«Στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης θα παρουσιάσουμε ένα συνεκτικό σχέδιο τετραετίας. Όχι αποσπασματικά μέτρα, αλλά μια στρατηγική στην οποία κάθε πολίτης να μπορεί να δει τον εαυτό του»
Ομιλία του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Προέδρου του Eurogroup Κυριάκου Πιερρακάκη στο 3ο Οικονομικό Συνέδριο της «Ημερησίας» - imerisia.gr με τίτλο:
«Η Ελλάδα του Αύριο. Redefining Growth in Southeastern Europe»
«Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι στη Βουλή και στην Κυβέρνηση,
Κύριε Δήμαρχε,
Φίλες και φίλοι,
Είναι μεγάλη μου χαρά που βρίσκομαι στο συνέδριό σας, στο συνέδριο της «Ημερησίας», και έχει περάσει μόλις ένας χρόνος από τότε που είχα βρεθεί ξανά σε αυτό εδώ το βήμα. Αλλά νομίζω ότι ζούμε σε εποχές που ένας χρόνος μπορεί να μοιάζει και με μια δεκαετία, ειδικά αν αναλογιστούμε τις διεθνείς εξελίξεις που έχουν μεσολαβήσει σε όλο αυτό το διάστημα.
Προσωπικά, πάντως, θα ήθελα να πω ότι ο χρόνος δεν με φοβίζει. Όταν ξέρεις πώς να τον αξιοποιήσεις, μπορεί να αποδειχθεί ο καλύτερος σύμμαχος. Τόσο για τα άτομα, όσο και για τις κοινωνίες και τα έθνη. Γι' αυτό και είμαι σήμερα εδώ να σας μιλήσω με αυτούς τους όρους. Με όρους μέλλοντος. Στη δική μας φιλοσοφία, μια τετραετία δεν είναι διάνυσμα και χρόνος.
Είναι πορεία και στόχος. Και δεν είναι απλός στόχος, αλλά η προϋπόθεση για να βρεθεί η χώρα στη νέα εποχή η οποία ξημερώνει παγκοσμίως. Γι' αυτό, άλλωστε, είναι που χρειαζόμαστε και ισχυρή διακυβέρνηση και στιβαρό χέρι στο τιμόνι της χώρας.
Λέγεται συχνά - ή μάλλον υπονοείται - ότι η πολιτική αφορά το βραχύ χρόνο. Ότι η οικονομία αφορά το «εδώ και το τώρα». Όμως, στην πραγματικότητα, η οικονομία αφορά τις μεσομακροπρόθεσμες προοπτικές μιας χώρας. Από αυτή τη μερική ασυμφωνία, εγώ θα πω, είναι που συχνά προκύπτουν και πολλά προβλήματα. Κάποιες πολιτικές παρατάξεις προσπαθούν να επιλύσουν αυτή την ασυμφωνία μέσω του οικονομικού λαϊκισμού, με πλειοδοσία ανεδαφικών υποσχέσεων - το είδαμε και πριν από μερικές μέρες.
Όμως, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει μεταβολίσει τα σκληρά μαθήματα του παρελθόντος και γνωρίζει ότι δεν επιτρέπεται ένα ανεύθυνο παρόν να υπονομεύει ένα ελπιδοφόρο μέλλον. Θέλουμε το μέλλον να ανήκει υπό μία έννοια στο σήμερα και όχι στο αύριο αυτοτελώς. Και κυρίως, όχι σε ένα ναρκοθετημένο αύριο. Το σήμερα έχει οικοδομηθεί σε όσα έχουμε πετύχει τα προηγούμενα χρόνια.
Ξεκινώντας, λοιπόν, από τα στοιχεία. Γιατί αυτά είναι και το μόνο σταθερό σημείο σε έναν κόσμο ο οποίος αλλάζει τόσο γρήγορα. Χρειάζεται να τα επαναλαμβάνουμε, να τα υπογραμμίζουμε και να στηριζόμαστε σε αυτά, γιατί η τεκμηρίωση ενισχύει την εμπιστοσύνη. Και η εμπιστοσύνη είναι η ισχυρότερη βάση και μιας κοινωνίας και μιας οικονομίας.
