Άρθρο του προέδρου ΕΒΕΠ, Βασίλη Κορκίδη
Αυτό που συμβαίνει με το Ταμείο Ανάκαμψης και τη μεταφορά των 2 δισ. ευρώ προς την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα είναι ουσιαστικά μια προσπάθεια της κυβέρνησης και της Ε.Ε. να μη χαθούν αδιάθετοι πόροι του δανειακού σκέλους του «Ελλάδα 2.0» μετά το οριστικό deadline του Αυγούστου 2026. Στη πραγματικότητα η συζήτηση για τη μεταφορά πόρων από το ΤΑΑ προς την ΕΑΤ εκτός από μια απλή τεχνική αναδιάρθρωση χρηματοδοτικών εργαλείων, είναι και μια έμμεση παραδοχή ότι το μοντέλο λειτουργίας του δανειακού σκέλους του Ταμείου δεν κατάφερε να φτάσει εκεί που είχε υποσχεθεί, δηλαδή στις ΜμΕ και στη πραγματική οικονομία.
Για μήνες η δημόσια συζήτηση επικεντρωνόταν στα υψηλά ποσοστά απορρόφησης, στις εγκρίσεις δανείων και στα μεγάλα επενδυτικά projects. Όμως στη πράξη, πίσω από τους αριθμούς, υπάρχει μια διαφορετική πραγματικότητα. 'Αλλο οι εγκρίσεις, άλλο οι συμβασιοποιήσεις και τελείως διαφορετικό οι πραγματικές εκταμιεύσεις και η ολοκλήρωση έργων μέσα στις ασφυκτικές προθεσμίες της Ε.Ε. Η αλήθεια είναι ότι 4 δις ευρώ των πόρων κινδυνεύει να μη μπορέσει εγκαίρως να αξιοποιηθεί επενδυτικά. Και αυτό συμβαίνει διότι το μοντέλο που επιλέχθηκε ήταν υπερβολικά τραπεζοκεντρικό, γραφειοκρατικό και προσαρμοσμένο κυρίως στις ανάγκες επιχειρηματικών σχημάτων με υψηλή πιστοληπτική ικανότητα.
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν πάνω από το 95% της ελληνικής επιχειρηματικότητας, βρέθηκαν για ακόμη μία φορά αντιμέτωπες με ένα σύστημα που θεωρητικά τις αφορούσε, αλλά πρακτικά δεν μπορούσαν να προσεγγίσουν. Υψηλές εγγυήσεις, αυστηρά τραπεζικά κριτήρια, ανάγκη σημαντικής ίδιας συμμετοχής, πολύπλοκες διαδικασίες και καθυστερήσεις στις εγκρίσεις απέκλεισαν χιλιάδες επιχειρήσεις από την πρόσβαση στα κεφάλαια. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί μια στρεβλή εικόνα «επιτυχίας», όπου οι μεγάλοι όμιλοι απορρόφησαν δυσανάλογα μεγάλο μέρος των πόρων, ενώ η αγορά συνέχισε να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας. Οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, ειδικά στο εμπόριο, στη μεταποίηση, στις υπηρεσίες και ειδικά στη περιφέρεια, έμειναν ουσιαστικά εκτός του ΤΑΑ.
Προς αποφυγή καταβολής προστίμου 700 εκ. ευρώ, η ελληνική κυβέρνηση προσπάθησε να αποτρέψει την επιστροφή αδιάθετων πόρων στις Βρυξέλλες κατόπιν αιτήματος, που εγκρίθηκε από το ΕCOFIN τον περασμένο Δεκέμβριο, δημιουργώντας έναν πιο ευέλικτο μηχανισμό χρηματοδότησης μέσω της ΕΑΤ. Η λογική της κίνησης είναι η Αναπτυξιακή Τράπεζα να λειτουργήσει με πιο στοχευμένα εργαλεία, μικρότερα δάνεια, μεγαλύτερη διασπορά κεφαλαίων και χαμηλότερες απαιτήσεις από το καθαρά εμπορικό τραπεζικό σύστημα. Μπορεί επίσης να λειτουργήσει πιο κοντά στις ανάγκες της αγοράς με πιο ευέλικτο τρόπο και λιγότερο με τη στενή λογική του τραπεζικού ρίσκου.
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν θα αλλάξει πραγματικά η φιλοσοφία διάθεσης των πόρων ή απλώς θα μεταφερθούν σε άλλο μηχανισμό χωρίς ουσιαστική διαφοροποίηση; Διότι η ελληνική οικονομία δεν έχει ανάγκη απλώς από θεωρητικές «απορροφήσεις». Έχει ανάγκη από παραγωγικές επενδύσεις, τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, ενίσχυση της μεταποίησης, πράσινη μετάβαση με ρεαλιστικούς όρους και κυρίως ενίσχυση της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Τα 2 δισ. ευρώ μπορούν ακόμη να αποτελέσουν διορθωτική παρέμβαση, υπό τη προϋπόθεση, να πάψουν οι πόροι να λειτουργούν λογιστικά και να αρχίσουν να λειτουργούν πραγματικά αναπτυξιακά. Η κεφαλαιακή «προίκα» στην ΕΑΤ θα πρέπει να συνεχίσει να δίνει μεσοσταθμικά χαμηλότοκα αναπτυξιακά δάνεια με 1,72% κυρίως σε ΜμΕ, ακόμη και μετά τη λήξη του ΤΑΑ, όταν το μέσο επιτόκιο για επιχειρηματικά δάνεια είναι σήμερα μεγαλύτερο του 4%.
Ήδη βλέπουμε πιλοτικά αυτή τη λογική στο πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ», όπου δάνεια που δεν προλαβαίνουν να συμβασιοποιηθούν εντός των προθεσμιών του ΤΑΑ μπορούν να συνεχιστούν μέσω πόρων της ΕΑΤ μέχρι 31 Αυγούστου 2026. Το ΤΑΑ ήταν ίσως η μεγαλύτερη χρηματοδοτική ευκαιρία της χώρας μετά τα πακέτα στήριξης της ένταξης μας. Αν όμως στο τέλος της διαδρομής και το «κλείσιμο του ταμείου» αποδειχθεί ότι τα περισσότερα κεφάλαια δεν κατέληξαν σε χιλιάδες βιώσιμες επιχειρήσεις, που έμειναν εκτός, τότε η χώρα θα έχει χάσει μια ιστορική ευκαιρία οικονομικού μετασχηματισμού. Ας ελπίσουμε πως η τελική αναθεώρηση του προγράμματος και η ανακατεύθυνση θα πετύχει τη βέλτιστη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων από τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
