Μια νέα πηγή χρηματοδότησης για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναζητούν οι Βρυξέλλες, εξετάζοντας το ενδεχόμενο να κατευθυνθεί στα κοινοτικά ταμεία μέρος των εσόδων που εισπράττουν τα κράτη-μέλη από τη φορολόγηση των μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με το POLITICO, που επικαλείται τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες με γνώση των διαβουλεύσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διερευνά τη δυνατότητα αξιοποίησης του παγκόσμιου ελάχιστου εταιρικού φόρου, ο οποίος θεσπίστηκε στο πλαίσιο της συμφωνίας του ΟΟΣΑ το 2021, προκειμένου να ενισχυθεί ο προϋπολογισμός της ΕΕ.
Η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην υπέρβαση ενός από τα σημαντικότερα εμπόδια στις διαπραγματεύσεις: της εξεύρεσης νέων «ιδίων πόρων», δηλαδή εσόδων που θα χρηματοδοτούν απευθείας την Ένωση, περιορίζοντας την ανάγκη για αυξημένες εθνικές συνεισφορές.
Προϋπολογισμός 1,82 τρισ. ευρώ και πίεση για συμφωνία
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει καλέσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να συμφωνήσουν στην καθιέρωση νέων πηγών εσόδων, ώστε να περιοριστεί η οικονομική επιβάρυνση των κρατών-μελών.
Σύμφωνα με την τελευταία πρόταση, που παρουσιάστηκε νωρίτερα μέσα στον Οκτώβριο, ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ διαμορφώνεται στα 1,82 τρισ. ευρώ.
Ο Κόστα, ο οποίος έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, επιδιώκει να εξασφαλίσει πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους. Η πίεση συνδέεται και με το εκλογικό ημερολόγιο σε Πολωνία, Γαλλία και Ιταλία, καθώς οι επερχόμενες αναμετρήσεις εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να περιπλέξουν περαιτέρω την επίτευξη συμβιβασμού.
Παρά τις διαβουλεύσεις που διαρκούν περισσότερο από έναν χρόνο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να διαφωνούν για τις πέντε νέες φορολογικές πηγές που έχει προτείνει η Κομισιόν και οι οποίες, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, θα μπορούσαν να αποφέρουν συνολικά 65 δισ. ευρώ ετησίως.
Η αντίδραση στον φόρο CORE και η εναλλακτική Μακρόν
Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρίσκεται ο προτεινόμενος εταιρικός φόρος CORE, ο οποίος προβλέπει την καταβολή σταθερού ποσού από επιχειρήσεις με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατ. ευρώ.
Η πρόταση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, ιδιαίτερα στη Γερμανία, καθώς η επιβάρυνση συνδέεται με τα έσοδα των επιχειρήσεων και όχι με την κερδοφορία τους.
Σε μια προσπάθεια να αρθεί το αδιέξοδο, ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, υποστήριξε κατά τη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών τον Οκτώβριο την ιδέα να κατευθυνθεί μέρος των εσόδων από τον παγκόσμιο ελάχιστο φόρο των πολυεθνικών στον προϋπολογισμό της ΕΕ, σύμφωνα με δύο από τους διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO.
Οι υποστηρικτές της πρότασης εκτιμούν ότι θα μπορούσε να εξασφαλίσει ευρύτερη πολιτική αποδοχή, καθώς βασίζεται στη φορολόγηση των κερδών και όχι του τζίρου.
«Ο φόρος εισοδήματος των επιχειρήσεων αφορά τη φορολόγησή τους με βάση την κερδοφορία τους. Ο CORE δεν λειτουργεί έτσι· επιβάλλει μια επιβάρυνση χωρίς να λαμβάνει υπόψη την κερδοφορία», δήλωσε ο Πασκάλ Σεντ-Αμάν, πρώην αξιωματούχος του ΟΟΣΑ και ένας από τους αρχιτέκτονες της διεθνούς φορολογικής συμφωνίας.