Από το ‘19 μέχρι σήμερα, η Ελλάδα, η ελληνική οικονομία, έχει διανύσει μια διαδρομή που λίγοι θα προέβλεπαν σίγουρα στη χώρα μας, εγώ θα σας πω ειδικά διεθνώς. Η Ελλάδα αναπτύσσεται εδώ και καιρό με ρυθμούς περίπου διπλάσιους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η ανάπτυξη διαμορφώνεται φέτος στο 2%. Οι επενδύσεις έχουν αυξηθεί κατά 12,1% το πρώτο τρίμηνο του έτους. Η ανεργία τείνει να υποχωρήσει στο ιστορικό της χαμηλό, θα περάσει και κάτω από το 8%. Οι εξαγωγές έχουν υπερδιπλασιάσει το μερίδιό τους στο ΑΕΠ σε σχέση με το 2010, σε σχέση, δηλαδή, με εκείνη την οικονομία η οποία κατέρρευσε. Η χώρα έχει ανακτήσει τη διεθνή αξιοπιστία της. Το δε δημόσιο χρέος, το οποίο είχε μετά το COVID-19 προσεγγίσει κοντά το 210% του ΑΕΠ, τείνει προς το 136,8% του ΑΕΠ φέτος με σαφή τάση να βρεθεί κάτω από το 120% μέχρι το 2030.
Θέλω λίγο να σταθώ στο τελευταίο. Ήταν και ένα θέμα συζήτησης τις τελευταίες εβδομάδες με αφορμή την πρόωρη αποπληρωμή του χρέους.
Θέλω να πω ότι δεν υπάρχει ούτε ένα, μα ούτε ένα, καλό επιχείρημα για τη μη πρόωρη αποπληρωμή του δημοσίου χρέους όταν κανείς καθίσει και μελετήσει όλα τα τεχνικά χαρακτηριστικά του νέου δημοσιονομικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανάμεσα σε άλλα. Και μπορεί να πει κανείς πολλά. Αναφέρθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες τα χρήματα που κερδίζουμε κάθε χρόνο από την πρόωρη αποπληρωμή, τα 30 εκατομμύρια ευρώ για κάθε 1 δισ. ευρώ - σίγουρα το γεγονός ότι αυτά είναι χρήματα τα οποία δεν θα μπορούσαμε να μετατρέψουμε σε δαπάνες, δεν θα μπορούσαν, δηλαδή, να αποτελούν προϊόν ανακοινώσεων του Πρωθυπουργού στην αυριανή του ομιλία - και βέβαια, το γεγονός ότι μια νάρκη η οποία υπήρχε μπροστά μας το 2032, ένα έξτρα βάρος το οποίο θα ερχόταν σε σχέση και με τις αρχικές μνημονιακές υποχρεώσεις, στην πραγματικότητα την απασφαλίσαμε με όλες αυτές τις κινήσεις. Δηλαδή καταφέραμε να κοιτάξουμε ως χώρα, ως κυβέρνηση και ως κοινωνία μπροστά, προορατικά. Και αυτό από μόνο του είναι μια πολύ μεγάλη κατάκτηση.
Αλλά στο τέλος της ημέρας, εγώ θα πω ότι υπάρχει και ένα βαρύ ηθικό επιχείρημα:
Το γεγονός ότι τα χρέη των επόμενων γενεών δεν πρέπει να περνάνε στις επόμενες, ότι εμείς δεν πρέπει να περνάμε την ευθύνη και τις υποχρεώσεις στα παιδιά μας αν μπορούμε να τις σηκώσουμε οι ίδιοι. Αν περνάς υποχρεώσεις διαρκώς μετά, αυτό είναι μια βαθιά ανήθικη πράξη. Και επειδή κάποτε είχε ειπωθεί ότι όταν ευημερούν οι αριθμοί, δυστυχούν οι άνθρωποι, εγώ θα έλεγα ότι όπως ένας οικονομολόγος είχε πει, όσοι ασχολούνται με την οικονομία πρέπει να έχουν κρύο κεφάλι αλλά ζεστή καρδιά.
Αν το δούμε στην πράξη, οι εργαζόμενοι από το ‘19 αυξήθηκαν κατά περίπου 600 χιλιάδες. Και μάλιστα σε όλες τις κατηγορίες επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων και των μικρομεσαίων. Σε τι μεταφράζονται, λοιπόν, αυτοί οι αριθμοί, αν όχι στην ενίσχυση των οικογενειακών εισοδημάτων και στην απτή βελτίωση ζωής των συμπολιτών μας;
Η πρόοδος των μακροοικονομικών μεγεθών πρέπει όντως να αντανακλάται στην πραγματική ανακούφιση όλων των πολιτών. Χωρίς αστερίσκους, χωρίς εξαιρέσεις στην καθημερινότητά τους.
