Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση έχει ήδη μετατρέψει τα ακραία καιρικά φαινόμενα σε ολοένα συχνότερη πραγματικότητα, ένα ιδιαίτερα ισχυρό Ελ Νίνιο έρχεται να προσθέσει νέα πίεση σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Ο κόσμος εισέρχεται σε μια «ζώνη κινδύνου ακραίων καιρικών φαινομένων», προειδοποιεί ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, καθώς το φυσικό φαινόμενο ενισχύεται και αναμένεται να επηρεάζει τα παγκόσμια καιρικά πρότυπα τουλάχιστον έως τον Φεβρουάριο του 2027.
Τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (ΠΜΟ) δείχνουν ότι το συγκεκριμένο επεισόδιο του Ελ Νίνιο εξελίσσεται σε ένα από τα ισχυρότερα των τελευταίων δεκαετιών, με τους επιστήμονες να εκτιμούν ότι ενδέχεται να ξεπεράσει σε ένταση κάθε αντίστοιχο φαινόμενο από το 1950.
Η επίδρασή του δεν είναι ίδια σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε ορισμένες περιοχές αναμένεται εντονότερη ξηρασία, αυξάνοντας τον κίνδυνο πυρκαγιών και πιέζοντας τις διαθέσιμες υδάτινες ποσότητες, ενώ σε άλλες προβλέπονται ισχυρότερες βροχοπτώσεις, πλημμύρες και τροπικές καταιγίδες. Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας των ωκεανών και της ατμόσφαιρας έρχεται να προστεθεί στη μακροπρόθεσμη υπερθέρμανση που προκαλεί η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή.
«Το φαινόμενο γίνεται υπερμέγεθες μπροστά στα μάτια μας. Η επιστήμη δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: ο πλανήτης βρίσκεται σε αχαρτογράφητα νερά και αυτά τα νερά θερμαίνονται», δήλωσε ο Γκουτέρες, περιγράφοντας το μέγεθος της πρόκλησης που αντιμετωπίζει η διεθνής κοινότητα.
Το ισχυρότερο Ελ Νίνιο εδώ και 70 χρόνια;
Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό κλιματικό φαινόμενο που αναπτύσσεται στον τροπικό Ειρηνικό και συνδέεται με σημαντικές μεταβολές στην κυκλοφορία των ανέμων και στη θερμοκρασία των επιφανειακών υδάτων.
Κατά τη διάρκεια ενός ισχυρού επεισοδίου, θερμά νερά μετακινούνται προς τα ανατολικά, απελευθερώνοντας μεγάλες ποσότητες θερμότητας στην ατμόσφαιρα και επηρεάζοντας τα καιρικά συστήματα σε μεγάλη απόσταση από τον Ειρηνικό.
Το τελευταίο διάστημα, η θερμοκρασία της θάλασσας στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό έχει αυξηθεί απότομα. Στη βασική περιοχή παρακολούθησης του φαινομένου, οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας βρίσκονται περίπου 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο, επίπεδο που αποτελεί ένδειξη ιδιαίτερα ισχυρού Ελ Νίνιο.
Οι προβλέψεις, μάλιστα, δείχνουν ότι η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη πιο ακραία. Οι μηνιαίες θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας θα μπορούσαν να προσεγγίσουν τους 4 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά επίπεδα.
Εάν επιβεβαιωθούν αυτές οι εκτιμήσεις, το συγκεκριμένο Ελ Νίνιο θα μπορούσε να εξελιχθεί στο ισχυρότερο από το 1950, πιθανώς με σημαντική διαφορά από τα προηγούμενα επεισόδια.
Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα δεδομένα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, όπου σε ορισμένα σημεία του Ειρηνικού οι θερμοκρασίες καταγράφονται έως και 8 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες από τον μέσο όρο.
Οι ωκεανοί εκπέμπουν νέο σήμα κινδύνου
Η άνοδος των θερμοκρασιών δεν περιορίζεται στον Ειρηνικό. Θερμότερα από τα κανονικά νερά αναμένονται επίσης στον Ινδικό Ωκεανό, στον τροπικό Ατλαντικό και σε τμήματα των ακτών της Αυστραλίας.
