Δημοσιογράφος: Υπουργέ, η Γερμανία καταγράφει αυτή τη στιγμή επίπεδα-ρεκόρ χρέους, ενώ η οικονομία της μετά βίας αναπτύσσεται. Πριν από μία δεκαετία, η Ελλάδα βρισκόταν σε κρίση χρέους, ενώ σήμερα θεωρείται πρότυπο μεταρρυθμίσεων. Έχετε κάποια συμβουλή για τον Υπουργό Οικονομικών Κλίνγκμπαϊλ;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Συνεργάζομαι πολύ στενά με τον Αντικαγκελάριο Λαρς Κλίνγκμπαϊλ. Είναι εξαιρετικός συνάδελφος και δεν χρειάζεται συμβουλές από εμένα. Δεν λειτουργεί έτσι η πολιτική: οι μεταρρυθμίσεις που αποδίδουν σε μια χώρα δεν είναι απαραίτητο ότι θα είναι επιτυχημένες και σε μια άλλη. Η πολιτική έχει περισσότερο να κάνει με την έμπνευση.
Δημοσιογράφος: Για πείτε! Η Γερμανία θα μπορούσε πράγματι να χρησιμοποιήσει λίγη έμπνευση.
Κυριάκος Πιερρακάκης: Θεωρώ πηγή έμπνευσης το γεγονός ότι στη χώρα μου καταφέραμε να ξεπεράσουμε μια δεκαετία στερήσεων. Η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια υπαρξιακή κρίση και σήμερα βρισκόμαστε στα πρόθυρα ενός ιστορικά χαμηλού ποσοστού ανεργίας. Επιτυγχάνουμε πρωτογενή πλεονάσματα στον προϋπολογισμό, ενώ οι ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας μας είναι διπλάσιοι από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.
Η έμπνευση που πιστεύω ότι μπορεί να προσφέρει η Ελλάδα σε αυτή την περίπτωση είναι ότι οι μεταρρυθμίσεις μπορεί στην αρχή να είναι επώδυνες, αλλά τελικά αποδίδουν, τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά. Η Γερμανία υπήρξε πάντοτε άγκυρα σταθερότητας στη Νομισματική Ένωση.
Δημοσιογράφος: Είστε Πρόεδρος του Eurogroup. Πόσο σας ανησυχεί η παρατεταμένη χαμηλή ανάπτυξη της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Η Γερμανία είναι η βιομηχανική ατμομηχανή της Ευρώπης. Η χώρα διαθέτει τεράστιες δυνατότητες να δημιουργήσει ανάπτυξη, τόσο στο εσωτερικό της όσο και στην Ευρώπη συνολικά. Και με το συγκριτικά χαμηλό επίπεδο χρέους της, βρίσκεται σε πολύ ισχυρή θέση.
Είμαι βέβαιος ότι η κυβέρνηση θα προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις που έχει θέσει ως στόχο να υλοποιήσει και τις οποίες χρειάζεται η οικονομία. Και εάν συνεχίσουμε να προωθούμε τις μεταρρυθμίσεις και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα επωφεληθούμε όλοι από κοινού.
Δημοσιογράφος: Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι τιμές των κρατικών ομολόγων υποχωρούν και οι αποδόσεις αυξάνονται. Σε ορισμένες χώρες έχουν φτάσει στα επίπεδα της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα κρίση κρατικού χρέους;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Η άνοδος των αποδόσεων δεν αποτελεί πρόβλημα που αφορά ειδικά την ευρωζώνη. Παρόμοιοι παράγοντες επηρεάζουν όλες τις μεγάλες οικονομίες: οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας, οι αυξανόμενες πληθωριστικές προσδοκίες και η υψηλή παγκόσμια ζήτηση για κεφάλαια κυρίως λόγω των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη.
