Η διαχείριση των φυσικών καταστροφών «δεν είναι πολιτική μιας χρήσης, αλλά πολιτική διάρκειας. Ένα σύστημα πολιτικής προστασίας μαθαίνει σωρευτικά, χτίζει μνήμη, ενσωματώνει εμπειρία». Αυτό τόνισε ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, κλείνοντας τη συζήτηση του νομοσχεδίου «Ενεργή Μάχη», το οποίο έγινε δεκτό "κατά πλειοψηφία" από την ολομέλεια της Βουλής.
Παρουσιάζοντας τη συνολική μεταρρύθμιση του εθνικού συστήματος πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης έναντι δασικών πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών και ανθρωπογενών καταστροφών, ο κ. Κεφαλογιάννης τόνισε ότι στόχος του νομοσχεδίου δεν είναι η ιδεολογική αντιπαράθεση, αλλά η διαμόρφωση ενός σταθερού, λειτουργικού και διαρκούς πλαισίου προστασίας της κοινωνίας, με θεσμική συνέχεια και επιχειρησιακή συνέπεια. Σε αυτό το πλαίσιο, όπως σημείωσε ο κ. Κεφαλογιάννης, το σχέδιο νόμου δεν αποτελεί προϊόν μιας κλειστής διοικητικής διαδικασίας ή έκφραση μονομερούς κυβερνητικής πρωτοβουλίας, αλλά μία άσκηση «θεσμικής ωριμότητας και ειλικρινούς διάθεσης να διαμορφωθεί ένας κοινός τόπος».
Στην τοποθέτησή του ανέδειξε ότι με το νέο πλαίσιο θεσμοθετείται για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων (Incident Command System), με σαφείς κανόνες εμπλοκής, στοιχείο διοίκησης στο πεδίο, επιχειρησιακά και περιφερειακά κέντρα διαχείρισης κρίσεων, «ώστε να περάσουμε από τον κατακερματισμό στη διαλειτουργικότητα, από τον αυτοσχεδιασμό στη διαδικασία, από τη συγκυριακή αντίδραση σε ένα σύστημα που μαθαίνει και εξελίσσεται». Όπως σημείωσε, η ύπαρξη κοινής επιχειρησιακής γλώσσας και σαφούς κατανομής ρόλων μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων αποτελεί προϋπόθεση αξιοπιστίας του κράτους στα μάτια των πολιτών.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη θεσμοθετημένη αποτίμηση και στην άντληση επιχειρησιακών διδαγμάτων. Προβλέπεται η σύσταση Ειδικών Επιστημονικών Επιτροπών Αξιολόγησης για μεγάλες καταστροφές, καθώς και η καθιέρωση Ετήσιου Απολογισμού Αντιπυρικής Περιόδου με μετρήσιμους δείκτες, όπως οι χρόνοι απόκρισης, τα αίτια των πυρκαγιών, η αποτελεσματικότητα των προληπτικών παρεμβάσεων και η διαθεσιμότητα των μέσων. Όπως τόνισε, «μια ιδιαίτερα μεγάλη δασική πυρκαγιά δεν μπορεί να κλείνει με μια πολιτική αντιπαράθεση. Πρέπει να ενεργοποιούνται οι ειδικοί με σαφή αποστολή, να αναλύσουν τα αίτια, τους χειρισμούς και να αντλήσουμε συγκεκριμένα διδάγματα». Η Έκθεση θα διαβιβάζεται στη Βουλή και θα δημοσιοποιείται, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, μετατρέποντας την αποτίμηση σε εργαλείο θεσμικής αυτοβελτίωσης.
Ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας αναφέρθηκε επίσης στο Δεκαετές Στρατηγικό Σχέδιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Δασικών Πυρκαγιών, το οποίο εισάγει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό με μετρήσιμους στόχους πρόληψης, ανάλυση κινδύνου ανά Περιφέρεια και Δήμο, εξειδίκευση σε τοπικό επίπεδο και ψηφιακή χαρτογράφηση κρίσιμων στοιχείων (δίκτυα, μονοπάτια, υποδομές). Όπως εξήγησε, «ο κύκλος διαχείρισης μίας καταστροφής, δεν θα εξαρτάται από μία συγκυριακή πίεση ενός δύσκολου καλοκαιριού, αλλά θα οργανώνεται με μετρήσιμους στόχους, προτεραιοποιημένες παρεμβάσεις και μία διαρκή παρακολούθηση». Ταυτόχρονα το σχέδιο αυτό θα εξειδικευθεί σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Στο πεδίο της επιστημονικής τεκμηρίωσης, επισήμανε την ενίσχυση της Εθνικής Βάσης Δεδομένων, την ίδρυση Μονάδας Επιχειρησιακής Μετεωρολογίας στο ΕΣΚΕΔΙΚ και τη συγκρότηση Επιτροπής Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου, με στόχο όχι μόνο την πρόγνωση του καιρικού φαινομένου αλλά και την πρόβλεψη των πιθανών συνεπειών του. «Χρειάζονται δεδομένα, ανάλυση δεδομένων και αξιοποίησή τους. Δεν υπάρχουν άπειροι τρόποι να συνδεθεί η επιστημονική γνώση με τις επιχειρησιακές επιλογές», ανέφερε χαρακτηριστικά. Επιπλέον, η επιτροπή αυτή δεν θα περιορίζεται απλώς στην έγκριση, αλλά θα μπορεί να συγκροτεί συνεργεία ελέγχου για να διαπιστώνει αν πράγματι τα έργα εκτελούνται, αν οι καθαρισμοί γίνονται, αν οι παρεμβάσεις ολοκληρώνονται.