Η τελευταία εξέλιξη προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία για τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Η Αυστραλία έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπη τα προηγούμενα χρόνια με παρατεταμένους θαλάσσιους καύσωνες, οι οποίοι συνδέονται σε σημαντικό βαθμό με την κλιματική αλλαγή.
Οι φετινές προβλέψεις δείχνουν ότι ο Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος ενδέχεται να αποφύγει τις χειρότερες συνθήκες του θαλάσσιου καύσωνα, προσφέροντας στα κοράλλια περισσότερο χρόνο για να ανακάμψουν.
Ωστόσο, η εικόνα στη Νότια Αυστραλία είναι πολύ διαφορετική. Ένα νέο κύμα ακραίας θαλάσσιας ζέστης θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον, από μαζικούς θανάτους ψαριών και προβλήματα στην τροφική αλυσίδα έως εξάρσεις φυκιών και αυξημένη παρουσία μεδουσών.
Από την ξηρασία στις πυρκαγιές και από τους τυφώνες στις πλημμύρες
Το Ελ Νίνιο αναμένεται να μεταβάλει σημαντικά τα πρότυπα βροχοπτώσεων τους επόμενους μήνες, με τις επιπτώσεις να είναι πιθανό να συνεχιστούν και μέσα στο 2027.
Ο ΠΜΟ προβλέπει ξηρότερες από τις κανονικές συνθήκες σε μεγάλες περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Κεντρικής Αμερικής και της βόρειας Νότιας Αμερικής. Η μειωμένη βροχόπτωση αυξάνει τον κίνδυνο ξηρασίας και πυρκαγιών, ενώ παράλληλα δημιουργεί πιέσεις σε γεωργία, υδάτινους πόρους και υποδομές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Διώρυγα του Παναμά, όπου οι μειωμένες βροχοπτώσεις αναμένεται να επηρεάσουν τη λειτουργία μιας από τις σημαντικότερες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου. Ο αριθμός των πλοίων που διέρχονται από τη διώρυγα προβλέπεται να μειωθεί κατά τουλάχιστον 10%.
Περίπου 14.000 πλοία χρησιμοποιούν κάθε χρόνο την τεχνητή πλωτή οδό, η οποία αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για το διεθνές εμπόριο και ταυτόχρονα σημαντική πηγή εσόδων για τον Παναμά, αποφέροντας στη χώρα περίπου 2,6 δισ. ευρώ ετησίως.
Πυρκαγιές στην Ινδονησία
Στη Νοτιοανατολική Ασία, η ξηρασία έχει ήδη αρχίσει να αφήνει έντονο αποτύπωμα.
Η Ινδονησία επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις πυρκαγιές που έχουν καταστρέψει περίπου 265.000 στρέμματα γης σε εθνικό επίπεδο κατά τη φετινή περίοδο ξηρασίας, η οποία αναμένεται να παραταθεί σε αρκετές περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Οι αρχές εξετάζουν ακόμη και τη χρήση αεροσκαφών για σπορά νεφών, με στόχο την πρόκληση βροχοπτώσεων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην κατάσβεση των πυρκαγιών.
Η κατάσταση αναδεικνύει και μια ευρύτερη διάσταση του φαινομένου: οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο δεν περιορίζονται στο φυσικό περιβάλλον, αλλά μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή τροφίμων, την οικονομική δραστηριότητα, τις μεταφορές και την ασφάλεια των κοινοτήτων.
Επτά τυφώνες περιμένει η Κίνα
Στην άλλη πλευρά της Ασίας, το πρόβλημα παίρνει διαφορετική μορφή.
Η Κίνα αναμένει φέτος έως και επτά τυφώνες να φτάσουν στην ξηρά, εξέλιξη που οι ειδικοί συνδέουν με τις επιδράσεις ενός ιδιαίτερα ισχυρού Ελ Νίνιο.
