) μεταξύ του 1 και 1,2 ευρώ. Θεωρεί κάποιος ότι το ελληνικό νοικοκυριό, το οποίο προ της εξομοίωσης προμηθευόταν πετρέλαιο θέρμανσης σε τιμή 0,6 - 0,7 και λόγω εξομοίωσης δεν μπορούσε να αγοράζει στο 1,4, μπορεί τώρα να αγοράζει στο 1,2; Μάλλον πολύ δύσκολο!
Κατάργηση της εξομοίωσης και επαναφορά της φορολογίας στο πετρέλαιο θέρμανσης στα χαμηλά επίπεδα του 2012
Το πλεονέκτημα στην πρόταση αυτή είναι ότι χωρίς άλλες διαδικασίες, το νοικοκυριό μπορεί να αγοράζει φθηνό πετρέλαιο. Συνεπώς και τα συμφέροντα των πολιτών αλλά και τα συμφέροντα των επιχειρήσεων των 3 κλάδων (εταιρείες, πρατήρια, μεταφορείς) εξυπηρετούνται απόλυτα.
Το μειονέκτημα είναι ότι ανοίγει ξανά διάπλατα ο δρόμος για το λαθρεμπόριο. Ξαναγυρνάμε, δηλαδή, από εκεί που είμαστε όταν δεν μπορούσε το κράτος να ελέγξει το λαθρεμπόριο. Οι θιασώτες αυτής της άποψης λένε ότι μεταξύ του 2012 και σήμερα έχουν αλλάξει τα πράγματα. Ότι με τη θέσπιση του συστήματος εισροών-εκροών στα πρατήρια και την εφαρμογή της νέας νομοθεσίας (π.χ GPS στα βυτιοφόρα) το λαθρεμπόριο ελέγχεται, άρα δεν χρειάζεται πλέον η εξομοίωση.
Η θέση του ΣΕΕΠΕ είναι ότι το λαθρεμπόριο δεν αντιμετωπίζεται με την εφαρμογή ενός μέτρου, π.χ. με την εξομοίωση. Όλα τα μέτρα (εξομοίωση, συστήματα εισροών-εκροών, GPS, έλεγχος σήμανσης στα βυτιοφόρα, ηλεκτρονικές συναλλαγές στα τελωνεία) λειτουργούν σωρευτικά και κάνουν δύσκολη τη ζωή του λαθρέμπορου, που -ας μην ξεχνάμε- βρίσκεται πάντα ένα βήμα μπροστά από το νόμο. Όμως ακόμη και αν δεχθούμε ότι τα συστήματα εισροών-εκροών είναι ικανά να ελέγξουν το λαθρεμπόριο, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι σήμερα, ενάμιση μήνα πριν από την έναρξη της περιόδου θέρμανσης, έχουν τοποθετηθεί συστήματα σχεδόν στο σύνολο των πρατηρίων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, στο 60% των πρατηρίων των 5 μεγάλων πόλεων, και καθόλου ή σχεδόν καθόλου στην υπόλοιπη χώρα. Το ότι έχουν εγκατασταθεί, δεν σημαίνει ότι λειτουργούν και παράγουν στοιχεία που μπορεί κάποιος να θεωρήσει ότι μέσω των στοιχείων αυτών το Υπ. Οικονομικών θα ελέγξει το λαθρεμπόριο. Διότι, πολύ απλά δεν έχει ολοκληρωθεί ο συντονισμός μεταξύ των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και η λύση πάει για το Φθινόπωρο. Συνεπώς, εάν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, έλεγχος του λαθρεμπορίου μέσω συστημάτων εισροών-εκροών δεν μπορεί να γίνει για την περίοδο 2014-2015. Εάν και όταν εφαρμοσθεί και λειτουργήσει το σύστημα εισροών-εκροών σε όλη την επικράτεια, τότε ενδεχομένως να μπει σε συζήτηση η α΄ ή η β΄ πρόταση.
