Γράφει ο Γιώργος Κουρμούσης
Μερικές επισημάνσεις από ένα φίλο του λόγου και της πολυλογίας, κατά την πλατωνική έννοια.
Βαρβάρους έλεγαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι εκείνους που δεν μιλούσαν ελληνικά και επειδή και αυτοί δεν μιλούσαν ξένες γλώσσες (κακώς), άκουγαν κάτι σαν «βαρβαρβαρ» (ή μπουρμπουρμπουρ) και τους χαρακτήρισαν έτσι, γιατί βαρβάριζαν. «Βαρβαρισμός», λοιπόν, λέγεται η παραβίαση των γραμματικών κανόνων. Αντίθετα, «σολοικισμός» είναι η απόκλιση από τους συντακτικούς κανόνες της γλώσσας μας.
Παρεμπιπτόντως, οι Σόλοι ήταν μια αρχαία πόλη της Κιλικίας στα παράλια της Μικράς Ασίας, όπου ο Σόλων εγκατέστησε κάποτε λίγους Αθηναίους αποίκους (εξ ου και το όνομα), που σιγά σιγά αλλοίωσαν τη μητρική τους γλώσσα και έκαναν συντακτικά λάθη. Οι κάτοικοι αυτής της πόλης ονομάζονταν Σολείς, ενώ οι κάτοικοι των Σόλων της Κύπρου Σόλιοι.
Ιδού λοιπόν μερικοί από τους κραυγαλέους βαρβαρισμούς και σολοικισμούς, που ακούω καθημερινά στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο από πρωτοκλασάτους δημοσιογράφους, βουλευτές και υπουργούς, αλλά και από μερικούς «ανθρώπους των γραμμάτων», «επιδοτούμενους διανοούμενους» κ.ά.
Του ευρέου φάσματος δεν υπάρχει, αλλά του ευρέος, εκτός και αν είναι κάποιου «Εβρέου», αλλά και αυτό γράφεται με αι. Λάθος είναι και του βαρέου.
Η φράση δεν είναι συνοψισμένη, αλλά συνοπτική ή έστω ευσύνοπτη.
Αυτός που έχει απηυδήσει είναι πραγματικά αυτός που έχει απαυδήσει ή απηύδησε ή και απαύδησε.
Σύριοι δεν είναι οι εκ Συρίας προερχόμενοι, αλλά οι Συριανοί από τη Σύρο. Οι καταγόμενοι από τη Συρία λέγονται Σύροι. Αυτοί που θα έλθουν από τον πλανήτη Σείριο δεν ξέρω πώς θα λέγονται.
Δεν το εξέτασα επιστάμενα αλλά επισταμένως ή, τουλάχιστον, λεπτομερώς, (αλλά όχι βέβαια και λεπτομερά), ενδελεχώς, με προσοχή κ.λπ.
Επίτρεψέ μου, επίδειξέ μου, ανάλυσέ μου, επίβαλέ το κ.λπ., αλλά όχι επέτρεψέ μου, ανέλυσέ μου, επέβαλέ το κ.λπ. Αυτό εγώ δεν το επέτρεψα ποτέ στον εαυτό μου.
Και βέβαια: διατίθεμαι, προτίθεμαι και όχι διατίθομα προτίθομα κ.λπ.
Κάπου κάπου θυμούνται και τις... «ελληνικούρες»: «Εξ απαλών ονύχων» σημαίνει παιδιόθεν και όχι «αβρόχοις ποσί» = χωρίς κόπο.
Η σορός είναι το σώμα του νεκρού μέσα σε φέρετρο ή νεκροφόρα ή σαρκοφάγο. Ο νεκρός που βρίσκεται κάπου ή ανασύρεται, ο πεθαμένος, είναι απλώς το πτώμα. Ο σωρός είναι η στοίβα και ο Σόρος είναι ο γνωστός επιχειρηματίας...
Και βέβαια, δεν θα πούμε τα πτώματα θα περισυνελεγούν, αλλά θα περισυλλεγούν ή θα περισυλλεχθούν.
