Σημαντικές αλλαγές που αναμένεται να επαναπροσδιορίσουν το επιχειρηματικό μοντέλο των αλυσίδων σούπερ μάρκετ μέσα στην επόμενη δεκαετία αποτυπώνει η ανάλυση «11+1 Προκλήσεις για το Σούπερ Μάρκετ του 2035», την οποία παρουσίασε ο Πρόεδρος του ΙΕΛΚΑ, καθηγητής Γεώργιος Δουκίδης, στο πλαίσιο της ετήσιας συνέντευξης Τύπου της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας.
Η ανάλυση αναδεικνύει ένα περιβάλλον στο οποίο η ανάπτυξη των πωλήσεων δεν αρκεί πλέον για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξανόμενα κόστη, αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες, νέες τεχνολογικές απαιτήσεις και ένα ολοένα πιο σύνθετο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Παράλληλα, αναδύονται νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες, οι οποίες μπορούν να μετατρέψουν το σούπερ μάρκετ από ένα παραδοσιακό σημείο πώλησης τροφίμων σε μια ευρύτερη πλατφόρμα προϊόντων, υπηρεσιών και αξιοποίησης δεδομένων.
1. Η πίεση στην κερδοφορία
Η πρώτη πρόκληση συνδέεται με τη διαρκή συμπίεση των περιθωρίων κερδοφορίας, σε συνδυασμό με την αύξηση του μισθολογικού, ενεργειακού και μεταφορικού κόστους.
Σύμφωνα με την ανάλυση, το 98% των στελεχών του ελληνικού κλάδου αναγνωρίζει το αυξημένο λειτουργικό κόστος ως σημαντικό πρόβλημα, ενώ το 91% επισημαίνει τη χαμηλή κερδοφορία.
Το βασικό στρατηγικό ερώτημα είναι πώς μια αλυσίδα μπορεί να αυξήσει την κερδοφορία της χωρίς να επιβαρύνει περαιτέρω τις τιμές καταναλωτή.
2. Η αυξανόμενη ευαισθησία των καταναλωτών στις τιμές
Η τιμή εξελίσσεται σε ολοένα σημαντικότερο κριτήριο επιλογής καταστήματος και προϊόντος.
Στην Ελλάδα, το 48% των καταναλωτών επιλέγει τρόφιμα με βάση τα διαθέσιμα χρήματα, το 60% αναζητά συστηματικά προσφορές και το 46% επισκέπτεται περισσότερα καταστήματα για τις αγορές του.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις για την εμπορική πολιτική των αλυσίδων, οι οποίες καλούνται να διατηρήσουν την πιστότητα των πελατών τους σε ένα περιβάλλον αυξημένης κινητικότητας.
3. Η ανάπτυξη της ιδιωτικής ετικέτας και νέων κατηγοριών
Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας αναδεικνύονται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διαφοροποίησης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της παρουσίασης, το μερίδιό τους στην ελληνική αγορά διαμορφώνεται στο 25%, ενώ οι πωλήσεις τους αυξήθηκαν κατά 6,1% το 2025.
Στην Ευρώπη, το αντίστοιχο μερίδιο ανήλθε σε 39,1% το 2024, με εκτιμήσεις ότι θα φτάσει στο 40%-42% έως το 2030.
Η πρόκληση δεν αφορά πλέον μόνο τη δημιουργία φθηνότερων εναλλακτικών προϊόντων, αλλά την ανάπτυξη ισχυρών ιδιόκτητων brands, που θα ανταγωνίζονται τα επώνυμα σε ποιότητα και καινοτομία.
4. Η τεχνητή νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός
Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να μεταβάλει σημαντικά τη λειτουργία των αλυσίδων, από τις παραγγελίες και τη διαχείριση αποθεμάτων μέχρι τις προβλέψεις ζήτησης και την εξατομίκευση των προσφορών.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, το 54% των επιχειρήσεων λιανεμπορίου και βιομηχανίας FMCG στην Ελλάδα δηλώνει ότι έχει υιοθετήσει εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Ωστόσο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 70% των επιχειρήσεων δεν έχει ακόμη μετρήσει την επίδραση του AI στα λειτουργικά του κέρδη.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς η υιοθέτηση τεχνολογικών λύσεων, αλλά η μετατροπή τους σε μετρήσιμη βελτίωση παραγωγικότητας και κερδοφορίας.