Πώς λειτουργεί ο παγκόσμιος ελάχιστος φόρος 15%
Η συμφωνία που επιτεύχθηκε υπό την αιγίδα του ΟΟΣΑ το 2021 προβλέπει ελάχιστο συντελεστή εταιρικής φορολόγησης 15% για μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 750 εκατ. ευρώ.
Βασικός στόχος είναι να περιοριστεί ο φορολογικός ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών, τα οποία επί δεκαετίες προσέφεραν ολοένα χαμηλότερους συντελεστές προκειμένου να προσελκύσουν μεγάλες επιχειρήσεις.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ιρλανδίας, όπου πολυεθνικοί όμιλοι, όπως η Apple και η Google, έχουν εγκαταστήσει σημαντικές ευρωπαϊκές δραστηριότητες, αξιοποιώντας το ευνοϊκό φορολογικό και ρυθμιστικό περιβάλλον.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, όταν τα κέρδη μιας πολυεθνικής φορολογούνται με συντελεστή χαμηλότερο του 15%, προβλέπεται η επιβολή συμπληρωματικού φόρου, ώστε η συνολική επιβάρυνση να φτάνει στο ελάχιστο προβλεπόμενο επίπεδο.
Σήμερα, τα σχετικά έσοδα εισπράττονται από τις εθνικές κυβερνήσεις. Η ιδέα που εξετάζεται στις Βρυξέλλες είναι ένα μέρος τους να αποδίδεται απευθείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Σημειώνεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εξασφαλίσει εξαίρεση από συγκεκριμένες υποχρεώσεις του διεθνούς πλαισίου, καθώς το αμερικανικό φορολογικό σύστημα κρίθηκε ότι παρέχει αντίστοιχους μηχανισμούς φορολόγησης.
Γιατί προβληματίζονται Ιρλανδία και Ολλανδία
Η πρόταση θα μπορούσε, ωστόσο, να συναντήσει αντιστάσεις από κράτη-μέλη που εισπράττουν σημαντικά ποσά μέσω του συμπληρωματικού φόρου.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται η Ιρλανδία και η Ολλανδία, οι οποίες έχουν προσελκύσει μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις και θα μπορούσαν να δουν μέρος των σχετικών φορολογικών εσόδων τους να μεταφέρεται στα κοινοτικά ταμεία.
Ενδεικτικά, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Bloomberg, η ολλανδική κυβέρνηση εισέπραξε το 2026 περίπου 449 εκατ. ευρώ από δηλώσεις που σχετίζονται με τον παγκόσμιο ελάχιστο φόρο.
Ο Σεντ-Αμάν υπερασπίστηκε τη λογική της προτεινόμενης αλλαγής, επισημαίνοντας ότι, παρότι οι δραστηριότητες των πολυεθνικών μπορεί να είναι εγκατεστημένες στην Ιρλανδία, συχνά αφορούν την εξυπηρέτηση ολόκληρης της ευρωπαϊκής αγοράς.
Με αυτό το σκεπτικό, θεωρεί ότι υπάρχει βάση για να αντιμετωπιστεί μέρος των συγκεκριμένων φορολογικών εσόδων ως πόρος της ΕΕ και όχι αποκλειστικά των κρατών όπου καταγράφονται τα κέρδη.
Το επόμενο βήμα πριν από τη σύνοδο του Νοεμβρίου
Η ομάδα του Αντόνιο Κόστα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζουν πλέον τις δυνατότητες εφαρμογής της πρότασης, ενόψει των διμερών διαβουλεύσεων με τα κράτη-μέλη που πρόκειται να ξεκινήσουν την επόμενη εβδομάδα.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναμένεται να διερευνήσει κατά πόσο υπάρχει πολιτική στήριξη για τη συγκεκριμένη λύση, προτού παρουσιάσει αναθεωρημένα στοιχεία για τον προϋπολογισμό και τις νέες πηγές εσόδων.
Κρίσιμος σταθμός θα είναι η σύνοδος κορυφής της 26ης και 27ης Νοεμβρίου, όπου το ζήτημα της χρηματοδότησης του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο.