Ο κ. Κεφαλογιάννης έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ενίσχυση της πρόληψης σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τη δημιουργία Επιτροπής Αξιολόγησης και Ελέγχου έργων πρόληψης και τη δυνατότητα επικουρικής αδειοδότησης από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας για μικρούς νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους εντός συγκεκριμένης προθεσμίας εντός 90 ημερών. Προβλέπεται επίσης έλεγχος υλοποίησης και μηχανισμός λογοδοσίας. Επιπλέον, προβλέπεται δυνατότητα υποστηρικτικής ανάθεσης καθηκόντων ωρίμανσης, υλοποίησης και διαχείρισης δράσεων πολιτικής προστασίας στο Τ.Ε.Ε., διασφαλίζοντας ότι ο σχεδιασμός, οι τεχνικές προδιαγραφές και οι επιχειρησιακές κατευθύνσεις μπορούν να μεταφραστούν σε ώριμες και υλοποιήσιμες παρεμβάσεις, ιδίως σε επίπεδο Περιφερειών και Δήμων. Απαντώντας σε χρόνιες δυσλειτουργίες, ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ανέφερε ότι «δεν θα μένουν πίσω οι δήμοι που δεν διαθέτουν επαρκείς τεχνικές υπηρεσίες».
Σημειώνεται ότι το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την αναβάθμιση της Πυροσβεστικής Ακαδημίας, με αύξηση στο 10% από 3% της ειδικής κατηγορίας εισαγωγής για πολύτεκνους και τρίτεκνους, καθώς και πρόνοιες για ειδική μετάταξη και εκπαίδευση αποφοίτων παραγωγικών σχολών.
Ο κ. Κεφαλογιάννης κατέθεσε επίσης δέσμη νομοτεχνικών βελτιώσεων, οι οποίες - όπως ανέφερε - προέκυψαν από τις παρεμβάσεις των φορέων και των κομμάτων στην Επιτροπή και υπηρετούν δύο βασικούς στόχους: την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας, της πρόληψης και της λογοδοσίας, καθώς και την ουσιαστική ενσωμάτωση τεκμηριωμένων παρατηρήσεων που κατατέθηκαν κατά τη διαδικασία της Επιτροπής.
Όπως εξήγησε, στο άρθρο 13 διορθώνεται η παραπομπή της σχετικής παραγράφου ώστε να υπάρχει ακριβής αντιστοίχιση με το σωστό ρυθμιστικό σημείο και να αποφεύγονται ερμηνευτικές αμφιβολίες. Στα άρθρα 14 και 15 αποσαφηνίζεται ρητά ο γνωμοδοτικός χαρακτήρας των Π.Ε.Σ.Ο.Π.Π. και Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π. ενισχύεται η επιχειρησιακή τους σύνδεση και διαχωρίζεται σαφώς ο ρόλος τους από την εκτελεστική αρμοδιότητα Περιφερειαρχών και Δημάρχων, νομοτεχνικές που προέκυψαν μετά από συζήτηση με τα υπηρεσιακά στελέχη των Περιφερειών, ώστε να μην συγχέεται ο ρόλος τους με την εκτελεστική αρμοδιότητα των αιρετών, ενισχύοντας τη θεσμική θωράκιση των αποφάσεων.
Στο άρθρο 19 εμπλουτίζεται το πλαίσιο κατανομής μέτρων με ρητή αναφορά σε δείκτες πλημμυρικού και λοιπών κινδύνων, καθώς και σε διαπιστωμένες ελλείψεις προσωπικού.
Στα άρθρα 37 έως 40 ενσωματώνονται παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν κατά τη συζήτηση, ιδίως ως προς τη θεσμοθέτηση υγειονομικών και περιβαλλοντικών πρωτοκόλλων για την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα και τη δημοσιοποίηση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, την εκπαίδευση και μετεκπαίδευση υπευθύνων ελεγχόμενης καύσης με αξιοποίηση διεθνών προγραμμάτων, καθώς και την αποσαφήνιση του πλαισίου ελεγχόμενης βόσκησης ως σχεδιασμένης και επαναλαμβανόμενης παρέμβασης με συγκεκριμένα κριτήρια.
Κλείνοντας, ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας επανέλαβε ότι «καμία νομοθετική πρωτοβουλία δεν μηδενίζει τον κίνδυνο», αλλά το παρόν σχέδιο νόμου οργανώνει με πιο υπεύθυνο και θεσμικά ώριμο τρόπο την αντιμετώπισή του, αποτελώντας - όπως τόνισε - «μια διαρκή επιλογή ευθύνης απέναντι στους πολίτες και στο μέλλον τους».
