«Οι άνθρωποι της γενιάς μου θέλουμε να κάνουμε ακόμη περισσότερα, ακόμη γρηγορότερα και ακόμη καλύτερα», ανέφερε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, σε ομιλία του χθες το βράδυ στην εκδήλωση της Stanton Chase με θέμα «Leadership in the New Era».
Ο υπουργός έκανε λόγο για τέσσερις παγκόσμιες δυναμικές που επικαθορίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο, είτε μιλάμε για πολιτικούς, είτε μιλάμε για στελέχη των επιχειρήσεων, καλούμαστε να λάβουμε αποφάσεις που έχουν αυτή την «ηγετική υπεραξία», αυτό το πρόσημο του μετασχηματισμού στον πυρήνα τους. Σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, οι εν λόγω δυναμικές είναι: Η πρώτη αφορά σε μία μετατόπιση ισχύος παγκοσμίως από την Δύση προς την Ανατολή. Η δεύτερη είναι ότι υπάρχει μία διάχυση ισχύος, με την παραδοσιακή έννοια, από το κράτος συνολικότερα, εσωτερικά μέσα στις χώρες, προς τον ιδιωτικό τομέα, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, τις πρωτοβουλίες πολιτών, τον κάθε πολίτη συνολικότερα. Η τρίτη μεγάλη αλλαγή είναι ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η μεγάλη ταχύτητα των τεχνολογικών αλλαγών. Και η τέταρτη μεγάλη μεταβολή είναι μια βίαια επιστροφή της γεωπολιτικής.
Αναλυτικά, στην ομιλία του ο υπουργός είπε τα εξής:
«Ευχαριστώ πολύ για την θερμή υποδοχή και για τα σχόλιά σας. Βέβαια, δεν θα πω τίποτα από όλα αυτά υπό την εξής έννοια: το θέμα είναι η ηγεσία και το να καλείς κάποιον που ασκεί ή βρίσκεται σε δημόσιο αξίωμα να μιλήσει για ηγεσία είναι λίγο σαν να καλείς έναν αθλητή να μιλήσει για το άθλημά του θεωρητικά ή έναν ποδοσφαιριστή να μιλήσει για το ποδόσφαιρο. Η δουλειά μας είναι να το κάνουμε και όχι να μιλάμε για αυτό. Παρ' όλα αυτά, έχω παραβιάσει τον κανόνα που μόλις έθεσα και θα μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις, με αφορμή το θέμα της ομιλίας. Έχω ένα πολύ καλό φίλο διαφημιστή ο οποίος μου έχει κολλήσει μια φράση που λέει «content is king, context is queen»: το περιεχόμενο είναι «βασιλιάς», το πλαίσιο είναι «βασίλισσα».
Και νομίζω ότι για να κάνουμε την οποιαδήποτε συζήτηση περί ηγεσίας στην εποχή στην οποία βρισκόμαστε, είναι αδύνατον να μην σχολιάσει κανείς το πλαίσιο. Δηλαδή τις μεγάλες παγκόσμιες δυναμικές που επικαθορίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο, είτε μιλάμε για πολιτικούς, είτε μιλάμε για στελέχη των επιχειρήσεων, καλούμαστε να λάβουμε αποφάσεις που έχουν αυτή την «ηγετική υπεραξία», αυτό το πρόσημο του μετασχηματισμού στον πυρήνα τους.