Είμαι σίγουρος ότι και αυτό θα το δείτε αύριο, στις αυριανές ανακοινώσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη από το βήμα της ΔΕΘ. Όμως, σε κάθε περίπτωση, θα πρόκειται, εγώ θα πω για τη συνέχεια μιας σειράς παρεμβάσεων που έχουν ήδη γίνει τα προηγούμενα χρόνια και τις οποίες δεν πρέπει να ξεχνάμε. Τα βήματα που έχει κάνει πράγματι η χώρα τα τελευταία χρόνια, είναι μεγάλα.
Η Ελλάδα δεν είναι πλέον ο μεγάλος ασθενής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η προεδρία του Eurogroup έχει έναν εθνικό και συλλογικό συμβολισμό σίγουρα. Δείχνει ότι μια χώρα της οποίας πριν από λίγα χρόνια αμφισβητούνταν η παραμονή στην Ευρωζώνη, μπορεί σήμερα να είναι μέρος της λύσης.
Όμως, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από κανέναν μας μεμονωμένα, από καμία χώρα όσο μεγάλη και αν είναι. Η Ελλάδα έχει συμφέρον και έχει κρίσιμο ρόλο σε αυτή τη μετάβαση. Όταν σκεφτόμασταν μέχρι πρόσφατα την πορεία της χώρας, τη σκεφτόμασταν μόνο με όρους εθνικούς.
Ο κόσμος μας, όμως, δεν δουλεύει πλέον έτσι. Εκ των πραγμάτων ο βασικός μας οδηγός ήταν, είναι και θα είναι το εθνικό συμφέρον. Αλλά αν θέλουμε να το υπηρετήσουμε αποτελεσματικότερα, αν θέλουμε να το ορίσουμε και να το θεμελιώσουμε αποτελεσματικότερα, πρέπει να σκεφτούμε το μέλλον μας και με όρους πανευρωπαϊκούς και με όρους παγκόσμιους.
Και να σκεφτόμαστε όχι απλώς με όρους επιβίωσης, αλλά με την αντίληψη μιας Ευρωπαϊκής χώρας που εμπνέει εμπιστοσύνη και έχει όλα τα χαρακτηριστικά, όλα τα εφόδια, όλες τις δυνατότητες να σχεδιάσει η ίδια το μέλλον της. Και όχι απλώς να το υφίσταται. Η στρατηγική μας πρέπει συνεπώς να έχει ορίζοντα το 2030, η στρατηγική μας πρέπει συνεπώς να έχει μια εμβέλεια η οποία είναι πανευρωπαϊκή.
Πρόκειται ουσιαστικά για αδρανή ευρωπαϊκά κεφάλαια ύψους 10 τρισεκατομμυρίων ευρώ των οποίων η σωστή και γρήγορη αξιοποίηση θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά το κοινό μας μέλλον. Άλλα 300 δισεκατομμύρια ευρώ από τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις διαφεύγουν ετησίως εκτός Ευρώπης, κυρίως προς τις ΗΠΑ. Πρόκειται για θηριώδη κεφάλαια τα οποία για την ώρα αποτελούν χαμένες δυνατότητες για την Ε.Ε. Δεν διαθέτουμε άλλο χρόνο για χάσιμο και αυτό το αντιλαμβανόμαστε όλες και όλοι. Έχουμε επίσης μιλήσει για την ανάγκη να αναδείξουμε επιχειρήσεις και τράπεζες που να μπορούν να λειτουργούν ως πρωταθλητές, όχι εθνικοί, πανευρωπαϊκοί πρωταθλητές, Ευρωπαίοι πρωταθλητές, αν θέλουν να μπορούν να αξιοποιήσουν αυτά τα κεφάλαια και αν θέλουν όντως να μπορέσουν να ηγεμονεύσουν σε έναν ολοένα και πιο άγριο παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Και έχουμε μιλήσει και για τη δυνατότητα να υπάρξει κεντρικός ευρωπαϊκός συντονισμός, για παράδειγμα για κοινές δημοπρασίες ραδιοφάσματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μια στρατηγική βάση για τις τεχνολογίες αιχμής όπως το 5G και το 6G, η τεχνητή νοημοσύνη, οι δορυφορικές επικοινωνίες, προϋπόθεση για να μπορέσουμε να πρωταγωνιστούμε στην 4η βιομηχανική επανάσταση. Αυτά είναι μερικά παραδείγματα για να καταδείξω ότι η στρατηγική μας πρέπει να συνενώνει το εθνικό με το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο. Και αυτή η στρατηγική είναι που βασικά θα μας αλλάξει και γεωπολιτική πίστα, καθώς η γεωγραφία μας έχει προικίσει με μία θέση η οποία κρύβει τεράστιες δυνατότητες αν την εκμεταλλευτούμε καταλλήλως.