5. Το ηλεκτρονικό εμπόριο και το omnichannel
Η περαιτέρω ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου δημιουργεί νέες ευκαιρίες, αλλά και σημαντικές λειτουργικές προκλήσεις.
Η ανάλυση καταγράφει αύξηση 6,8% στις ευρωπαϊκές online πωλήσεις τροφίμων το 2025, ενώ στην Ελλάδα το 25% των καταναλωτών έχει αγοράσει διαδικτυακά προϊόντα που συνήθως προμηθεύεται από σούπερ μάρκετ.
Η λειτουργία φυσικών καταστημάτων, ηλεκτρονικών πλατφορμών, υπηρεσιών παράδοσης και εφαρμογών κινητού απαιτεί ένα ενιαίο επιχειρησιακό μοντέλο.
Κεντρικό ζητούμενο αποτελεί η δυνατότητα των αλυσίδων να καταστήσουν το ηλεκτρονικό κανάλι πραγματικά κερδοφόρο και όχι απλώς έναν πρόσθετο τρόπο εξυπηρέτησης.
6. Η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας
Οι γεωπολιτικές κρίσεις, οι μεταβολές στο κόστος πρώτων υλών, η κλιματική αλλαγή και οι διαταραχές στις μεταφορές δημιουργούν νέες απαιτήσεις στη διαχείριση των αποθεμάτων.
Στην Ελλάδα, το 75% των στελεχών αναγνωρίζει τη διαθεσιμότητα προϊόντων και τις ελλείψεις ως σημαντική πρόκληση.
Οι αλυσίδες καλούνται να διατηρούν επαρκώς εφοδιασμένα τα ράφια τους, περιορίζοντας ταυτόχρονα τα αποθέματα, τις απώλειες και το κόστος αποθήκευσης.
Η δυνατότητα ακριβέστερης πρόβλεψης της ζήτησης αναμένεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία τα επόμενα χρόνια.
7. Η έλλειψη προσωπικού και η παραγωγικότητα
Το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το οργανωμένο λιανεμπόριο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, το 93% των στελεχών αντιμετωπίζει δυσκολίες στην εξεύρεση προσωπικού, ενώ το μισθολογικό κόστος αυξήθηκε κατά 13,4% την περίοδο 2023-2025.
Παράλληλα, η παρουσίαση επισημαίνει ότι η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας στην Ελλάδα βρίσκεται στο 42% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Οι νέες τεχνολογίες, η αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων εργασιών και η ανάπτυξη δεξιοτήτων αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση αυτών των πιέσεων.
8. Η βιωσιμότητα και η σπατάλη τροφίμων
Η περιβαλλοντική βιωσιμότητα δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως ζήτημα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά ως παράγοντας που επηρεάζει άμεσα το κόστος λειτουργίας και την ανταγωνιστικότητα.
Η Ελλάδα καταγράφει ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα σπατάλης τροφίμων, με 201 κιλά ανά κάτοικο το 2023, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 130 κιλών, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν.
Παράλληλα, το 63% των καταναλωτών θεωρεί σημαντική τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των τροφίμων.
Η ενεργειακή αποδοτικότητα, η διαχείριση συσκευασιών και αποβλήτων, η μείωση της σπατάλης και τα νέα συστήματα ανακύκλωσης αποκτούν πλέον άμεση επιχειρηματική διάσταση.
9. Ο ανταγωνισμός, οι εξαγορές και η συγκέντρωση
Η συγκέντρωση της αγοράς αναμένεται να συνεχιστεί, καθώς το μέγεθος αποκτά αυξανόμενη σημασία για την επίτευξη οικονομιών κλίμακας.
Σύμφωνα με την ανάλυση, στην ελληνική αγορά έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 15 εξαγορές την τελευταία πενταετία, ενώ η σύνθεση των μεγαλύτερων αλυσίδων έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν.
Οι μεγαλύτεροι όμιλοι διαθέτουν πλεονεκτήματα στις προμήθειες, στην ανάπτυξη ιδιωτικής ετικέτας, στις επενδύσεις τεχνολογίας και στις υποδομές logistics.