Τα θεμελιώδη μεγέθη της ευρωζώνης παραμένουν ισχυρά. Τα κράτη της χρηματοδοτούνται με χαμηλότερα επιτόκια σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι διαφορές στα ασφάλιστρα κινδύνου μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης, οι οποίες στο παρελθόν είχαν προκαλέσει αβεβαιότητα, παραμένουν επίσης περιορισμένες. Αυτό είναι αποτέλεσμα της δουλειάς που έχει κάνει η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια.
Δημοσιογράφος: Άρα, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν είπα αυτό. Η άνοδος των επιτοκίων αυξάνει τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Η μεγάλη μέση διάρκεια των κρατικών ομολόγων επιβραδύνει τη μετάδοση αυτής της επίδρασης. Τα σημερινά επιτόκια της αγοράς αποτυπώνονται μόνο σταδιακά στους προϋπολογισμούς.
Αυτό δίνει χρόνο στις κυβερνήσεις, αλλά δεν σημαίνει ότι έχει λήξει ο συναγερμός. Η σημασία της άσκησης συνετής δημοσιονομικής πολιτικής γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη.
Δημοσιογράφος: Υπάρχει κίνδυνος τα κράτη να βρεθούν αντιμέτωπα με έναν φαύλο κύκλο αυξανόμενου κόστους εξυπηρέτησης του χρέους και διόγκωσης του ίδιου του χρέους, λόγω των μόνιμα υψηλότερων αποδόσεων;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Στο Eurogroup βασιζόμαστε σε μια αντικυκλική πολιτική: στις καλές χρονιές, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να μειώνουν το χρέος. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται δημοσιονομικός χώρος για αυξημένες δαπάνες σε δύσκολες περιόδους.
Παράλληλα, απαιτούνται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε εθνικό επίπεδο. Κάθε χώρα πρέπει να ενισχύσει το δικό της αναπτυξιακό δυναμικό. Σε συνδυασμό με τις μεταρρυθμίσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτό συνιστά μια συστηματική απάντηση στις πιέσεις που δημιουργούν τα υψηλότερα επιτόκια.
Δημοσιογράφος: Υπάρχουν πλέον πολλές εξαιρέσεις από τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ, όπως για τις αμυντικές δαπάνες ή τις επενδύσεις στην ενέργεια. Τι απομένει, λοιπόν, από το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Οι εξαιρέσεις είναι περιορισμένες και οι βασικές απαιτήσεις παραμένουν αμετάβλητες. Ταυτόχρονα, χρειαζόμαστε ευελιξία. Η άμυνα έχει καταστεί επείγουσα προτεραιότητα μετά τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία. Οι επενδύσεις στην ενέργεια, στα δίκτυα, την αποθήκευση και τις διασυνδέσεις ενισχύουν επίσης την ασφάλεια του εφοδιασμού και μειώνουν το κόστος μακροπρόθεσμα.
Αλλά ένα πράγμα είναι σαφές: τα υγιή δημόσια οικονομικά είναι και αυτά ζωτικής σημασίας. Προέρχομαι από μια χώρα που αναγκάστηκε να το μάθει με τον δύσκολο τρόπο.
Δημοσιογράφος: Καλείτε τους συναδέλφους σας στο Eurogroup να προχωρήσουν σε πρόσθετες εξοικονομήσεις;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Έχω τρεις προτεραιότητες. Πρώτον, τα κράτη πρέπει να διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών τους και να τηρούν τις συμφωνημένες πορείες δαπανών. Οι χώρες που κινδυνεύουν να παραβιάσουν τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης θα πρέπει να λάβουν πρόσθετα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής. Όμως οι εξοικονομήσεις από μόνες τους δεν αρκούν.
Δεύτερον, οι δημόσιες δαπάνες πρέπει να συμβάλλουν περισσότερο στην ανάπτυξη.
Δημοσιογράφος: Με ποιον τρόπο;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Τα κράτη πρέπει να γίνουν πιο αποτελεσματικά και να κατευθύνουν καλύτερα τις επενδύσεις τους στην παραγωγικότητα, την ενέργεια, την ψηφιοποίηση και την άμυνα. Οι κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες στον τομέα της άμυνας θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντική εξοικονόμηση πόρων.