Ζούμε σε έναν κόσμο που αναδιατάσσεται με πολύ μεγάλη ταχύτητα και πρέπει να σκεφτούμε ακόμη πιο φιλόδοξα και ολοένα και λιγότερα αμυντικά. Για να μπορέσουμε ωστόσο να αναβαθμίσουμε τη θέση μας σε αυτό το νέο διεθνές περιβάλλον που αναδύεται, θα πρέπει να συνεχίσουμε και την ίδια αναπτυξιακή πορεία στο εσωτερικό της χώρας. Γι' αυτό το λόγο σχεδιάσαμε ένα εθνικό πρόγραμμα ανάπτυξης εξαιρετικά φιλόδοξο, με προίκα 23 δισ. ευρώ για την περίοδο 26-30, με βάση εθνικούς πόρους.
Θα έχουμε δηλαδή το μεγαλύτερο εθνικό αναπτυξιακό πρόγραμμα εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Θα έχουμε και άλλα ευρωπαϊκά κονδύλια, τα οποία επίσης θα έρθουν το επόμενο διάστημα - ήδη έρχονται από τον Ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό. Συνολικά, όλα αυτά απαντούν εν μέρει στο ερώτημα «μετά το Ταμείο Ανάκαμψης τι;» Αλλά για εμένα, για εμάς όλα αυτά έρχονται να προστεθούν σε μια πεποίθηση, σε μια φιλοσοφία η οποία λέει ότι πρέπει να απελευθερώσουμε ιδιωτικές επενδύσεις, εξωστρέφεια, καινοτομία.
Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να σχεδιάζει πλέον η ίδια το μέλλον της, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Και αυτή η δυνατότητα είναι ακριβώς το αποτέλεσμα της προόδου που έχει συντελεστεί στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια. Βεβαίως για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της παραγωγικότητας, που και αυτά συνιστούν στοιχήματα για το προσεχές διάστημα, χρειαζόμαστε ένα κράτος επιταχυντή, όχι ένα κράτος εμπόδιο.
Έχουμε αρωγό τις μεγάλες ψηφιακές αλλαγές οι οποίες συνέβησαν στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια και ουσιαστικά έχει παραμείνει κεντρική αυτή η πολιτική στη διάσταση του σχεδιασμού μας και για την επόμενη τετραετία. Όπως κάναμε με το κράτος, μετατρέποντας υπηρεσίες που κάποτε απαιτούσαν πολύωρες ουρές σε ψηφιακές διαδικασίες λεπτών ή δευτερολέπτων, έτσι προχωράμε διαρκώς, συνεχώς, αδιάλειπτα, στην ψηφιοποίηση της φορολογικής Διοίκησης, στην ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε κάθε κρίσιμη λειτουργία του δημοσίου, στη διαρκή απλοποίηση των διαδικασιών για τις επιχειρήσεις. Ξέρουμε ότι κάποιες ακόμα παραμένουν επιβαρυντικές. Η παραγωγικότητα δεν αυξάνεται μόνο με επενδύσεις. Αυξάνεται και με λιγότερη γραφειοκρατία, με περισσότερη διαφάνεια, με καλύτερη αξιοποίηση των δεδομένων. Όμως καμία οικονομία δεν μπορεί να αναπτυχθεί αποκλειστικά, όπως σας είπα, με δημόσιες δαπάνες.
Η δεύτερη μεγάλη προϋπόθεση για τη συνέχιση της ανάπτυξης είναι ότι θέλουμε μια οικονομία που να παράγει, να εξάγει, να καινοτομεί. Οι προοπτικές είναι ευοίωνες. Οι εξαγωγές, όπως ανέφερα και πριν, έχουν σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο προ κρίσης.
Αλλά μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, χρειαζόμαστε ιδιωτικούς καταλύτες που θα μοχλεύσουν περαιτέρω τους δημόσιους πόρους, όπως αυτούς που ανέφερα πριν. Αυτό είναι το στοίχημα της επόμενης φάσης. Χρειάζεται ιδιωτικό κεφάλαιο.
