Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) που διαμορφώνουν οι Οδηγίες (ΕΕ) 2020/285 και (ΕΕ) 2022/542 αναλύει το νέο Ενημερωτικό Σημείωμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, επισημαίνοντας ότι οι αλλαγές διευρύνουν σημαντικά τη διακριτική ευχέρεια των κρατών-μελών στον σχεδιασμό της φορολογικής πολιτικής τους, χωρίς όμως η Ελλάδα να αξιοποιεί πλήρως τις νέες δυνατότητες.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Οδηγία (ΕΕ) 2020/285 αναμορφώνει το ειδικό καθεστώς απαλλαγής των μικρών επιχειρήσεων από τον ΦΠΑ, με στόχο τη μείωση του κόστους συμμόρφωσης, την ενίσχυση της φορολογικής ουδετερότητας και του θεμιτού ανταγωνισμού, καθώς και τη διευκόλυνση της διασυνοριακής δραστηριότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Παράλληλα, εισάγει ως βασική καινοτομία τη δυνατότητα διασυνοριακής απαλλαγής, προβλέποντας εθνικό όριο απαλλαγής έως 85.000 ευρώ και ενωσιακό όριο κύκλου εργασιών 100.000 ευρώ για τη διασυνοριακή εφαρμογή του καθεστώτος.
Ωστόσο, όπως σημειώνεται, η Ελλάδα, με τον νόμο 5144/2024, διατήρησε το όριο απαλλαγής στις 10.000 ευρώ, χωρίς να αξιοποιήσει τη δυνατότητα διασυνοριακής εφαρμογής, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να εφαρμόζει ένα από τα πλέον περιοριστικά καθεστώτα απαλλαγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αντίστοιχα, η Οδηγία (ΕΕ) 2022/542 επεκτείνει τις δυνατότητες διαφοροποίησης των συντελεστών ΦΠΑ, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν έως δύο μειωμένους συντελεστές, έναν υπερμειωμένο και έναν μηδενικό συντελεστή για αγαθά και υπηρεσίες βασικής ανάγκης, πράσινες τεχνολογίες και ψηφιακές υπηρεσίες. Σύμφωνα με το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, αυτή η μεταρρύθμιση συνδέει, πλέον, την πολιτική ΦΠΑ με ευρύτερους στόχους, όπως η πράσινη μετάβαση, η ψηφιακή οικονομία και η κοινωνική συνοχή, ενώ η Ελλάδα αξιοποίησε τις σχετικές δυνατότητες με περιορισμένο τρόπο, δίνοντας προτεραιότητα στη φορολογική σταθερότητα.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι τα δύο εργαλεία δεν είναι λειτουργικά ισοδύναμα. Η απαλλαγή των μικρών επιχειρήσεων αποτελεί εργαλείο μείωσης της γραφειοκρατίας και ενίσχυσης της βιωσιμότητας των πολύ μικρών επιχειρήσεων, ενώ οι μεταβολές των συντελεστών ΦΠΑ αποτελούν εργαλείο ευρύτερης οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, η αποτελεσματικότητα του οποίου εξαρτάται από το κατά πόσο οι φορολογικές μεταβολές μετακυλίονται στις τελικές τιμές.
Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ καταλήγει ότι η αξιοποίηση των νέων ευρωπαϊκών δυνατοτήτων, μέσω αύξησης του ορίου απαλλαγής των μικρών επιχειρήσεων και στοχευμένης χρήσης των διαθέσιμων συντελεστών ΦΠΑ, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση των διοικητικών βαρών, τη στήριξη των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων, την ανακούφιση των καταναλωτών και την ευθυγράμμιση της ελληνικής φορολογικής πολιτικής με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές πρακτικές.
