Η αξία του πλούτου των ελληνικών νοικοκυριών επιστρέφει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, σηματοδοτώντας μια εντυπωσιακή μεταστροφή μετά την πολυετή περίοδο οικονομικής πίεσης που ακολούθησε τη δημοσιονομική κρίση. Όπως καταγράφει η Alpha Bank στη νέα ανάλυσή της για την ελληνική οικονομία, ο ακαθάριστος πλούτος των νοικοκυριών ξεπέρασε το 1 τρισ. ευρώ στο πρώτο τρίμηνο του 2025 -το υψηλότερο επίπεδο από το 2011- σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Η ανοδική αυτή τροχιά δεν αποτελεί προϊόν μιας μόνο πηγής. Τροφοδοτείται τόσο από την αύξηση του χρηματοοικονομικού πλούτου, όσο και από την ενίσχυση του μη χρηματοοικονομικού, κυρίως της αξίας των ακινήτων, που διαχρονικά αποτελούν τον πυλώνα της περιουσίας των Ελλήνων. Παρά το γεγονός ότι η αξία της ακίνητης περιουσίας εξακολουθεί να κυριαρχεί στη σύνθεση του συνολικού πλούτου, η τράπεζα επισημαίνει την ανάγκη να εξεταστεί πώς διαφοροποιείται η εικόνα αυτή τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε μια εποχή που οι χρηματοοικονομικές επενδύσεις κερδίζουν έδαφος.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει η ανάλυση της κατανομής του πλούτου ανά δεκατημόριο νοικοκυριών. Με βάση τα στοιχεία της ΕΚΤ, ο καθαρός πλούτος —το αποτέλεσμα του ακαθάριστου πλούτου μετά την αφαίρεση του χρέους— διαφοροποιείται έντονα μεταξύ των κλιμακίων, αλλά και μεταξύ Ελλάδας και Ευρωζώνης. Αν και εντοπίζονται σημαντικές ομοιότητες, η δομή της περιουσίας των ελληνικών νοικοκυριών παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, όπως η μεγαλύτερη έμφαση στην ιδιοκατοίκηση και η χαμηλότερη συμμετοχή σε επενδυτικά χρηματοοικονομικά προϊόντα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η έκθεση της Alpha Bank υπογραμμίζει ότι η ανάκτηση του πλούτου δεν αφορά μόνο την καταγραφή υψηλότερων αξιών, αλλά και την αλλαγή της συνολικής «αρχιτεκτονικής» των περιουσιακών στοιχείων. Σε μια περίοδο όπου η οικονομία σταδιακά σταθεροποιείται και η εμπιστοσύνη επιστρέφει, οι μεταβολές στη δομή του πλούτου αποτελούν κρίσιμη ένδειξη για το πώς διαμορφώνονται οι αντοχές, οι αδυναμίες και οι προοπτικές των ελληνικών νοικοκυριών.
Ο χρηματοοικονομικός πλούτος των νοικοκυριών περιλαμβάνει τις καταθέσεις, τα ομόλογα, τις εισηγμένες μετοχές, τον χρηματοοικονομικό επιχειρηματικό πλούτο (μη εισηγμένες μετοχές και λοιπές εταιρικές συμμετοχές), τα αμοιβαία/επενδυτικά κεφάλαια και τα ασφαλιστικά προϊόντα ζωής. Αντίστοιχα, ο μη χρηματοοικονομικός πλούτος περιλαμβάνει τα ακίνητα και τον μη χρηματοοικονομικό επιχειρηματικό πλούτο (πάγια περιουσιακά στοιχεία εκτός κατοικιών).
Το πρώτο τρίμηνο του 2018, έτος κατά το οποίο είχε ξεκινήσει η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, ο συνολικός ακαθάριστος πλούτος των νοικοκυριών προσέγγισε τα 0,8 τρισ. ευρώ, με το 73% αυτού να προέρχεται από τον μη χρηματοοικονομικό πλούτο και το υπόλοιπο 27% από τον χρηματοοικονομικό πλούτο.
Επτά χρόνια αργότερα, ο συνολικός ακαθάριστος πλούτος των νοικοκυριών σε τρέχουσες τιμές έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 200 δισ. ευρώ, γεγονός που μπορεί να ερμηνευθεί από την ανατίμηση των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων αλλά και από τη δημιουργία νέου πλούτου, σε κάποιο βαθμό, ενώ η αναλογία μη χρηματοοικονομικού και χρηματοοικονομικού πλούτου έχει μεταβληθεί ελαφρώς υπέρ του δεύτερου (67% έναντι 33%).