Μόνο τον Ιούλιο καταγράφηκαν τρεις τυφώνες που άφησαν πίσω τους δεκάδες νεκρούς. Τον Αύγουστο, ένας ακόμη τυφώνας, συνοδευόμενος από ισχυρές βροχοπτώσεις και ανέμους, οδήγησε περίπου ένα εκατομμύριο ανθρώπους στην εκκένωση των κατοικιών τους.
Την ίδια στιγμή, σε περιοχές της ανατολικής Αφρικής, της νότιας Βραζιλίας και των νότιων ΗΠΑ αναμένονται βροχοπτώσεις υψηλότερες από τον μέσο όρο, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο πλημμυρών.
Η ευάλωτη Λατινική Αμερική
Ιδιαίτερα εκτεθειμένο στο Ελ Νίνιο είναι το Περού, λόγω της θέσης του στον ανατολικό Ειρηνικό. Η χώρα έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν έντονες βροχοπτώσεις κατά τη διάρκεια ισχυρών επεισοδίων του φαινομένου, με αποτέλεσμα ξαφνικές πλημμύρες και κατολισθήσεις.
Ανάλογες επιπτώσεις έχουν καταγραφεί στον Ισημερινό και σε περιοχές της Βραζιλίας, με τα αστικά κέντρα να αντιμετωπίζουν συχνά μεγαλύτερες δυσκολίες, καθώς τα ανεπαρκή συστήματα αποστράγγισης δεν μπορούν να διαχειριστούν τον όγκο του νερού.
Στα τέλη του περασμένου μήνα, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι αναπτύσσουν το πλοίο USNS Comfort στα ανοικτά του Περού, προκειμένου να προσφέρουν πρόσθετη ιατρική βοήθεια και τεχνικό εξοπλισμό ενόψει της κορύφωσης του φαινομένου.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισης δεν εξαρτάται μόνο από την εξωτερική βοήθεια. Τα χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα της χώρας, όπως τα ευάλωτα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, οι προβληματικές συνθήκες στέγασης και οι αδυναμίες του συστήματος υγείας, μπορούν να πολλαπλασιάσουν τις συνέπειες ενός ακραίου καιρικού επεισοδίου.
Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο μετεωρολογικός
Απέναντι σε αυτή την εικόνα, κυβερνήσεις και επιστήμονες ενισχύουν τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και τα μέτρα προληπτικής ιατρικής, προσπαθώντας να περιορίσουν τις απώλειες ανθρώπινων ζωών, τους εκτοπισμούς και τις περιβαλλοντικές καταστροφές.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός έχει ήδη ανακοινώσει μια «μεγάλη κινητοποίηση» για τη διάδοση των προβλέψεών του σχετικά με τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με το Ελ Νίνιο, με στόχο οι σχετικές πληροφορίες να φτάσουν σε όσο το δυνατόν περισσότερες κοινότητες.
Η γενική γραμματέας του ΠΜΟ, Σελέστ Σαούλο, προειδοποιεί ότι το Ελ Νίνιο μπορεί να προκαλέσει «τεράστιο πλήγμα» στις κοινωνίες και τις οικονομίες σε παγκόσμια κλίμακα.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το φαινόμενο δεν εκδηλώνεται σε έναν πλανήτη με σταθερό κλιματικό υπόβαθρο. Έρχεται σε μια εποχή κατά την οποία η μέση θερμοκρασία της Γης αυξάνεται ήδη λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Για αυτό και ορισμένοι επιστήμονες εκτιμούν ότι η υπερθέρμανση μπορεί να ενισχύσει τις επιπτώσεις των ακραίων φαινομένων που συνδέονται με το Ελ Νίνιο.
Με άλλα λόγια, το Ελ Νίνιο λειτουργεί ως ένας επιπλέον παράγοντας πίεσης πάνω σε ένα ήδη επιβαρυμένο κλιματικό σύστημα. Και όσο ενισχύεται, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος οι επιπτώσεις να περάσουν από το επίπεδο ενός ακραίου καιρικού φαινομένου σε μια ευρύτερη κρίση για κοινωνίες, υποδομές και οικονομίες.
