Η ενεργειακή κρίση και τα πρόσθετα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών, ο νέος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 και η στήριξη προς την Ουκρανία, θα βρεθούν στο επίκεντρο της διήμερης Συνόδου Κορυφής που ξεκινά σήμερα στις 11 π.μ. (ώρα Ελλάδας) στις Βρυξέλλες και θα ολοκληρωθεί την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου.
Πρώτο θέμα στην ατζέντα της Συνόδου είναι η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, με αιχμή την ενεργειακή κρίση και τα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών. Υπό το βάρος της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των επιπτώσεών της στις διεθνείς αγορές, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να εξετάσουν άμεσα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, αλλά και μακροπρόθεσμες λύσεις για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.
Στην επιστολή του προς τους ηγέτες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ζητά «άμεση δράση» και καλεί να δοθούν κατευθύνσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη λήψη «στοχευμένων και προσωρινών μέτρων», με παράλληλη συνέχιση της προσπάθειας για την ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης.
«Δεν υπάρχει μία μαγική λύση» που να μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα το πρόβλημα για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις», δήλωσε ευρωπαίος αξιωματούχος, επισημαίνοντας ότι οι ηγέτες έχουν καταθέσει διάφορες προτάσεις, οι οποίες θα πρέπει να εξεταστούν προκειμένου να διαπιστωθεί ποιες μπορούν να προχωρήσουν και να εξασφαλίσουν την απαραίτητη συναίνεση.
Ανάμεσα στις προτάσεις που έχουν κατατεθεί, περιλαμβάνεται η επιβολή φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών (windfall tax), την οποία έχουν υποστηρίξει η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία, η Αυστρία και η Πορτογαλία. Παράλληλα, η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας για τη χρηματοδότηση προσωρινών μέτρων στήριξης. Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης φορολογικές παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, όπως η μείωση του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης, ενώ η Ιταλία και η Τσεχία έχουν ζητήσει προσωρινές αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, υπογραμμίζει την ανάγκη «δημοσιονομικής σύνεσης», προκειμένου να αποφευχθούν πρόσθετες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών. Όσον αφορά τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή εμφανίζεται επιφυλακτική, θεωρώντας ότι τα κράτη-μέλη είναι σε καλύτερη θέση να αποφασίσουν σχετικά με την εφαρμογή τέτοιων μέτρων. Ωστόσο, συμφωνήθηκε η σύσταση ομάδας εργασίας για την εξέταση του ζητήματος, την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και την υποστήριξη των κρατών-μελών.
Σύμφωνα με το σχέδιο συμπερασμάτων, οι ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να καλέσουν την Επιτροπή να προχωρήσει σε πρόσθετες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών. «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και να προτείνει, εφόσον κρίνεται σκόπιμο, περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της ραγδαίας αύξησης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα», αναφέρεται συγκεκριμένα. Η τελική διατύπωση, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή και θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των συζητήσεων στη Σύνοδο.
Επίσης, οι ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να χαιρετίσουν τις προτάσεις της Επιτροπής σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα: την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τις βιομηχανίες που πλήττονται περισσότερο από το υψηλό ενεργειακό κόστος, την ανάπτυξη πλαισίου για τη βελτίωση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων, καθώς και πρωτοβουλίες για την εθελοντική ομαδοποίηση της ενεργειακής ζήτησης. Παράλληλα η Επιτροπή έχει προτείνει την αναβολή κατά ένα έτος ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό της ΕΕ για το μεθάνιο, προκειμένου να διευκολυνθούν οι εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να τονίσουν ότι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, με περισσότερη καθαρή ενέργεια και καλύτερα δίκτυα, αποτελεί τον βασικό δρόμο για να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα και να περιοριστεί σταδιακά το κόστος της ενέργειας. Παράλληλα, ενόψει της αναθεώρησης του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS), αναμένεται να ζητήσουν να διασφαλιστεί ότι οι κανόνες για τις εκπομπές ρύπων δεν θα υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
ΣΕ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΟΛΥΕΤΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (2028-2034)
Η συζήτηση για το νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ την περίοδο 2028-2034 θα βασιστεί στη συμβιβαστική πρόταση που κατέθεσε η Ιρλανδική Προεδρία, η οποία προβλέπει περικοπές περίπου 8%, ή 141 δισ. ευρώ, σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διαμορφώνοντας τον συνολικό προϋπολογισμό σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025.
Ωστόσο, οι θέσεις των κρατών μελών εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά.