Κατάργηση όλων των κριτηρίων
Η πρόταση του ΣΕΕΠΕ είναι πολύ απλή: α) Διατήρηση της εξομοίωσης για τους λόγους που αναλύθηκαν παραπάνω, β) Πλήρης κατάργηση όλων των οικονομικών, ποσοτικών, κοινωνικών κριτηρίων με στόχο οποιοσδήποτε πολίτης να μπορεί να πάρει φθηνό πετρέλαιο (χωρίς τους επιπλέον φόρους). Ο κοινός στόχος (της ελάφρυνσης του κοινωνικού συνόλου) συνεπώς εξυπηρετείται απόλυτα, χωρίς όμως να ανοίξει η πόρτα λαθρεμπορίου. Οι ενστάσεις που πιθανότατα να ακουστούν (διότι μέχρι σήμερα παρόλο που ουσιαστικά το Υπουργείο Οικονομικών γνωρίζει από πέρυσι την πρόταση, κανείς δεν έχει ασχοληθεί), είναι ενδεχομένως οι ακόλουθες:
1) Με αυτό τον τρόπο θα αγοράσει φθηνό πετρέλαιο ο πραγματικά φτωχός και η «Εκάλη»; H απάντηση είναι απλή. Όπως είπαμε στην αρχή, ο λόγος της εξομοίωσης δεν ήταν φοροεισπρακτικός. Εάν το κράτος θέλει να φορολογήσει την «Εκάλη», ας το κάνει με άλλο τρόπο.
2) Πώς θα εμπιστευτεί ο πολίτης το Δημόσιο; Ακόμη και αν επιστρέψει το φόρο, αυτό θα γίνει σε κάποια «τέρμινα». Φέτος οι πολίτες υπέβαλαν χιλιάδες αιτήσεις. Τα ποσά πιστώθηκαν άμεσα στους λογαριασμούς. Άρα το σύστημα υπάρχει και δούλεψε. Όμως με τη θέσπιση πολλαπλών κριτηρίων, το νοικοκυριό είτε δεν μπορούσε να αγοράσει φθηνό πετρέλαιο, (διότι π.χ. έτυχε να έχει ένα αυτοκίνητο 2.000 κυβικών που δεν μπορούσε να το πουλήσει) είτε αγόραζε με επιδότηση, αλλά συγκεκριμένες και περιορισμένες ποσότητες. Και αυτό το είδαμε από τα φετινά στοιχεία πωλήσεων. Στην πρώτη παραγγελία (δηλαδή στο χρονικό διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) παρατηρείται μεγάλη αύξηση πωλήσεων έναντι του 2013 με τις ίδιες ή και ηπιότερες κλιματολογικές συνθήκες. Αυτό διότι υπήρχε το επίδομα και ο πολίτης μπορούσε να αγοράσει.
Στο διάστημα, όμως, Ιανουαρίου-Μαρτίου 2014, με 3 βαθμούς χαμηλότερη τη μέση θερμοκρασία, οι πωλήσεις εμφανίζουν σημαντική μείωση. Διότι απλά δεν υπάρχει επίδομα. Και ο πολίτης δεν αγοράζει, και βέβαια ως προς το επίδομα και το κράτος, μπαίνει το απλό ερώτημα: όταν το κράτος αναγνωρίζει ότι κάποιος πολίτης είναι πραγματικά φτωχός και δεν μπορεί να αγοράσει πετρέλαιο θέρμανσης, τον επιδοτεί. Συγχρόνως όμως τον επιδοτεί για συγκεκριμένη ποσότητα. Αν λοιπόν αυτός ο πολίτης χρειαστεί μεγαλύτερη ποσότητα, τι θα κάνει; Θα παγώσει; Δηλαδή ο πάμφτωχος που μένει στην Αθήνα σε μονοκατοικία και βάσει των φετινών κριτηρίων δικαιούται 800 lt, εάν ο χειμώνας είναι πιο βαρύς και χρειαστεί 1.500 lt, το κράτος, που θέσπισε και ποσοτικούς περιορισμούς, τι του προτείνει να κάνει;
Μα αν καταργηθούν τα κριτήρια «το δικαίωμα του κάθε νοικοκυριού για αγορά φθηνού πετρελαίου» θα γίνει αντικείμενο συναλλαγής μεταξύ των επιτηδείων και των «συνήθως υπόπτων»;
Mα επιτέλους κάποια στιγμή αυτό το Κράτος πρέπει να παίξει το ρόλο του. Έχει τους μηχανισμούς, έχει τα παραστατικά και μπορεί να το κάνει.. Αλλά ακόμη και αν το κράτος για μια φορά παραδεχθεί την ανικανότητά του, ας θεσπίσει τέτοια ποσοτικά κριτήρια που και για το νοικοκυριό θα είναι υπερεπαρκή και δεν θα αφήνουν δυνατότητα συναλλαγής, π.χ. σε πολυκατοικίες 10.000 κυβικά ή σε μονοκατοικίες 5.000 κυβικά - όταν μέσω των στατιστικών στοιχείων που διαθέτουμε γνωρίζουμε ότι η μέση κατανάλωση είναι ετησίως 6.000 και 3.000 κυβικά, αντίστοιχα.