Και εγώ θα σταχυολογούσα τέσσερις (δυναμικές):
Η πρώτη είναι ότι έχουμε μία μετατόπιση ισχύος παγκοσμίως από την Δύση προς την Ανατολή. Η δεύτερη είναι ότι έχουμε μία διάχυση ισχύος, με την παραδοσιακή έννοια, από το κράτος συνολικότερα, εσωτερικά μέσα στις χώρες, προς τον ιδιωτικό τομέα, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, τις πρωτοβουλίες πολιτών, τον κάθε πολίτη συνολικότερα, καταλύτες της οποίας είναι η τρίτη μεγάλη αλλαγή, ο μεγαλύτερος ίσως των μετασχηματισμών: ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η μεγάλη ταχύτητα των τεχνολογικών αλλαγών, όχι μόνο εντός αυτού που θα περιγράφαμε αμιγώς ως ψηφιακή σφαίρα, αλλά συνολικότερα, αλλαγές οι οποίες καθορίζουν, από τις μεγάλες μεταβολές στη Τεχνητή Νοημοσύνη- δείτε, για παράδειγμα τις τελευταίες εξελίξεις με το Anthropic Mythos και πως πλέον μιλάμε με όρους εβδομάδας στις τεχνολογικές αλλαγές, όχι απλώς με όρους ετών ή μηνών, ή ακόμη και τις πολύ μεγάλες αλλαγές στην βιοτεχνολογία, στα φάρμακα.
Αυτή είναι μια τεράστια τάση, η οποία εκτυλίσσεται εκθετικά. Βέβαια πάντα η τεχνολογία αλλάζει με εκθετικό μηχανισμό, αλλά το ανθρώπινο μυαλό λειτουργεί γραμμικά και τα πολιτικά συστήματα συνήθως είναι υπο-γραμμικά. Έχουμε δηλαδή δυσκολία ανταπόκρισης σε σχέση ακόμη και με αυτό το οποίο αντιλαμβανόμαστε. Και εδώ η τεράστια διαφορά είναι το ότι η εκθετική καμπύλη κινείται με ακόμη μεγαλύτερες ταχύτητες.
Και η τέταρτη μεγάλη μεταβολή είναι αυτό το οποίο στην πολιτική θα περιγράφαμε ως μια βίαια επιστροφή της γεωπολιτικής. Την βλέπουμε τώρα στα στενά του Ορμούζ. Εγώ θα σας έλεγα, όμως, ότι την βλέπουμε συνολικότερα.
Αναφερθήκατε στη νέα μου ιδιότητα του πρόεδρου του Eurogroup και πλέον αισθάνομαι σε κάθε συνεδρίαση ότι έχουμε και μια νέα κρίση να διαχειριστούμε. Υπάρχει μια τέτοια πυκνότητα γεγονότων πλέον, αλλά ας το δούμε και συνολικότερα. Στο πλαίσιο και της κυβέρνησης την οποία εκπροσωπώ και της οποίας είμαι μέλος, πόσα πράγματα κληθήκαμε να διαχειριστούμε από το 2019 και μετά. Αν μου τα περιέγραφε κανείς πριν να αναλάβω τη θέση του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης το 2019, ομολογώ ότι δεν θα το πίστευα: ότι θα έχουμε παγκόσμια πανδημία, εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ενεργειακή κρίση, υβριδική κρίση στα ελληνικά σύνορα, ενεργειακές προκλήσεις μπροστά μας…
Ήταν πάρα πολλά τα γεγονότα και έπρεπε εμείς ως χώρα και ως κυβέρνηση να ανταποκριθούμε με έναν ιδιαίτερο δυισμό σε αυτά. Γιατί από τη μία δεν είχαμε λύσει ιστορικές εκκρεμότητες που έπρεπε να επιλυθούν, όπως την πάταξη της φοροδιαφυγής. Ήταν ο πανευρωπαϊκός τίτλος για την Ελλάδα. Μη κρατικά πανεπιστήμια… Θέματα τα οποία είχαν λύσει όλες οι χώρες σε όλο τον κόσμο. 'Αρα έπρεπε απ' τη μία να λύνεις αυτά και απ' την άλλη να έχεις την ανταποκρισιμότητα, την ταχύτητα και την νοοτροπία να μπορείς να ανταποκρίνεσαι με μεγάλες ταχύτητες και σε όλες αυτές τις προκλήσεις τις οποίες δεν θα μπορούσες να έχεις προβλέψει.