Δημοσιογράφος: Και τρίτον;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Πρέπει να προχωρήσουμε γρήγορα στην Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Οι αναγκαίες επενδύσεις δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν μόνο από τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Η Ευρώπη πρέπει να κινητοποιήσει αποτελεσματικότερα τα ιδιωτικά κεφάλαια.
Δημοσιογράφος: Θα ήταν σήμερα η ευρωζώνη καλύτερα προετοιμασμένη για μια νέα κρίση απ’ ό,τι πριν από 10 ή 15 χρόνια;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Η Ευρώπη έχει διδαχθεί από την κρίση χρέους. Όταν ξέσπασε η πανδημία του κορωνοϊού, μπορέσαμε να αντιδράσουμε ταχύτερα και πιο στοχευμένα. Ακόμη και μετά τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία, υπήρχαν διαθέσιμα εργαλεία στήριξης.
Ωστόσο, η δημοσιονομική κατάσταση στις περισσότερες χώρες είναι σήμερα πιο πιεσμένη απ’ ό,τι το 2022. Γι’ αυτό δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε μέχρι να ξεσπάσει μια κρίση. Πρέπει να προχωρήσουμε άμεσα στις μεταρρυθμίσεις της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς, ιδίως στους τομείς των κεφαλαιαγορών, των τραπεζών και της τεχνολογίας.
Δημοσιογράφος: Ποιες είναι οι προσδοκίες σας;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει διαπιστώσει σε μελέτη του ότι στην Ευρώπη υπάρχουν εσωτερικοί εμπορικοί φραγμοί που ισοδυναμούν με δασμούς. Τα εμπόδια αυτά αντιστοιχούν σε δασμό 110% στις υπηρεσίες μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ και 44% στα βιομηχανικά αγαθά. Εδώ υπάρχει τεράστιο αναπτυξιακό δυναμικό και μπορεί να απελευθερωθεί σχετικά εύκολα. Αρκεί να άρουμε τα εμπόδια, για παράδειγμα στις κεφαλαιαγορές. Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων ακούγεται τεχνική, αλλά ο αντίκτυπός της θα μπορούσε να είναι τεράστιος εάν την υλοποιούσαμε γρήγορα.
Υπάρχουν διαφορετικά συμφέροντα και διαφορετικές απόψεις, τόσο στο Eurogroup όσο και στην ΕΕ, ως προς το πώς ακριβώς θα πρέπει να διαμορφωθούν αυτές οι αλλαγές.
Το κόστος της αδράνειας είναι για όλους μεγαλύτερο από το κόστος των μεταρρυθμίσεων. Εάν άρουμε τα εμπόδια στις κεφαλαιαγορές, στις τράπεζες και στην ενέργεια, μπορούμε να αποκομίσουμε σημαντικό οικονομικό όφελος. Το 2024, η συνολική κεφαλαιοποίηση των εισηγμένων εταιρειών στις ευρωπαϊκές χρηματιστηριακές αγορές αντιστοιχούσε περίπου στο 73% του ΑΕΠ της ΕΕ, έναντι 270% στις ΗΠΑ.
Δημοσιογράφος: Γιατί η Ένωση Κεφαλαιαγορών προχωρά τόσο αργά εδώ και 20 χρόνια;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Πολλά ευρωπαϊκά εγχειρήματα προσκρούουν σε επιφυλάξεις σε εθνικό επίπεδο. Συχνά λέμε όλοι: «Είναι μια καλή ιδέα, αλλά…». Πίσω από αυτό το «αλλά» κρύβονται εθνικές ευαισθησίες και συμφέροντα.
Αυτό συχνά οδηγεί σε μια στασιμότητα, η οποία έχει και αυτή το κόστος της. Αν δεν προχωρήσουμε σε μεταρρυθμίσεις, το τίμημα που θα πληρώσουμε θα είναι βαρύ.
