*Του Νίκου Κατσαρού
Η ανεργία των νέων στην Ελλάδα αγγίζει το 50% και, μεταξύ αυτών, η ανεργία των νέων επιστημόνων ξεπερνά το 35%. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν στοιχεία για τους νέους επιστήμονες κατόχους διδακτορικού διπλώματος, που ίσως να υπερβαίνει και το 40%.
Γι’ αυτή την κατηγορία επιστημόνων είναι που θέλω να θίξω τι σημαίνει ότι το καλύτερο επιστημονικό δυναμικό της χώρας είτε βρίσκεται στην ανεργία, είτε αμείβεται χωρίς αποδείξεις και χωρίς ασφάλεια με απλήρωτες υπερωρίες, είτε -αν είναι τυχερός- με 500 ευρώ το μήνα, για ένα αβέβαιο χρονικό διάστημα.
Μεταξύ αυτών, ένα μεγάλο ποσοστό ακολουθεί το δρόμο της φυγής στις προηγμένες χώρες της δύσης. Αυτοί είναι οι καλύτεροι που διαθέτει η χώρα μας, διότι αυτούς κατά προτεραιότητα επιλέγουν οι προηγμένες χώρες της δύσης και κυρίως η Γερμανία, που ξέρει να επενδύει σε υψηλής ποιότητος επιστημονικό-ερευνητικό προσωπικό.
Από την άλλη μεριά, οι καλύτεροι επιστήμονες, κάτοχοι συνήθως διδακτορικού διπλώματος, είναι αυτοί που έχουν τις περισσότερες ανησυχίες και βλέπουν ότι μόνο στο εξωτερικό μπορούν να υλοποιηθούν τα ερευνητικά τους σχέδια.
Είναι αυτοί οι λίγοι που με τις έρευνές τους θα παράγουν καινούργια καινοτόμα προϊόντα που θα αποφέρουν τεράστια κέρδη στις χώρες όπου θα εγκατασταθούν και θα συμβάλουν ουσιαστικά στην οικονομική τους ανάπτυξη. Η εποχή της βαριάς βιομηχανίας έχει περάσει για πάντα. Σχεδόν καμία βαριά βιομηχανία δεν ιδρύθηκε στην Ευρώπη τα τελευταία 29 χρόνια και συγχρόνως τα βιομηχανικά γκέτο έχουν καταργηθεί.
Ένας σοβαρός λόγος που δεν ιδρύονται νέες βαριές βιομηχανίες στις χώρες της δύσης είναι οι περιβαλλοντικοί όροι, που στη Δύση είναι πολύ αυστηροί ενώ είναι πιο χαλαροί σε τρίτες χώρες - π.χ. Αφρική, Ασία.
Ιδρύονται όμως καθημερινά μικρές (ολίγων ατόμων) εταιρίες με σκοπό να εκμεταλλευθούν μία καινοτομία ή να υλοποιήσουν ένα καινούργιο προϊόν που παρήγαγαν οι ίδιοι, ή πολλές φορές να παραγάγουν ένα νέο προϊόν που θα ενσωματωθεί στις ήδη υπάρχουσες τεχνολογίες (π.χ. λογισμικό για την πλοήγηση αεροπλάνων με σκοπό την εξοικονόμηση ενέργειας).
Η έρευνα και η καινοτομία είναι ο κινητήριος μοχλός της σημερινής βιομηχανίας. Οι μεγάλες βιομηχανίες διαθέτουν όλες τμήματα Έρευνας και Ανάπτυξης, όχι μόνο για να εκμεταλλεύονται τα δικά τους ερευνητικά αποτελέσματα αλλά, κυρίως, για να εκμεταλλεύονται προϊόντα και ιδέες που παράγουν άλλοι.
Η μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας αποτελεί το 90% της ανάπτυξης της σημερινής βιομηχανίας. Όλα αυτά προέρχονται από εκείνους τους λίγους που αλλάζουν τον κόσμο - όπως οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, τα κινητά τηλέφωνα, η αποκωδικοποίηση του DNA, κ.λπ. Η Ελλάδα, αυτούς τους λίγους τους αγνοεί, τους απαξιώνει, τους υποτιμά και τους διώχνει.