Έτσι μιλώντας γενικά με όλους και σταχυολογώντας από εμπειρίες και από μαθήματα, κάποιες πρώτες σκέψεις που μου έρχονται στο μυαλό είναι οι εξής:
Πρώτον, μιλώντας για το πλαίσιο, στα μαθήματα ηγεσίας υπάρχει ένα πολύ μεγάλο δίλημμα: ποιος είναι ο ρόλος του ατόμου μέσα στην ιστορία; Τη διαφορά την κάνουν τα πρόσωπα ή την κάνουν οι συνθήκες; Ο Μαρξ λέει ότι όλα είναι συνθήκες, ότι κινούμαστε μέσα σε συνθήκες που μας κληροδοτήθηκαν, ότι υπάρχει ο ρόλος του ατόμου μέσα στην ιστορία, αλλά βασικά είναι «υλοποιητής» κοινωνικών συνθήκων. Ο Καρλάιλ αρχίζει την ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης με μια φράση «All histories but the history of great men»- με το μη συμπεριληπτικό λεξιλόγιο εκείνης της εποχής. Αυτό όμως θέλει να πει ότι έχουμε δύο σχολές σκέψης: Τη διαφορά την κάνουν τα άτομα ή τα άτομα έρχονται να υλοποιήσουν γενικές μηχανικές. Λέει ο Μπίσμαρκ για τον ρόλο των ηγετών, των «statesmen»: «Ο ρόλος του ηγέτη είναι να ακούει τα βήματα του Θεού μέσα στην ιστορία και να τραβηχτεί για λίγο από το ρούχο του», άρα να διαβάσεις τη μεγάλη ιστορική εξέλιξη και να κινηθείς εκεί.
Και μέσα σε αυτό το δίλημμα, αναφερθήκατε και πριν στον ρόλο που παίζουν οι συνθήκες, ακόμη και σε μια εταιρεία και συνολικότερα… Εγώ θα έλεγα ότι αυτό το δίλημμα είναι πάρα πολύ ζωντανό και πάρα πολύ ισχυρό σε κάθε μεγάλη κοινωνική συνθήκη που καλούμαστε να διαβάσουμε ή να ανταποκριθούμε σε αυτήν, είτε μιλάμε για τη μακρο-κλίμακα, είτε για τη μικρότερη.
Λέει μια πολύ γνωστή φράση ότι ο ρόλος του ηγέτη είναι να συγχρονίζει το ιστορικό του ρολόι με το ρολόι της ιστορίας. Θυμάμαι όμως και τον Κωνσταντίνο Καραμανλή που έλεγε ότι όταν ανέλαβε πρωθυπουργός αισθανόταν ότι έπρεπε να κουνάει με το δάχτυλό του και το ρολόι και τις άκρες του ρολογιού για να μπορέσει σε αυτή τη χώρα να κάνει την οποιαδήποτε αλλαγή.
Νομίζω ότι ισχύουν και τα δύο. Δηλαδή ισχύει ότι είμαστε σε ένα πλαίσιο που δεν είναι πάρα πολύ σφιχτό, ότι πρέπει να μπορείς να το διαβάσεις, γι' αυτό και ξεκίνησα μιλώντας για τέσσερις μακροαλλαγές, αλλά από την άλλη, ο ρόλος του ατόμου είναι πάρα πολύ μεγάλος και ο ρόλος του ατόμου γίνεται ακόμα μεγαλύτερος όταν μιλάμε για ομάδες, το αναφέρατε και πριν. Σαν χώρα πρέπει να μάθουμε ακόμη περισσότερο να λειτουργούμε μέσα σ' αυτές, να κινούμαστε μέσα σ' αυτές.