Η αξία όλων των περιουσιακών στοιχείων αυξήθηκε κατά το εν λόγω διάστημα, ωστόσο η αύξηση της αξίας των υποκατηγοριών του χρηματοοικονομικού πλούτου υπήρξε σημαντικά μεγαλύτερη από την αντίστοιχη των περιουσιακών στοιχείων του μη χρηματοοικονομικού πλούτου, αντανακλώντας, μεταξύ άλλων, την αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας και την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα μερίδιά τους στον συνολικό ακαθάριστο πλούτο. Συγκεκριμένα, ο χρηματοοικονομικός επιχειρηματικός πλούτος κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση μεριδίου, ενώ ακολούθησαν τα αμοιβαία/επενδυτικά κεφάλαια, τα ομόλογα, οι εισηγμένες μετοχές, ενώ σχεδόν αμετάβλητο παρέμεινε το μερίδιο των καταθέσεων και των ασφαλιστικών προϊόντων ζωής.
Επιπρόσθετα, είναι χρήσιμο να εξεταστεί ενδελεχώς η κατανομή του μεταξύ των νοικοκυριών και η σύγκριση με την Ευρωζώνη, χρησιμοποιώντας την ταξινόμηση των νοικοκυριών σε δεκατημόρια καθαρού πλούτου. Στην Ελλάδα, ο ακαθάριστος πλούτος για το 90% των νοικοκυριών (δηλαδή για τα δεκατημόρια 1 έως 9) προέρχεται κυρίως από τα ακίνητα -γεγονός που συνδέεται με το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης που καταγράφεται διαχρονικά στη χώρα μας- και δευτερευόντως από τις καταθέσεις και τον χρηματοοικονομικό επιχειρηματικό πλούτο.
Όσον αφορά στο «πλουσιότερο» 10% των νοικοκυριών στην Ελλάδα, υπάρχει μεγαλύτερη διαφοροποίηση στα περιουσιακά στοιχεία που διακρατούν. Η αναλογία μη χρηματοοικονομικού έναντι του χρηματοοικονομικού πλούτου περιορίζεται σημαντικά (55% έναντι 45%). Η αξία των λοιπών κατηγοριών χρηματοοικονομικού πλούτου, που περιλαμβάνει δηλαδή τα ομόλογα, τις εισηγμένες μετοχές, τα αμοιβαία/επενδυτικά κεφάλαια και τα ασφαλιστικά προϊόντα ζωής, αντιπροσωπεύει ένα αξιόλογο ποσοστό που φθάνει το 13% του συνολικού ακαθάριστου πλούτου που κατέχουν.
Σε επίπεδο Ευρωζώνης, τα ακίνητα παραμένουν η κυριότερη πηγή προέλευσης του πλούτου. Στο 90% των νοικοκυριών το μερίδιο των ακινήτων στον συνολικό πλούτο διαμορφώνεται ελαφρώς χαμηλότερα σε σύγκριση με την Ελλάδα (69% έναντι 72%), ενώ στο «πλουσιότερο» 10% των νοικοκυριών το μερίδιο διαμορφώνεται σε παρόμοια με τη χώρα μας επίπεδα (46%).
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η συμμετοχή του χρηματοοικονομικού επιχειρηματικού πλούτου είναι αρκετά περιορισμένη -με εξαίρεση το «πλουσιότερο» 10% των νοικοκυριών- ενώ σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με τη χώρα μας παρατηρείται στα ποσοστά που κατέχουν οι λοιπές κατηγορίες χρηματοοικονομικού πλούτου.
Συγκεκριμένα, το ποσοστό της εν λόγω κατηγορίας στον συνολικό ακαθάριστο πλούτο είναι αξιοσημείωτο σε όλα τα επιμέρους κλιμάκια (8% κατά μέσο όρο στα δεκατημόρια 1-9 και 20% στο «πλουσιότερο» 10% των νοικοκυριών) -σε αντίθεση με την Ελλάδα που κατέχει σημαντικό ποσοστό μόνο στο «πλουσιότερο» 10% των νοικοκυριών. Το γεγονός αυτό αποδίδεται, σε μεγάλο βαθμό, στο ποσοστό που κατέχουν τα ασφαλιστικά προϊόντα ζωής στον συνολικό ακαθάριστο πλούτο των νοικοκυριών στην Ευρωζώνη (7% κατά μέσο όρο στο σύνολο των νοικοκυριών).
Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η σημασία της ενίσχυσης του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού στη χώρα μας. Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση, αρχής γενομένης ακόμα και από την παιδική ηλικία, θα συμβάλλει στην ενίσχυση της κουλτούρας αποταμίευσης, στη βελτιστοποίηση των επενδυτικών αποφάσεων και της διαχείρισης κινδύνων και επομένως στην περισσότερο διευρυμένη και αποτελεσματική διαχείριση των χαρτοφυλακίων των νοικοκυριών.