Χρειάζεται καινοτομία. Χρειάζεται εξωστρέφεια. Χρειάζεται τράπεζες που θα δίνουν δάνεια. Οικονομία υπό αυτή την έννοια δεν είναι αποκλειστικά ευθύνη ενός Υπουργείου και δη του Υπουργείου Οικονομικών. Είναι υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας. Του επιχειρηματία που επενδύει, του εργαζόμενου που δημιουργεί, του ερευνητή που καινοτομεί, του τραπεζίτη που διαθέτει κεφάλαια, του εκπαιδευτικού που διαμορφώνει δεξιότητες. Όλοι αποτελούμε ένα μέρος της ίδιας αλυσίδας. Συνεπώς, το ζητούμενο δεν είναι απλώς περισσότερες επενδύσεις.
Είναι καλύτερες επενδύσεις. Που ενσωματώνουν την έρευνα, που δημιουργούν καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, που κρατούν εν τέλει έναν ταλαντούχο άνθρωπο στη χώρα μας. Πράγματι, στην εποχή μας, η οικονομία δεν κρίνεται μόνο από τους αριθμούς.
Κρίνεται από την εμπιστοσύνη που εμπνέει. Και η εμπιστοσύνη οικοδομείται όταν τα λόγια επιβεβαιώνονται από τα αποτελέσματα.
Τα τελευταία χρόνια, νομίζω ότι αποδείξαμε κάτι το θεμελιώδες, ότι η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει πίστα. Όταν ξεκινήσαμε, για παράδειγμα, την ψηφιοποίηση του κράτους, αυτό το θυμάμαι και προσωπικά πολύ χαρακτηριστικά, ήταν άπειροι εκείνοι οι οποίοι είχαν έρθει στο γραφείο μου και προσπαθούσαν να με προειδοποιήσουν ότι το ψηφιακό τέρας είναι αδύνατο να νικηθεί στην Ελλάδα ή κάποιο από τα πολλαπλά έργα που είχαμε προτεραιοποιήσει δεν θα μπορούσε να γίνει γι' αυτό και γι' εκείνο το λόγο. Κι όμως, το gov.gr φτιάχτηκε σε 9 μήνες, οικοδομείται καθημερινά, συνεχίζεται τώρα από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και είναι κτήμα του κάθε πολίτη.
Δεν έχω δει δημοσκόπηση όπου να είναι η δημοφιλία της συγκεκριμένης μεταρρύθμισης κάτω από το 70 με 75%. Όταν προχωρήσαμε σε τομές στην ανώτατη εκπαίδευση πολλοί μας έλεγαν ότι τα στεγανά δεν σπάνε. Κι όμως, σπάσαμε ταμπού δεκαετιών.
Θέλω να κλείσω με κάτι, που σκεφτόμουν όταν το έγραφα ότι θα μπορούσε να έχει ειπωθεί από τον αείμνηστο Στέφανο Μάνο, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, αφήνοντας όμως πίσω του μια σημαντική πολιτική παρακαταθήκη, που απομένει σε εμάς να την αξιοποιήσουμε. Στην οικονομία υπάρχουν δύο είδη αποφάσεων: εκείνες που λύνουν το πρόβλημα της ημέρας και εκείνες που αλλάζουν την πορεία μιας χώρας. Αυτό που χρειαζόμαστε ουσιαστικά είναι ένα καλό μείγμα και των δύο. Δηλαδή, αποτελεσματικότερη διαχείριση της καθημερινότητας σε συνδυασμό με την εκπόνηση μιας σαφούς στρατηγικής για το πού θέλουμε να πάμε. Φαντασία και αποτέλεσμα.
Όπως το είπε και ο ποιητής, λογισμός και όνειρο. Αυτό είναι άλλωστε και η πεμπτουσία της πολιτικής. Γι' αυτό και στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης θα παρουσιάσουμε, θα παρουσιάσει ο Πρωθυπουργός, ένα σαφές, συγκεκριμένο, δομημένο και απολύτως υλοποιήσιμο σχέδιο τετραετίας.
Όχι αποσπασματικά μέτρα. Μία στρατηγική στην οποία κάθε πολίτης, επιχειρηματίας, μισθωτός, συνταξιούχος, ελεύθερος επαγγελματίας, αγρότης, νέος, να μπορεί να δει τον εαυτό του.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο να έχουμε ανάπτυξη. Είναι να έχουμε ανάπτυξη που να διαχυθεί παντού. Να έχουμε ανάπτυξη που να διαχέεται σε όλες και σε όλους. Και έχουμε πλήρη επίγνωση ότι κάθε επιλογή που κάνουμε σήμερα, κάθε απόφαση η οποία θα ληφθεί τώρα, θα διαμορφώσει τις δυνατότητες της επόμενης γενιάς.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ».