Θυμάμαι πολλές χαρακτηριστικές ιστορίες τις οποίες θα μπορούσα να μοιραστώ από του βήματος. Αλλά θα κάνω το εξής πείραμα. Ο Αντώνης Τζωρτζακάκης, μου στείλε πριν ένα μήνυμα- Αντώνη αν είσαι εδώ σήκωσε το χέρι σου. Ο κύριος Τζωρτζακάκης, λοιπόν, ήταν γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών, όταν ήμουν υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Και θυμάμαι χαρακτηριστικά στο πρώτο lockdown, ο πρωθυπουργός μάς είχε καλέσει στο γραφείο του και μας είχε πει ότι, όπως η Γαλλία μπήκε σε lockdown, εντός εικοσιτετράωρου θα έμπαινε και η Ελλάδα. Η Γαλλία τότε έφτιαχνε, αν θυμάστε από τα ρεπορτάζ, ένα φύλλο χαρτί στο οποίο γράφανε «ονομάζομαι Κυριάκος Πιερρακάκης και θα βγω από το σπίτι μου για τον τάδε λόγο- για να πάω βόλτα τον σκύλο» και έτσι και θα χρησιμοποιούσαν τόνους χαρτιού. Ο πρωθυπουργός έκανε την εξής ερώτηση σε εμένα, έχοντας μόλις αναλάβει το υπουργείο: Μπορούμε να σκεφτούμε κάτι άλλο, γιατί δεν θα ήθελα να καταναλώνουμε τόνους χαρτιού και δεν μου φαίνεται και πολύ ωραία λύση; Γυρνώντας λοιπόν στο υπουργείο, ο κύριος Τζωρτζακάκης, ο οποίος είναι στην αίθουσα, είχε μία σκέψη: μήπως να χρησιμοποιήσουμε έναν πενταψήφιο αριθμό, ο οποίος απλά θα κάνει bounce back το περιεχόμενο το οποίο θα στέλνουμε; Και έτσι φτιάχτηκε το 13033 από αυτόν τον άνθρωπο.
Ευχαριστώ. Το αναφέρω γιατί θέλει, νομίζω, πολύ καλή αντίληψη για να μπορεί κανείς να χτίζει ομάδες με τέτοιους ανθρώπους. Κι εγώ προσωπικά ήμουν πάρα πολύ τυχερός με τον Αντώνη σε αυτή την ομάδα.
Αλλά δεν μπορούσε κανείς να προβλέψει ότι θα είχαμε πανδημία. Όμως ξέρεις ότι όταν θέλεις να μετασχηματίσεις ψηφιακά την Ελλάδα, χρειάζεσαι τους καλύτερους ανθρώπους γύρω σου. Είτε είναι αυτό το διακύβευμα είτε είναι το οποιοδήποτε άλλο μεγάλο διακύβευμα το οποίο εκκρεμεί γενικά για πάρα πολλά χρόνια σε αυτή τη χώρα.
Τρίτη παρατήρηση. Το τι γράφει η business card δεν παίζει και πολύ μεγάλο ρόλο. Δεν παίζουν και πάρα πολύ μεγάλο ρόλο οι τίτλοι στη ζωή. Θυμάμαι ανεκδοτολογικά μία ιστορία, που έχει πάει ο Ταλιράνδος, πολύ γνωστός Γάλλος υπουργός εξωτερικών των Ναπολεόντιων χρόνων στο θέατρο και έχει καθίσει στις πίσω θέσεις και του λέει η ταξιθέτις, «κύριε υπουργέ, γιατί δεν έρχεστε να καθίσετε στις θέσεις των επισήμων;» και απαντάει: «με συγχωρείτε, αλλά εκεί που κάθομαι είναι οι θέσεις των επισήμων». Εννοώντας ότι η δύναμη είναι εκεί που η δύναμη πάει, όπως λέει ένας πολύ γνωστός συγγραφέας, ο Ρόμπερντ Κάμερ.
Τι θέλω να πω με αυτό. Οι άνθρωποι που έχουν καταφέρει να αλλάξουν είτε εταιρείες είτε κυβερνήσεις είτε χώρες είτε οικογένειες είτε οτιδήποτε, δεν παίζει και τόσο πολύ μεγάλο ρόλο ποιος είναι ο τίτλος τους. Παίζει τεράστιο ρόλο το τι πραγματικά νιώθουν, πιστεύουν και είναι σε θέση να υλοποιήσουν μαζί με άλλους. Και ειδικά για πολιτικούς, εγώ θα έλεγα ότι αυτό απαιτεί να μπορεί κανείς να αντιλαμβάνεται πώς μπορεί να συσσωρεύει δυνατότητες, τις οποίες μετά να μπορεί να ξοδεύει σε πάρα πολλές ευεργετικές αλλαγές.
