Μια αγορά με λιγότερους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους, εντονότερη συγκέντρωση και σημαντικές ανακατατάξεις μέσα στα επόμενα χρόνια περιέγραψαν σε χθεσινή συνάντηση με δημοσιογράφους οι επικεφαλής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος (ΕΣΕ), εκτιμώντας ότι οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούν στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων καθιστούν ουσιαστικά αναπόφευκτη τη συνέχιση του κύματος εξαγορών και συγχωνεύσεων.
Μάλιστα, σύμφωνα με την εκτίμηση που διατύπωσε ο αντιπρόεδρος της ΕΣΕ και επικεφαλής της METRO ΑΕΒΕ, Αριστοτέλης Παντελιάδης, η ελληνική αγορά θα μπορούσε σταδιακά να οδηγηθεί σε ένα μοντέλο με τρεις έως τέσσερις μεγάλους κυρίαρχους ομίλους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα εκλείψουν οι μικρότερες αλυσίδες που διαθέτουν διαφοροποιημένη εμπορική πρόταση.
Το ζήτημα της συγκέντρωσης αποτέλεσε ένα από τα βασικά θέματα που αναδείχθηκαν κατά τη συνέντευξη Τύπου της ΕΣΕ, με τον πρόεδρό της και επικεφαλής της Διαμαντής Μασούτης, Γιάννη Μασούτη, να περιγράφει τις πιέσεις που οδηγούν τις επιχειρήσεις του κλάδου στην αναζήτηση μεγαλύτερων σχημάτων.
«Τα επόμενα χρόνια θα είμαστε λιγότεροι»
Η χαρακτηριστική αναφορά ότι «τα επόμενα χρόνια δεν θα είμαστε οι ίδιοι, θα είμαστε λιγότεροι» αποτυπώνει την εκτίμηση που κυριαρχεί στις τάξεις των μεγάλων αλυσίδων για την επόμενη ημέρα του ελληνικού λιανεμπορίου τροφίμων.
Όπως ανέφερε ο κ. Μασούτης, η συγκέντρωση δεν αποτελεί απλώς μια στρατηγική επιλογή των μεγαλύτερων επιχειρήσεων για την ενίσχυση των μεριδίων αγοράς τους. Αντίθετα, υπαγορεύεται σε σημαντικό βαθμό από τις οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζει ο κλάδος και ιδιαίτερα από τα εξαιρετικά περιορισμένα περιθώρια κερδοφορίας.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη για τις επιχειρήσεις που εμφανίζουν ζημιογόνα αποτελέσματα, καθώς καλούνται να ανταποκριθούν σε συνεχώς αυξανόμενες λειτουργικές απαιτήσεις, χωρίς να διαθέτουν απαραίτητα την οικονομική δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν αυτόνομα την ανάπτυξή τους.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι εξαγορές και οι συγχωνεύσεις αποκτούν, σύμφωνα με τις τοποθετήσεις της διοίκησης της ΕΣΕ, έναν σε μεγάλο βαθμό «καταναγκαστικό» χαρακτήρα, αποτελώντας για αρκετές επιχειρήσεις περισσότερο ανάγκη επιβίωσης παρά ευκαιρία επέκτασης.
Άλλωστε, όπως υπενθύμισε ο κ. Μασούτης, η διαδικασία συγκέντρωσης δεν αποτελεί καινούργιο φαινόμενο για την ελληνική αγορά, καθώς έχει ήδη διαμορφωθεί μέσα από προηγούμενους κύκλους μεγάλων εξαγορών και επιχειρηματικών ανακατατάξεων.
Το 1,39% της κερδοφορίας και η ανάγκη για μεγαλύτερα μεγέθη
Το οικονομικό υπόβαθρο αυτής της εξέλιξης αποτυπώνεται στα στοιχεία που παρουσίασε η ΕΣΕ για τις επιδόσεις του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων.
Παρά τους υψηλούς τζίρους και τη συνεχιζόμενη αύξηση των πωλήσεων, το μέσο περιθώριο κέρδους προ φόρων περιορίζεται στο 1,39%, επίπεδο που καταδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αλυσίδες στη διατήρηση ικανοποιητικής κερδοφορίας.