Δημοσιογράφος: Στην περίπτωση της εγγύησης των καταθέσεων, θα μπορούσε ίσως να γίνει μια αρχή με τις μεγάλες τράπεζες και να διατηρηθούν τα εθνικά συστήματα εγγύησης για τα μικρότερα ιδρύματα; Αυτό θα μπορούσε να απαντήσει στις ανησυχίες των ταμιευτηρίων και των συνεταιριστικών τραπεζών στη Γερμανία.
Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν θέλω να προκαταλάβω κάποιο συγκεκριμένο μοντέλο. Το κρίσιμο είναι να προσδιορίσουμε με ειλικρίνεια τις υφιστάμενες διαφορές και να ξεκινήσουμε από τα σημεία στα οποία μπορεί να υπάρξει συμφωνία.
Υπάρχουν πολλές μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να έχουν άμεσο αποτέλεσμα. Δεν πρέπει να αφήσουμε αυτές τις ευκαιρίες να χαθούν και να εγκλωβιστούμε σε συζητήσεις για επιμέρους ζητήματα που είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα.
Δημοσιογράφος: Υπάρχουν όμως και 1.900 τροπολογίες στο νομοθετικό πακέτο για την ενοποίηση και την εποπτεία των αγορών. Πιστεύετε ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Ναι, στο τέλος θα καταλήξουμε σε μια καλή συμφωνία. Πιστεύω σε αυτό που ο συγγραφέας Τζουλιάνο ντα Έμπολι περιγράφει εύστοχα ως «μέθοδο Ζαν Μονέ»: η ευρωπαϊκή ενοποίηση προχωρά μέσα από πολλά μικρά βήματα, μέσα από τεχνικές συμφωνίες που οδηγούν σε οικονομική αλληλεξάρτηση.
Οι μεγαλύτερες και περισσότερο ενοποιημένες αγορές μπορούν να χρηματοδοτήσουν περισσότερη καινοτομία και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Πρέπει να διευκολύνουμε τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις.
Δημοσιογράφος: Ιδίως στον τραπεζικό τομέα, κυριαρχούν τα εθνικά συμφέροντα. Οι πολιτικοί εξυμνούν την Τραπεζική Ένωση στις κυριακάτικες ομιλίες τους και τη Δευτέρα εμποδίζουν εξαγορές και συγχωνεύσεις.
Κυριάκος Πιερρακάκης: Έχουμε αποδείξει στην Ελλάδα ότι η διασυνοριακή ενοποίηση είναι εφικτή και αναγκαία. Η UniCredit απέκτησε συμμετοχή στην Alpha Bank, την τέταρτη μεγαλύτερη τράπεζα στην Ελλάδα. Η Deutsche Telekom απέκτησε τον ελληνικό πάροχο τηλεπικοινωνιών πριν από μερικά χρόνια.
Η Ελλάδα ωφελείται όταν εντάσσεται σε μεγαλύτερα ευρωπαϊκά δίκτυα. Το ίδιο ισχύει και για την εξαγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών από τη Euronext: προσφέρει πρόσβαση σε μια μεγαλύτερη δεξαμενή ρευστότητας.
Δημοσιογράφος: Θα μπορούσε η Ελλάδα να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για τη Γερμανία; Η γερμανική κυβέρνηση αντιτίθεται εδώ και καιρό στην εξαγορά της Commerzbank από τη UniCredit.
Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν θέλω να σχολιάσω αυτή τη διαδικασία ως εξωτερικός παρατηρητής. Σε επίπεδο αρχής, ωστόσο, το ίδιο ισχύει για κάθε κλάδο στην Ευρώπη: η διασυνοριακή ενοποίηση αποτελεί υπαρξιακή αναγκαιότητα.
Χρειαζόμαστε ευρωπαϊκούς πρωταθλητές, όσο το δυνατόν περισσότερους και όσο το δυνατόν συντομότερα.