Το ερώτημα που ανακύπτει είναι ποιο μέγεθος και ποιο επιχειρηματικό μοντέλο μπορούν να εξασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα μιας αλυσίδας.
10. Οι νέες πηγές εσόδων και το retail media
Μία από τις περισσότερο ενδιαφέρουσες αλλαγές αφορά τη διεύρυνση του επιχειρηματικού μοντέλου πέρα από τις παραδοσιακές πωλήσεις τροφίμων.
Στην παρουσίαση γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στο retail media, στα έτοιμα γεύματα, στις υπηρεσίες προς επιχειρήσεις, στα ιδιόκτητα brands και στην αξιοποίηση των δεδομένων των πελατών.
Η αγορά του retail media στην Ευρώπη εκτιμάται ότι θα καταγράφει ετήσια ανάπτυξη περίπου 20% έως το 2030, δημιουργώντας νέες δυνατότητες εμπορικής αξιοποίησης των φυσικών και ψηφιακών υποδομών των αλυσίδων.
Παράλληλα, στην Ελλάδα το 29% των καταναλωτών αγοράζει έτοιμο φαγητό από σούπερ μάρκετ, αναδεικνύοντας τις προοπτικές νέων κατηγοριών.
Η κατεύθυνση αυτή ενισχύει την προοπτική μετασχηματισμού των σούπερ μάρκετ σε ολοκληρωμένες πλατφόρμες προϊόντων, υπηρεσιών και εμπειριών.
11. Το αυξανόμενο κανονιστικό βάρος
Η συμμόρφωση με το εθνικό και ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο αποτελεί μία ακόμη σημαντική πρόκληση.
Όπως καταγράφεται στην ανάλυση, τουλάχιστον 70 νομοθετικές και κανονιστικές πράξεις που δημοσιεύθηκαν το 2025 επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα το λιανεμπόριο τροφίμων στην Ελλάδα.
Από αυτές, οι 32 αφορούν ελληνικές ρυθμίσεις και οι 38 ευρωπαϊκές νομοθετικές πράξεις.
Οι απαιτήσεις επεκτείνονται από την ασφάλεια και την ιχνηλασιμότητα των τροφίμων μέχρι τις εμπορικές πρακτικές, τη διαμόρφωση τιμών, τις συσκευασίες και τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις.
Για τις επιχειρήσεις, η πρόκληση είναι η έγκαιρη προσαρμογή χωρίς δυσανάλογη αύξηση του κόστους και χωρίς περιορισμό της ταχύτητας λήψης εμπορικών αποφάσεων.
12. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών
Η τελευταία πρόκληση, που παρουσιάστηκε ως η πρόσθετη και ιδιαίτερα κρίσιμη διάσταση της επόμενης ημέρας, αφορά την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.
Η παρατεταμένη πίεση στο κόστος ζωής έχει επηρεάσει σημαντικά την εικόνα του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, μόλις το 28% των καταναλωτών αξιολογεί θετικά την κοινωνική και οικονομική προσφορά των σούπερ μάρκετ, έναντι 67% το 2020-2021.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια στις τιμές και στις προσφορές, καλύτερη ενημέρωση σχετικά με τους παράγοντες που διαμορφώνουν το κόστος των προϊόντων και ουσιαστική ανάδειξη της συμβολής των επιχειρήσεων στην απασχόληση και στην ελληνική παραγωγή.
Μια διαφορετική αγορά το 2035
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης του Γιώργου Δουκίδη είναι ότι το επιχειρηματικό μοντέλο του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων βρίσκεται μπροστά σε σημαντικό μετασχηματισμό.
Η ανταγωνιστικότητα των αλυσίδων δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από το μέγεθος του δικτύου τους ή τη δυνατότητά τους να προσφέρουν χαμηλές τιμές, αλλά και από την παραγωγικότητα, την αξιοποίηση τεχνολογιών, τη διαφοροποίηση των εσόδων και την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις της κοινωνίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών αναδεικνύεται σε παράγοντα εξίσου καθοριστικό με την οικονομική αποτελεσματικότητα.