Είναι, αν θέλετε, το currency, το νόμισμα της πολιτικής, πώς συσσωρεύεις ισχύ, την οποία ισχύ μετά ξοδεύεις όμως για να πετύχεις πολύ μεγάλα κοινωνικά αποτελέσματα, τα οποία έρχονται και τοκίζονται μέσα στον χρόνο γιατί δρουν ευεργετικά.
Αναφερθήκατε πριν στο πώς έχει πετύχει η ελληνική οικονομία. Και θέλω να σας πω ότι αυτό ως υπουργός Οικονομικών πλέον το βιώνω και ως πρόεδρος του Eurogroup. Έπαιξε μεγάλο ρόλο ως αναγνώριση του τι έχει πετύχει η χώρα να μπορέσει να εκλεγεί κάποιος από την Ελλάδα σε αυτή τη θέση. Αλλά στο τέλος της ημέρας αν δει κανείς τι πετύχαμε αυτά είναι πράγματα τα οποία πριν από 10 χρόνια ήταν τα απόλυτα διακυβεύματα.
Στην πρώτη συνεδρίαση στην οποία μετείχα με την ιδιότητα του προέδρου του Eurogroup, με ενημέρωσαν οι άνθρωποι των θεσμών, που βρίσκονταν, εκεί ότι ήταν η ίδια αίθουσα στην οποία συναντιόμασταν, στην οποία -παρά λίγο- το 2015 η χώρα να φύγει από την ευρωζώνη. Και μου έλεγαν με συγκίνηση, «δες 10 χρόνια μετά, την απόσταση που έχετε καλύψει, όχι εσύ, η χώρα και οι πολίτες της». Και αυτό από μόνο του κάτι δείχνει και κάτι λέει για το πώς οι συλλογικές προσπάθειες βρίσκουν μία αντανάκλαση.
Βέβαια, εδώ επιτρέψτε μου να πω ότι σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό ισχύει ένας κανόνας που μου έμαθε έναν δάσκαλός μου στην πολιτική όταν σπούδαζα στην Αμερική. Μου είχε πει ότι το πιο πολιτικό μάθημα στον κόσμο, το πιο πολιτικό παιχνίδι μπορείς να το αντλήσεις από το Tetris. Και όταν ρωτάγαμε γιατί το Tetris είναι πολιτικό παιχνίδι, έλεγε ότι έχει υπερδύναμη, είναι το θεμελιώδες πολιτικό μάθημα. Οι επιτυχίες εξαφανίζονται, τα λάθη συσσωρεύονται. Και επιτρέψτε μου να πω ότι είχε δίκιο, γιατί αυτή ακριβώς είναι η διπλή εικόνα την οποία βιώνω με την ιδιότητα του υπουργού των Οικονομικών πλέον.
