Μερικές ανθισμένες καστανιές, αποτυπωμένες στον καμβά λίγες εβδομάδες πριν από το τραγικό τέλος του δημιουργού τους, έγραψαν ιστορία στην παγκόσμια αγορά τέχνης. Περισσότερο από έναν αιώνα αφότου ο Βίνσεντ βαν Γκογκ φιλοτέχνησε το έργο, ο πίνακας άλλαξε χέρια έναντι 190,4 εκατομμυρίων δολαρίων, καταρρίπτοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ για έργο του Ολλανδού ζωγράφου. Πίσω από την αστρονομική τιμή, ωστόσο, κρύβεται μια πολυτάραχη διαδρομή, άρρηκτα συνδεδεμένη με τις σκοτεινότερες σελίδες της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Ο πίνακας «Châtaigniers en fleurs» («Ανθισμένες Καστανιές») δημοπρατήθηκε την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου από τον οίκο Sotheby’s στη Νέα Υόρκη, ξεπερνώντας ακόμη και την υψηλή εκτίμηση των 180 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η πώλησή του κατέστη δυνατή έπειτα από συμφωνία μεταξύ των σημερινών ιδιοκτητών και των κληρονόμων μιας εβραϊκής οικογένειας, στην κατοχή της οποίας βρισκόταν το έργο μέχρι το 1936, όταν πωλήθηκε στη ναζιστική Γερμανία.
Η σκοτεινή ιστορία πίσω από το αριστούργημα
Πέρα από την καλλιτεχνική και εμπορική του αξία, ο πίνακας βρέθηκε στο επίκεντρο διαμάχης σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες είχε αλλάξει χέρια κατά τη ναζιστική περίοδο και, ειδικότερα, με το κατά πόσο η τότε πώλησή του είχε πραγματοποιηθεί υπό πίεση.
Οι δύο πλευρές κατέληξαν τελικά σε συμβιβασμό, οι όροι του οποίου δεν δημοσιοποιήθηκαν.
«Αναγνωρίζοντας την περίπλοκη ιστορία του πίνακα κατά τη ναζιστική εποχή και τα βάσανα που υπέστη η οικογένεια Φίσερ κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, οι δύο οικογένειες κατέληξαν σε μια αμοιβαία ικανοποιητική λύση», ανέφερε σε ανακοίνωσή του ο οίκος Sotheby’s.
Από την πλευρά τους, οι κληρονόμοι της οικογένειας Φίσερ δήλωσαν ότι ήταν «ευγνώμονες για την εμπιστευτική και δίκαιη διαπραγμάτευση και συνεργασία με τον οίκο Sotheby’s και την οικογένεια Blaquier-Arrieta, η οποία καθιστά δυνατή την αναγνώριση των δεινών της οικογένειας Φίσερ κατά τη διάρκεια της ναζιστικής εποχής».
Ένα αριστούργημα από τους τελευταίους μήνες της ζωής του Βαν Γκογκ
Οι «Ανθισμένες Καστανιές» ανήκουν στην τελευταία δημιουργική περίοδο του Βίνσεντ βαν Γκογκ. Ο Ολλανδός ζωγράφος φιλοτέχνησε το έργο τον Μάιο του 1890, μετά την έξοδό του από ψυχιατρική κλινική και μόλις δύο μήνες πριν βάλει τέλος στη ζωή του.
Με την πώληση του πίνακα έναντι 190,4 εκατομμυρίων δολαρίων, το προηγούμενο ρεκόρ για έργο του καλλιτέχνη ξεπεράστηκε κατά 73,2 εκατομμύρια δολάρια. Είχε καταγραφεί το 2022, όταν ο πίνακας «Verger avec cyprès» («Περιβόλι με Κυπαρίσσια») είχε πωληθεί έναντι 117,2 εκατομμυρίων δολαρίων.
Μια δημοπρασία 412 εκατομμυρίων δολαρίων
Ο Βαν Γκογκ, πάντως, δεν ήταν ο μοναδικός πρωταγωνιστής της βραδιάς στη Νέα Υόρκη. Εντυπωσιακή τιμή απέσπασε και ο «Arlequin» («Αρλεκίνος») του Πολ Σεζάν, ο οποίος πωλήθηκε έναντι 111 εκατομμυρίων δολαρίων.
Στη δημοπρασία παρουσιάστηκαν συνολικά δώδεκα έργα του ιμπρεσιονισμού και του μεταϊμπρεσιονισμού, τα οποία είχαν συγκεντρώσει η εκλιπούσα Αργεντινή συλλέκτρια έργων τέχνης Νέλι Αριέτα ντε Μπλακιέ και ο σύζυγός της, μεγιστάνας της βιομηχανίας ζάχαρης, Κάρλος Πέδρο Μπλακιέ.
Τα δώδεκα έργα απέφεραν συνολικά 412 εκατομμύρια δολάρια, με τις «Ανθισμένες Καστανιές» του Βαν Γκογκ να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ των συνολικών εσόδων της δημοπρασίας.