Τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες διόδους φοροδιαφυγής, λειτουργώντας ως το κατεξοχήν ανεξέλεγκτο μέσο για τη διατήρηση της παραοικονομίας, παρά τη συνεχή ενίσχυση των ψηφιακών εργαλείων που διαθέτει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).
Τα διαδοχικά πρόσφατα πλήγματα σε μεγάλες αλυσίδες εστίασης και αρτοποιίας αναδεικνύουν τα όρια των ελεγκτικών μηχανισμών, όσο οι συναλλαγές με μετρητά παραμένουν εκτός αποτελεσματικής ψηφιακής παρακολούθησης. Όπως επισημαίνεται, ακόμη και τα πιο εξελιγμένα συστήματα ελέγχου δεν επαρκούν από μόνα τους για την αντιμετώπιση του φαινομένου, όταν οι συναλλαγές πραγματοποιούνται απευθείας μεταξύ πελάτη και επιχείρησης, χωρίς τη χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ψηφιακή καταγραφή μπορεί να παρακαμφθεί, αφήνοντας περιθώρια για απόκρυψη εσόδων.
Παρότι η πρακτική της συλλογής χάρτινων αποδείξεων, με αντάλλαγμα φορολογικές εκπτώσεις για τους πολίτες, έχει πλέον δώσει τη θέση της σε σύγχρονες ψηφιακές μεθόδους, η βασική φιλοσοφία της εξακολουθεί να έχει εφαρμογή. Πρόκειται για την ανάγκη να παρέχεται στον καταναλωτή ένα άμεσο και ουσιαστικό οικονομικό κίνητρο, ώστε να προτιμά τις νόμιμες συναλλαγές και να απορρίπτει την πληρωμή με μετρητά όταν αυτή συνδέεται με την αποφυγή έκδοσης απόδειξης.
Όπως τονίζουν παράγοντες της αγοράς, οι οποίοι υφίστανται τις οικονομικές συνέπειες της φοροδιαφυγής που διαπράττουν ανταγωνιστές τους, απαιτούνται πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου σταματά να λειτουργεί η ηλεκτρονική παρακολούθηση των συναλλαγών και το POS μένει εκτός διαδικασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτεία θα μπορούσε να εξετάσει την εφαρμογή μιας δέσμης ριζοσπαστικών ψηφιακών κινήτρων, με στόχο να ενισχύσει τον ρόλο του πολίτη στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Μέσα από κατάλληλα σχεδιασμένα μέτρα, ο καταναλωτής θα μπορούσε να αποκτήσει ουσιαστικό όφελος από τη διασφάλιση της έκδοσης νόμιμων αποδείξεων, μετατρέποντας τη συμμετοχή του σε έναν από τους αποτελεσματικότερους μηχανισμούς ελέγχου της αγοράς.
Μεταξύ των άλλων προτείνουν:
-Την καθιέρωση άμεσης επιστροφής χρημάτων, αντί για έμμεσες εκπτώσεις φόρου στο τέλος του έτους.
Για παράδειγμα, όταν ο καταναλωτής σκανάρει μια απόδειξη μέσω της εφαρμογής Appodixi, ένα ποσοστό του ΦΠΑ (π.χ. το 5% ή 10% της αξίας της συναλλαγής) να πιστώνεται αμέσως σε έναν ψηφιακό κουμπαρά ή απευθείας στον τραπεζικό του λογαριασμό.
-Μεγαλύτερη έκπτωση φόρου για τον καταναλωτή που ζητάει απόδειξη, από το όφελος της μη έκδοσής της.
Αν η ηλεκτρονική απόδειξη, σε κλάδους με ροπή στη φοροδιαφυγή, έδινε στον φορολογούμενο απευθείας έκπτωση φόρου ίση με το 40% της δαπάνης, το κίνητρο αντιστρέφεται: στα 100 ευρώ, ο πολίτης θα πλήρωνε μεν 100, αλλά θα γλίτωνε 40 ευρώ από τον φόρο του (τελικό κόστος 60 ευρώ). Έτσι, η πρόταση «80 ευρώ με μετρητά» γίνεται ασύμφορη για τον πελάτη.
-Αναβάθμιση της Φορολοταρίας σε «στιγμιαία» μέσω του κινητού.
-Όλες οι e-δαπάνες ενός νοικοκυριού (σούπερ μάρκετ, καύσιμα, λογαριασμοί, εστίαση) να εκπίπτουν αυτόματα από το εισόδημα πριν υπολογιστεί ο φόρος.
-Σταδιακή κατάργηση των μετρητών σε συγκεκριμένες συναλλαγές.
Όπως απαγορεύτηκαν τα μετρητά για αγορές άνω των 500 ευρώ και για την αγορά ακινήτων, το μέτρο μπορεί να επεκταθεί.
Δεν φθάνει η παράταση
Για την… ώρα η κυβέρνηση αρκείται στην παράταση και για το 2027, της ισχύος 6 διατάξεων που αφορούν στη φορολογία εισοδήματος (έκπτωση για ηλεκτρονικές συναλλαγές) και ακινήτων (ανακαινίσεις και λειτουργικές αναβαθμίσεις κτισμάτων, μακροχρόνιες μισθώσεις κατοικιών και για αγορές νεόδμητων κατοικιών).