Το τσίρκο στον πληθυντικό είναι τα τσίρκα και όχι τα τσίρκο. Όπως τα φράκα, τα πάρκα, τα ρίσκα, τα φίλτρα, τα λίτρα τα κιλά, τα κόλπα, τα μαντολίνα, τα κλαρίνα, τα κρινολίνα και πολλά άλλα, που είναι όλα ιταλικά.
Η τρόικα είναι της τρόικας, πληθ. οι τρόικες. Όχι «της τρόικα». Τώρα, εκείνο των... «τροϊκών» δεν ξέρω αν μπορούμε να το πούμε. Αλλά μήπως των τρόικα μπορούμε;
Του επικεφαλούς το έλεγε ο σμηνίας μου στο στρατό. Το σωστό, φυσικά, είναι του επικεφαλής ή του επί κεφαλής. Σκεφθείτε να το κλίναμε: του επικεφαλή, των επικεφαλών, τους επικεφαλείς κ.λπ....
Ο κίνδυνος ο ίδιος δεν εγκυμονεί ποτέ. Είναι, άλλωστε, σερνικός. Ο κίνδυνος πάντα εγκυμονείται. Ή κάποιος ή κάτι εγκυμονεί κινδύνους. Αλλά και ο κίνδυνος σοβεί ή επαπειλείται.
Το δημοσίευμα δεν θα δει το φως της δημοσιότητας, γιατί το έχει ήδη δει, αφού είναι δημοσίευμα, δηλ. δημοσιευμένο και όχι κάτι προς δημοσίευση.
Όσον αφορά και όχι όσον αναφορά. Άλλο το εν αναφορά προς...
Το modus vivendi είναι ο τρόπος που ζει, που διάγει κανείς το βίο και όχι που ενεργεί. Αυτό λέγεται modus operandi.
Έρχομαι άμεσα. Μέχρι και ο καφετζής λέει: έρχομαι αμέσως! Θα το εξηγήσω άλλη φορά.
«Αγαπητοί βουλευτές και βουλεύτριες», είπε η βουλευτής Μαρία Θαλερίτη στην ολομέλεια του Κοινοβουλίου μας. Πώς λέμε: αγαπητοί εργάτες και εργάτριες; Η βουλευτής λέγεται και βουλευτίνα, αλλά όχι και έτσι...
Το ιερούν οστούν είναι απλώς «ιερόν». Εκτός αν ενυπάρχει «σχήμα καθ’ έλξιν» και δεν το αντιλαμβάνομαι.
Τα μέτρα που λαμβάνονται, μπορεί να είναι ηφαιστειακά λόγω της... εκρηκτικότητάς τους, αλλά δεν παύουν να είναι υφεσιακά και όχι αναπτυξιακά.
Το εργοστάσιο δεν έγινε πυρανάλωμα του πυρός, αλλά παρανάλωμα. Εκτός του ότι είναι πλεονασμός, σκέτο θα μπορούσε ίσως να αποτελέσει ένα νεολογισμό!
Πολύ περισσότερα αντί για πολλά περισσότερα, γιατί το πολύ εδώ είναι επίρρημα. Όπως και το πολύ λιγότερα.
Αλλά τέλος πάντων, «λάθος επαναλαμβανόμενο παύει να είναι λάθος», όπως λέει και ο... εθνικός μας γλωσσολόγος!
Σε λίγο οι «βάρβαροι», τουλάχιστον εξ Εσπερίας, θα μιλούν σωστότερα ελληνικά από εμάς τους γηγενείς και... «καθαρόαιμους» Ελληναράδες!
Εν πάση περιπτώσει, είτε παίδες Ελλήνων είτε παίδες Βαρβάρων είμαστε, θα πρέπει επιτέλους να αποφασίσουμε να καταλήξουμε κάπου, για να μπορέσουμε να συνεννοηθούμε και να περισώσουμε ό,τι απέμεινε πια από την έρημη τη γλώσσα μας.
Θα επανέλθω, δυστυχώς...
Υ.Γ. Και για να μην παρεξηγηθώ, εγώ δεν είμαι σπουδασμένος φιλόλογος, αλλά φίλος του λόγου και της πολυλογίας, κατά την πλατωνική έννοια... Και κάθε διόρθωση ευπρόσδεκτη.
Αναδημοσίευση από το τεύχος 885 του "adbusiness".