Από τη μία πλευρά, οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες - Γερμανία, Σουηδία, Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία και Δανία - θεωρούν ότι το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού παραμένει υπερβολικά υψηλό και ζητούν περικοπές αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Από την άλλη, οι 17 χώρες των «Φίλων της Συνοχής», μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, ζητούν να διατηρηθεί η χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της πολιτικής συνοχής, υπογραμμίζοντας τη σημασία τους για τη στήριξη της γεωργίας και την ανάπτυξη των περιφερειών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει επίσης τη δυσαρέσκειά της για τις σημαντικές περικοπές που προτείνει η Ιρλανδική Προεδρία, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να υπονομεύσουν βασικές προτεραιότητες που έχουν συμφωνηθεί από κοινού από τα κράτη μέλη. Η Γαλλία, από την πλευρά της, ζητεί έναν «φιλόδοξο» ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, με επαρκή χρηματοδότηση για ουσιαστικές κοινές πολιτικές.
Παράλληλα, καθοριστικής σημασίας για την έκβαση των διαπραγματεύσεων θεωρείται πη εξεύρεση συμβιβασμού για τους νέους ίδιους πόρους της ΕΕ, δηλαδή τις νέες πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η σημερινή συζήτηση αποτελεί το πρώτο βήμα στη διαπραγμάτευση μεταξύ των ηγετών, με τις διαφωνίες για το ύψος και τις προτεραιότητες του νέου προϋπολογισμού να παραμένουν έντονες. Αν και η Ιρλανδική Προεδρία και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιδιώκουν την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους, ορισμένα κράτη μέλη αμφισβητούν το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Μετά τη σημερινή συζήτηση, τα ινία για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων θα αναλάβει ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Παρά τις διαφωνίες ως προς το χρονοδιάγραμμα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις πριν από τα Χριστούγεννα, ώστε να αποφευχθεί η παράταση της διαδικασίας μέσα στο 2027, μια χρονιά με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, μεταξύ των οποίων οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία.
ΟΥΚΡΑΝΙΑ
Τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να επαναβεβαιώσουν τη στήριξή τους προς την Ουκρανία, με τον πρόεδρο της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, να αναμένεται στις Βρυξέλλες για να ενημερώσει τους «27» για τις ανάγκες της χώρας, εν μέσω των συνεχιζόμενων ρωσικών επιθέσεων κατά αμάχων και κρίσιμων υποδομών.
Οι ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να επαναλάβουν την αποφασιστικότητά τους να εντείνουν την πίεση στη Ρωσία, προκειμένου να τερματίσει τον πόλεμο και να συμμετάσχει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για την ειρήνη. Παράλληλα, οι «27» αναμένεται να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας για το ντίζελ, η οποία σύμφωνα με ευρωπαίο αξιωματούχο είναι «λυπηρή», καθώς αντίκειται στη στρατηγική που ακολουθείται από τις ΗΠΑ και την ΕΕ τα τελευταία τεσσεράμισι χρόνια. «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να άρουν προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ», αναφέρεται χαρακτηριστικά στα συμπεράσματα.
Στο μέτωπο της χρηματοδότησης, η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την κάλυψη των δημοσιονομικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας κατά τη διετία 2026-2027. Από το συνολικό ποσό, 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική στήριξη και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική ενίσχυση. Ωστόσο, ενώ έχουν προσδιοριστεί οι πόροι για την κάλυψη των αναγκών του 2026, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της χρηματοδότησης για το 2027. Στο σχέδιο συμπερασμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένο στην κάλυψη των επειγουσών χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας, σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους, και αναμένει επικαιροποιημένη αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Παράλληλα, καλεί τους διεθνείς εταίρους να ενισχύσουν άμεσα τη στήριξή τους, ώστε να καλυφθούν οι χρηματοδοτικές και στρατιωτικές ανάγκες της χώρας.
Στην ατζέντα περιλαμβάνεται ακόμη η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιμετώπιση των υβριδικών επιθέσεων της Ρωσίας και στην κάλυψη κρίσιμων κενών στις στρατιωτικές δυνατότητες των κρατών μελών.
ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ
Το θέμα της μετανάστευσης θα συζητηθεί τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου, με έμφαση στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, την επιτάχυνση των επιστροφών και την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων. Στην επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, η πρόεδρος της Επιτροπής, έχει αναδείξει την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής διαχείρισης της μετανάστευσης, μεταξύ άλλων μέσω ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων. Ο μηχανισμός αυτός προβλέπει πρόσθετη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων και στις διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, όταν αιφνίδιες μαζικές αφίξεις απαιτούν άμεση δράση και τα υφιστάμενα εργαλεία δεν επαρκούν.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν τις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις τους στην περιφερειακή σταθερότητα, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Κατά την πρώτη ημέρα, οι ηγέτες θα συζητήσουν, στο δείπνο εργασίας, τη διεύρυνση της ΕΕ και τις αναγκαίες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις ενόψει της μελλοντικής διεύρυνσης, με ειδική αναφορά στην ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου, καθώς και τις τελευταίες εξελίξεις.