Γιατί στο εξωτερικό και στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο αναφέρατε πριν, κυριαρχεί η εικόνα της Ελλάδας, ως μια χώρα που αποκλιμακώνει το χρέος της γρηγορότερα από οποιαδήποτε άλλη στον κόσμο. Η οποία έχει πρωτογενή πλεονάσματα, όπως αυτό το οποίο θα ανακοινώσουμε και αύριο, μεγαλύτερο από το αναμενόμενο και συνολικά πλεονάσματα, της οποίας ο ρυθμός ανάπτυξης είναι διπλάσιος από τον ευρωπαϊκό, η ανεργία είναι έτοιμη να φτάσει στο ιστορικό χαμηλό -θα το πετύχει πάρα πολύ σύντομα με το καλό. Και που ταυτοχρόνως όμως στον δημόσιο διάλογο κυριαρχούν και τα προβλήματα. Δεν σας λέω ότι το ένα οφείλει να αναιρέσει το άλλο. Ούτε ότι το ένα οφείλει να υπερκαλύψει το άλλο. Αλλά πρέπει να μπορεί κανείς να δει και τη μεγάλη εικόνα και τη μικρή, να κάνει και zoom in και zoom out. Να σταθεί στις κατακτήσεις και για κάθε μία από αυτές να ξέρει ότι υπάρχουν ακόμη εκκρεμότητες τις οποίες θα λύσει. Ναι, θα γίνουν και λάθη. Κομμάτι του να μπορείς να ασκείς δημόσιο ηγετικό ρόλο σωστά, κατά τη γνώμη μου, είναι να μπορείς να τα παραδέχεις με ειλικρίνεια και να χρησιμοποιείς και την ορολογία «λάθος» και «συγγνώμη». Αλλά θεμελιώδες είναι να διδάσκεσαι από αυτά. Και ακόμα πιο θεμελιώδες είναι να μπορείς να μεταβολίζεις σε καλύτερη πρακτική.
Νομίζω ότι αυτό τα τελευταία χρόνια ως χώρα το έχουμε δείξει. Και αν θέλουμε να δούμε τη χώρα με όρους 2019 ή 2015, θα διαπιστώσουμε ότι έχουμε διανύσει πάρα- πάρα, πολύ μεγάλη απόσταση. Είτε μιλάμε για το ποια είναι τα δημόσια μέτρα οικονομικά είτε μιλάμε για το πώς έχει μετασχηματιστεί ψηφιακά το κράτος είτε μιλάμε για αλλαγές στην Παιδεία και σε άλλους τομείς, στην Υγεία.
Έχουμε ακόμη τεράστιες εκκρεμότητες. Απαιτείται όμως, αν θέλετε, η πεποίθηση, η βούληση, η διάθεση να τις υπερβούμε. Και ο μόνος τρόπος να μπορέσεις να το κάνεις αυτό είναι να μπορείς να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο με θετικό πρόσημο και με τη θεμελιώδη πεποίθηση ότι μπορείς να το πετύχεις εντέλει. Όχι με μικροψυχία και μιζέρια, αλλά λέγοντας έχω πετύχει αυτά, αυτό είναι το μάθημα, αυτή είναι η προίκα μου, έχω κάνει και αυτά τα λάθη. Και πάνω στα καλά θα χτίσω και θα διορθώσω τα λάθη ένα- ένα. Γιατί στο τέλος της ημέρας, ειδικά για εμάς που βρισκόμαστε στην πολιτική, και αυτό είναι το τέταρτο και τελευταίο μάθημα που θα έλεγα ότι προσωπικά έχω προσπαθήσει να αφομοιώσω και να αφουγκραστώ είναι ότι το λεξιλόγιο, οι ομιλίες και οι πολλές συζητήσεις για εμάς τους πολιτικούς είναι από δευτερεύουσες έως και περιττές.
Η στρατηγική πρέπει να γίνει συνώνυμο του να παραδίδεις, του να κάνεις αλλαγές και να κάνεις πράγματα στο πεδίο. Στα αγγλικά θα λέγαμε "strategies delivery". Πρέπει να μπορέσεις να κάνεις τη λέξη «να» συνώνυμο της λέξης «τα». Και αυτό από μόνο του είναι κάτι το οποίο συνολικά αποτελεί δυνητική κατάκτηση, δεν έχει ακόμα κατακτηθεί, ή για την Ελλάδα και για την Ευρώπη, αλλά σίγουρα σε ό, τι αφορά στη χώρα μας μπορώ να σας πω ότι έχουμε λάβει το μάθημά μας. Σίγουρα η γενιά μου το έχει λάβει. Και σίγουρα θέλουμε να μπορέσουμε να κάνουμε ακόμη περισσότερα, ακόμη γρηγορότερα και ακόμη καλύτερα. Και νομίζω ότι μπορούμε».