Πιο συγκεκριμένα:
*Παρατείνεται το φορολογικό μπόνους για δαπάνες με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής σε 20 κατηγορίες επαγγελμάτων υψηλής φοροδιαφυγής. Αφαιρείται το 30% της δαπάνης από το φορολογητέο εισόδημα, με μέγιστη ετήσια έκπτωση έως 5.000 ευρώ.
Περίπου 4,5 εκατομμύρια φορολογούμενοι με εισοδήματα από μισθούς, συντάξεις, επιχειρηματικές – αγροτικές δραστηριότητες και ενοίκια θα είναι υποχρεωμένοι και το 2027 να εξοφλήσουν με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής (πιστωτικές, χρεωστικές ή προπληρωμένες κάρτες ή μέσω e-banking) προσωπικές τους δαπάνες για αγορές αγαθών και παροχές υπηρεσιών συνολικού ποσού ίσου τουλάχιστον με το 30% του πραγματικού εισοδήματός τους.
Οι εξαιρέσεις
Όπως τα προηγούμενα χρόνια έτσι και το 2027 μερική εξαίρεση από τον κανόνα του 30% θα ισχύει για ορισμένες ειδικές περιπτώσεις φορολογουμένων που είναι υπερχρεωμένοι. Οι φορολογούμενοι αυτοί θα χρειαστεί να καλύψουν μικρότερα ποσοστά, της τάξεως του 20% ή και χαμηλότερα.
Επίσης, για φορολογούμενους που ανήκουν σε ορισμένες ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι ανάπηροι και μακροχρονίως νοσηλευόμενοι, καθώς και για ορισμένες άλλες ομάδες πολιτών θα ισχύει πλήρης εξαίρεση από την υποχρέωση εξόφλησης δαπανών συνολικού ύψους 30% του ετησίου εισοδήματος με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής.
*Οι e-πληρωμές για ιατρικές, οδοντιατρικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες συνεχίζουν να μετρούν εις διπλούν για την κάλυψη του υποχρεωτικού 30% του ετήσιου εισοδήματος με ηλεκτρονικές αποδείξεις.
*Συνεχίζεται η παροχή φορο-εκπτώσεων για δαπάνες που αφορούν την αισθητική, λειτουργική και ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, εφόσον οι εργασίες εξοφλούνται αποκλειστικά με ηλεκτρονικά μέσα.
Πρόκειται για τις διατάξεις που προβλέπουν την έκπτωση από τον φόρο εισοδήματος ποσού ετήσιας δαπάνης έως 16.000 ευρώ για εργασίες ανακαίνισης και λειτουργικής αναβάθμισης κατοικιών από το φορολογητέο εισόδημα του ιδιοκτήτη.
Η έκπτωση κατανέμεται ισόποσα στα 5 επόμενα έτη από την πραγματοποίηση της δαπάνης. Το ετήσιο ποσό της έκπτωσης, σε κάθε ένα από τα 5 επόμενα έτη, μπορεί να φθάσει δηλαδή μέχρι τα 3.200 ευρώ (16.000 ευρώ / 5 έτη). Η δαπάνη πρέπει να αφορά κυρίως την αμοιβή για την εκτέλεση εργασιών, ενώ η δαπάνη για τα υλικά που αναγνωρίζεται για έκπτωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1/3 της δαπάνης για τις εργασίες.
*Παραμένει «παγωμένος» ο φόρος 15% επί της υπεραξίας που προκύπτει από την πώληση ακινήτων, διευκολύνοντας τις αγοραπωλησίες στην κτηματαγορά.
*Αναστέλλεται η επιβολή ΦΠΑ στις πωλήσεις νεόδμητων οικοδομών.
Σήμερα, όλα τα κτίσματα τα οποία έχουν άδειες ανέγερσης από την 1η-1-2006 και μετά, αλλά βρίσκονται ακόμη στα χέρια των οικοδομικών επιχειρήσεων που τα κατασκεύασαν ή τα αποπεράτωσαν δεν επιβαρύνονται με ΦΠΑ 24% επί των αντικειμενικών τιμών τους τη στιγμή κατά την οποία πωλούνται για πρώτη φορά για χρήση, εφόσον οι κατασκευαστές έχουν υποβάλει αιτήσεις αναστολής της επιβολής ΦΠΑ.
*Φορολογικό κίνητρό για την μακροχρόνια μίσθωση ακινήτων, που είναι κενά ή βραχυχρόνια εκμισθούμενα.
Πρόκειται για το κίνητρο που έχει δοθεί στους ιδιοκτήτες ακινήτων προκειμένου να διαθέσουν για μακροχρόνια μίσθωση κενές ή βραχυχρόνια εκμισθούμενες κατοικίες τους.
Οι διατάξεις για το κίνητρο αυτό, όπως διαμορφώνονται πλέον, προβλέπουν τριετή απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα ενοίκια που θα εισπράξουν όσοι ιδιοκτήτες διαθέσουν έως 31-12-2027 για μακροχρόνιες μισθώσεις κατοικίες τους, οι οποίες ήταν κενές ή βραχυχρόνια εκμισθούμενες.