Η Ελλάδα δαπάνησε τεράστια ποσά για να δημιουργήσει όλους αυτούς τους νέους επιστήμονες. υπολογίζεται ότι για την εκπαίδευση ενός γιατρού απαιτούνται περισσότερα από 120.000 ευρώ για όλη τη διάρκεια των σπουδών του, μαζί με την ειδικότητα. Για έναν πτυχιούχο θετικών επιστημών, μαζί με το διδακτορικό του, η πατρίδα δαπάνησε περισσότερα από 80.000 ευρώ και για έναν διδάκτορα θεωρητικών επιστημών δαπάνησε περίπου 50.000 ευρώ για όλη τη διάρκεια των σπουδών του.
Όλα αυτά δε, χωρίς να υπολογίζονται τα έξοδα που δαπάνησε η οικογένειά του για να τον σπουδάσει. Όλα αυτά τα εκατομμύρια εκατομμυρίων ευρώ δαπανά η χώρα, δηλαδή επενδύει η χώρα, για να ανταποδοθούν αργότερα με βελτίωση της παραγωγικής διαδικασίας, οικονομική ανάπτυξη του τόπου και βελτίωση της ποιότητας ζωής των συμπατριωτών μας. Εκείνη λοιπόν την περίοδο που η πολιτεία έπρεπε να δρέψει τους καρπούς από τους σπόρους που με τόσες δαπάνες και κόπους έσπειρε, η ίδια πολιτεία στέλνει αυτούς τους καρπούς να τους συλλέξουν άλλοι.
Η κατάσταση αυτή δεν πρέπει να συνεχιστεί. Είναι ανάγκη η χώρα να καταλάβει ότι ο 21ος αιώνας είναι αυτός της ευφυΐας και της γνώσης. Άρα, είναι επείγουσα η προστασία του πνευματικού μας κεφαλαίου.
Οι χώρες της Δύσης, και ιδιαίτερα η Γερμανία, εκμεταλλεύονται στο έπακρον και επενδύουν σε αυτή τη διαρροή εγκεφάλων από την Ελλάδα. Η κυρία Μέρκελ, σε πρόσφατη συνάντησή της με Έλληνες αξιωματούχους στο Βερολίνο επεσήμανε χαρακτηριστικά: «Ζητώ από τους πτυχιούχους των τεχνικών και τεχνολογικών σχολών σας να έλθουν να εργαστούν στη Γερμανία και θα φροντίσουμε εμείς για εκμάθηση της γλώσσας, εύρεση εργασίας και όλα τα υπόλοιπα».
Παράλληλα, η Γερμανία δημιουργεί όλες τις προϋποθέσεις για την υποδοχή Ελλήνων ταλαντούχων επιστημόνων. Είναι η μόνη χώρα που δίνει δικαιώματα μονίμου κατοίκου στους ξένους φοιτητές που σπουδάζουν εκεί, εφόσον οι γονείς τους είναι ασφαλισμένοι στη χώρα προέλευσης.
Παράλληλα, έχει δημιουργήσει ολόκληρο δίκτυο προνομίων και πλεονεκτημάτων πριν φθάσουν στη γερμανία: γρήγορη αναγνώριση πτυχίων, ταχεία εκμάθηση γλώσσας, ανεύρεση εργασίας, κατοικίας, κ.λπ.
Εκείνο όμως που είναι σημαντικότερο είναι το δίκτυο που έχει δημιουργήσει για προσέλκυση ταλαντούχων επιστημόνων στις χώρες διαρροής εγκεφάλων –η πραγματοποίηση ημερίδων μεταξύ ελληνικών και γερμανικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα, με τίτλο «Ημέρες Καριέρας», που αποβλέπουν στη μετεγκατάσταση Ελλήνων επιστημόνων για μεταδιδακτορικές σπουδές σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα της Γερμανίας.
Η οικονομική κρίση και η δημοσιονομική προσαρμογή που έχει επιβληθεί στην Ελλάδα φέρνει τους ταλαντούχους νέους επιστήμονες πιο κοντά στη μετανάστευση. Οι χώρες που τους δέχονται, όπως η Γερμανία, πετυχαίνουν ανάπτυξη της παραγωγής τους, οικονομική ανάπτυξη και καλύτερο βιοτικό επίπεδο για τους πολίτες τους. Αντίθετα, η Ελλάδα, που στερείται της ελίτ του επιστημονικού της δυναμικού, θα βιώσει την παρακμή του παραγωγικού της ιστού και την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της.
Καιρός είναι κάτι να γίνει.
* Πρώην ειδικός γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας στο υπουργείο Ανάπτυξης και επιστημονικός συνεργάτης ΕΚΕΦΕ Δημόκριτου
Πρώτη δημοσίευση στο τεύχος #22 του περιοδικού manager.
