Η κυβέρνηση ενεργοποιεί από σήμερα εκ νέου το μέτρο περιορισμού του περιθωρίου κέρδους σε βασικά προϊόντα, επιδιώκοντας να αποτρέψει φαινόμενα αισχροκέρδειας στη σκιά της κλιμακούμενης κρίσης στη Μέση Ανατολή. Η παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τα ελληνικά νοικοκυριά εμφανίζουν έντονα σημάδια οικονομικής κόπωσης, ύστερα από τα συνεχή κύματα πληθωριστικών πιέσεων των τελευταίων ετών.
Μετά τις σχετικές ανακοινώσεις της κυβέρνησης, εκδόθηκε αργά το βράδυ της Τετάρτης Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), η οποία δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ και τίθεται σε ισχύ άμεσα, με χρονικό ορίζοντα εφαρμογής έως τις 30 Ιουνίου 2026.
Το μέτρο επαναφέρει ουσιαστικά ένα καθεστώς ελέγχου στην αγορά που είχε καταργηθεί μόλις πριν από εννέα μήνες, στις 30 Ιουνίου 2025, έπειτα από σχεδόν πέντε χρόνια εφαρμογής.
Πώς λειτουργεί το νέο πλαφόν
Σύμφωνα με το δεύτερο άρθρο της ΠΝΠ, απαγορεύεται η αποκόμιση μεικτού περιθωρίου κέρδους από την πώληση προϊόντων βασικών για τη διατροφή και τη διαβίωση των καταναλωτών, εφόσον αυτό υπερβαίνει τον μέσο όρο του αντίστοιχου περιθωρίου που καταγράφηκε το 2025. Ο υπολογισμός γίνεται ανά κωδικό προϊόντος, δημιουργώντας ένα συγκεκριμένο «ταβάνι» στο περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων.
Η σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς αφορά το σημείο αναφοράς: ενώ στο παρελθόν το πλαφόν βασιζόταν στα επίπεδα του Σεπτεμβρίου ή του Δεκεμβρίου του 2021, πλέον ως βάση υπολογισμού λαμβάνεται ο μέσος όρος του 2025.
Το μέτρο επηρεάζει ευρύ φάσμα της αγοράς – από τη βιομηχανία τροφίμων και το χονδρεμπόριο μέχρι τα σούπερ μάρκετ – και καλύπτει συνολικά 61 κατηγορίες βασικών προϊόντων. Στη λίστα περιλαμβάνονται τρόφιμα καθημερινής κατανάλωσης, όπως ψωμί, ρύζι, μακαρόνια, όσπρια, γάλα, γιαούρτι και τυριά, κρέας και ψάρια, αλλά και προϊόντα πρώτης ανάγκης όπως απορρυπαντικά, χαρτί υγείας, είδη προσωπικής υγιεινής, βρεφικά προϊόντα και τροφές για κατοικίδια.
Αυστηρό πλαίσιο ελέγχων και βαριά πρόστιμα
Η νέα ρύθμιση συνοδεύεται από αυστηρό πλαίσιο κυρώσεων για όσους παραβιάζουν το μέτρο. Τα διοικητικά πρόστιμα κυμαίνονται από 5.000 έως 5 εκατ. ευρώ, ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης, τη βαρύτητα και τη διάρκεια της παράβασης, αλλά και το οικονομικό όφελος που αποκόμισε ο παραβάτης. Σε περίπτωση υποτροπής, το πρόστιμο διπλασιάζεται.
Παράλληλα, προβλέπεται επιπλέον πρόστιμο έως 50.000 ευρώ για επιχειρήσεις που αποκρύπτουν ή παραποιούν στοιχεία, δεν τα προσκομίζουν όταν ζητηθούν από τις αρχές ή παρεμποδίζουν με οποιονδήποτε τρόπο τους ελέγχους.
Αρμόδια αρχή για την παρακολούθηση της αγοράς, την υποδοχή καταγγελιών και τη διαπίστωση παραβάσεων ορίζεται η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή.
Επιφυλακτικές αντιδράσεις από την αγορά
Η επαναφορά του μέτρου αντιμετωπίζεται με συγκρατημένη στάση από τους εκπροσώπους της αγοράς. Η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας, χωρίς να εκφράζει ευθέως αντίθεση, αφήνει αιχμές για την αναγκαιότητα της παρέμβασης.
Σε ανακοίνωσή της επισημαίνει ότι, σύμφωνα με στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, ο μέσος πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ το 2025 διαμορφώθηκε μόλις στο 1,29%, παρά το γεγονός ότι το πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους είχε καταργηθεί από τον Ιούλιο του ίδιου έτους. Κατά την Ένωση, το χαμηλό αυτό ποσοστό αποδεικνύει ότι ο ανταγωνισμός και η ομαλή λειτουργία της αγοράς συμβάλλουν ήδη στη συγκράτηση των τιμών προς όφελος των καταναλωτών.
Την ίδια στιγμή, η Ελληνική Ένωση Καφέ εκφράζει έντονο προβληματισμό για τις επιπτώσεις του μέτρου στον κλάδο. Ο πρόεδρός της, Τάσος Γιάγκογλου, υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις καφέ λειτουργούν τα τελευταία χρόνια υπό έντονες πιέσεις, απορροφώντας αυξήσεις στο κόστος πρώτων υλών και λειτουργίας χωρίς να μετακυλίουν πλήρως τις ανατιμήσεις στους καταναλωτές.
Όπως σημειώνει, το 2025 οι διεθνείς τιμές του καφέ κινήθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 70 ετών, γεγονός που ήδη έχει περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια κέρδους του κλάδου. «Η επαναφορά του μέτρου σε συνθήκες υψηλών διεθνών τιμών δημιουργεί ασφυκτικές συνθήκες για τις επιχειρήσεις και θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητά τους», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Προληπτική παρέμβαση απέναντι σε νέο κύμα ακρίβειας
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, εμφανίζεται αποφασισμένη να κινηθεί προληπτικά, προκειμένου να αποτραπεί ένα νέο κύμα ανατιμήσεων που θα μπορούσε να πυροδοτηθεί από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις πιθανές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.
Με το μέτρο του πλαφόν επιχειρείται να σταλεί σαφές μήνυμα ότι δεν θα υπάρξει ανοχή σε πρακτικές υπερβολικής κερδοφορίας σε βάρος των καταναλωτών, σε μια περίοδο όπου η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών παραμένει εύθραυστη.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει εάν η παρέμβαση θα λειτουργήσει ως αποτελεσματικό «φρένο» στην ακρίβεια ή αν θα εντείνει τις πιέσεις σε επιχειρήσεις που ήδη λειτουργούν με περιορισμένα περιθώρια κέρδους.