Την ίδια στιγμή, το λειτουργικό κόστος εξακολουθεί να αυξάνεται, με τη μισθοδοσία να καταγράφει άνοδο 6,3%, ενώ σημαντική επιβάρυνση προκύπτει από την ενέργεια, τα ενοίκια, τα δημοτικά τέλη αλλά και τις τραπεζικές προμήθειες. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ένωσης, οι προμήθειες για τις συναλλαγές μέσω POS φτάνουν συνολικά τα 90 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, ο κλάδος καλείται να πραγματοποιεί ετήσιες επενδύσεις της τάξης των 660 εκατ. ευρώ, προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της τεχνολογικής αναβάθμισης, της επέκτασης και ανανέωσης των δικτύων και της πράσινης μετάβασης.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η επίτευξη οικονομιών κλίμακας αποκτά καθοριστική σημασία. Η συνένωση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μπορεί να περιορίσει το λειτουργικό κόστος, να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των δικτύων διανομής και να δημιουργήσει μεγαλύτερα περιθώρια για επενδύσεις.
Παντελιάδης: Χώρος για μικρούς, αλλά λιγότερες μεγάλες αλυσίδες
Από την πλευρά του, ο κ. Παντελιάδης εμφανίστηκε ιδιαίτερα σαφής ως προς την κατεύθυνση στην οποία εκτιμά ότι θα κινηθεί η αγορά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η νέα περίοδος συγκέντρωσης έχει ήδη ξεκινήσει και αναμένεται να οδηγήσει σε σημαντική μείωση του αριθμού των μεσαίων και μεγάλων αλυσίδων γενικού εμπορίου.
Η εκτίμησή του για τη διαμόρφωση μιας αγοράς με τρεις έως τέσσερις μεγάλους ομίλους αφορά ακριβώς αυτή την κατηγορία επιχειρήσεων και όχι το σύνολο των δραστηριοποιούμενων στο λιανεμπόριο τροφίμων.
Όπως διευκρίνισε, θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν ευκαιρίες για μικρότερες επιχειρήσεις, εφόσον διαθέτουν μια ξεχωριστή εμπορική ταυτότητα, απευθύνονται σε συγκεκριμένα καταναλωτικά κοινά ή καλύπτουν ιδιαίτερες ανάγκες σε τοπικό επίπεδο.
Με άλλα λόγια, η προοπτική περαιτέρω συγκέντρωσης δεν συνεπάγεται εξαφάνιση κάθε μικρότερου ανταγωνιστή. Αντίθετα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια αγορά στην οποία οι μεγάλοι όμιλοι γενικού εμπορίου θα συνυπάρχουν με μικρότερες, περισσότερο εξειδικευμένες αλυσίδες.
Η συγκέντρωση δεν εγγυάται υψηλότερα κέρδη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, πάντως, η επισήμανση ότι η μείωση του αριθμού των μεγάλων επιχειρήσεων δεν πρόκειται απαραίτητα να οδηγήσει σε αντίστοιχη ενίσχυση της κερδοφορίας τους.
Ο κ. Παντελιάδης επανέλαβε ότι ένα περιθώριο κέρδους προ φόρων κοντά στο 3% αποτελεί επίπεδο που θα διασφάλιζε μεγαλύτερη βιωσιμότητα για τις επιχειρήσεις του κλάδου, ξεκαθαρίζοντας, ωστόσο, ότι η επίτευξή του δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον βαθμό συγκέντρωσης της αγοράς.
Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν η αποτελεσματική διαχείριση του κόστους, η εμπορική πολιτική, η παραγωγικότητα και η δυνατότητα ανάπτυξης προϊόντων και υπηρεσιών που προσφέρουν καλύτερα περιθώρια κέρδους.
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα που προκύπτει από τις τοποθετήσεις των δύο επικεφαλής της ΕΣΕ είναι σαφές: το ελληνικό οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το μέγεθος και η οικονομική ανθεκτικότητα θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Το ερώτημα, πλέον, δεν είναι μόνο πόσες αλυσίδες θα συνεχίσουν να δραστηριοποιούνται αυτόνομα τα επόμενα χρόνια, αλλά και ποιες θα διαθέτουν την οικονομική ισχύ, τις υποδομές και το επιχειρηματικό μοντέλο που απαιτούνται για να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες απαιτήσεις της αγοράς.