Το ενδεχόμενο το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) να κερδίσει τις εκλογές στο κρατίδιο της Σαξονίας- Άνχαλτ, κάτι που έχει να συμβεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις εντός και εκτός της χώρας. Το αντιμεταναστευτικό κόμμα AfD φαίνεται ότι θα κερδίσει τις εκλογές στη Σαξονία- Άνχαλτ την Κυριακή, αν και χωρίς να συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία των ψήφων. Με αυτό τον τρόπο το κόμμα θα καταφέρει να ξεπεράσει το «τείχος προστασίας» που έχουν εγείρει τα παραδοσιακά κόμματα δεσμευόμενα να μην συνεργαστούν με την άκρα δεξιά, φέρνοντας το AfD και τον ηγέτη του Ούλριχ Ζίγκμουντ στην εξουσία στο ανατολικό κρατίδιο.
Η Γερμανία δεν είναι η μοναδική χώρα στην Ευρώπη στην οποία τα ακροδεξιά κόμματα ενισχύονται. Αλλά, όπως επεσήμανε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τον Ιούλιο, με δεδομένη την ιστορία της χώρας, μια κυβέρνηση υπό την άκρα δεξιά θα έχει «ένα εντελώς διαφορετικό νόημα από το αν συνέβαινε σε άλλη χώρα της ΕΕ». Τι θα σήμαινε μια νίκη του AfD στη Σαξονία- Άνχαλτ για τη Γερμανία και τον Μερτς;
Περιορισμένες άμεσες επιπτώσεις
Το AfD έχει παρουσιάσει σε ένα μακροσκελές μανιφέστο τα σχέδιά του για τη Σαξονία-Άνχαλτ, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η επιτάχυνση των απελάσεων μεταναστών και η αναβίωση των ανταλλαγών μαθητών με τη Ρωσία. Οι προτάσεις του είναι ξεκάθαρες: αυστηρά μέτρα για τον περιορισμό της μετανάστευσης, προώθηση της οικογένειες που βασίζεται στον γάμο μεταξύ ενός άνδρα και μίας γυναίκας, περηφάνια για την ιστορία και τον πολιτισμό της Γερμανίας. Το σύνθημα του κόμματος: «Τα πάντα είναι δυνατά». Ωστόσο εμπόδιο στην εφαρμογή του προγράμματος του AfD είναι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας.
Αν και οι κυβερνήσεις των κρατιδίων έχουν σημαντικές εξουσίες αναφορικά με την παιδεία, την υγεία, τα μέσα ενημέρωσης και πολιτιστικά ζητήματα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση στο Βερολίνο είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για την εξωτερική πολιτική, την άμυνα, τους ομοσπονδιακούς φόρους και τη μετανάστευση. Το κόμμα έχει παρουσιάσει ένα σχέδιο 10 σημείων με τις προτεραιότητές του για τις 100 πρώτες ημέρες εξουσίας στη Σαξονία- Άνχαλτ. Σε αυτό περιλαμβάνονται η ακύρωση συμβολαίων με τον κρατικό σταθμό MDR, η θέσπιση ξεχωριστών τάξεων για τα παιδιά μεταναστών, η κατάργηση ενός υπουργείου του κρατιδίου και η σύσταση επιτροπής για να ερευνήσει τα μέτρα που ελήφθησαν στη διάρκεια της πανδημίας covid.
Οι αλλαγές αυτές θα επηρεάσουν την καθημερινότητα των 2,1 εκατομμυρίων κατοίκων του κρατιδίου, αλλά δεν είναι ξεκάθαρο πόσες από αυτές θα καταφέρουν τελικά να εφαρμοστούν μπροστά στην πιθανή αντίδραση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και ενδεχόμενων προσφυγών στη δικαιοσύνη.
Μπορεί να ανατραπεί ο Μερτς;
Μια ξεκάθαρη νίκη του AfD στη Σαξονία- Άνχαλτ θα προκαλέσει σοκ στη γερμανική πολιτική σκηνή. Το κόμμα ελέγχεται από τις υπηρεσίες Πληροφοριών, τόσο σε ομοσπονδιακό όσο και σε κρατιδιακό επίπεδο, για τις ακραίες θέσεις του. Οι επικριτές του κατηγορούν το AfD για αντισυνταγματικές τάσεις, αλλά η δημοτικότητά του αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, με τις δημοσκοπήσεις να το εμφανίζουν σε ομοσπονδιακό επίπεδο να συγκεντρώνει ποσοστό μεγαλύτερο των Χριστιανοδημοκρατών (CDU) του Μερτς. Στο μεταξύ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ήδη δέχεται πιέσεις καθώς πασχίζει να εφαρμόσει το πακέτο των οικονομικών της μεταρρυθμίσεων. Στο μεταξύ ο αυξανόμενος πληθωρισμός και τα προβλήματα στο παγκόσμιο εμπόριο που συνδέονται με τον πόλεμο στο Ιράν περιπλέκουν το έργο του κυβερνητικού συνασπισμού, στον οποίο συμμετέχουν το CDU και οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD).
Παράλληλα αμφισβητούνται και οι ηγετικές ικανότητες του Μερτς, ενώ η δημοτικότητά του έπεσε σε ιστορικό χαμηλό τον Ιούλιο (13%). Ο Γερμανός καγκελάριος απουσίαζε μέχρι τώρα από την προεκλογική εκστρατεία στη Σαξονία- Άνχαλτ κάνοντας την πρώτη του εμφάνιση στο κρατίδιο μόλις τη Δευτέρα. Αν ο έλεγχος ενός γερμανικού κρατιδίου περάσει στο AfD, που ιδρύθηκε το 2013, θα είναι εξαιρετικά ντροπιαστικό για τον Μερτς, ο οποίος κάποτε είχε δεσμευθεί να μειώσει στο μισό τη δημοτικότητα του ακροδεξιού κόμματος.
Εξάλλου τα σύννεφα πυκνώνουν για τους Συντηρητικούς, με εκλογικές αναμετρήσεις να είναι προγραμματισμένες σε δύο άλλα κρατίδια δύο εβδομάδες μετά τη Σαξονία – Άνχαλτ. Στο βορειοανατολικό κρατίδιο του Μεκλεμβούργου- Πομερανίας οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το CDU ενδέχεται να καταγράψει το χειρότερο αποτέλεσμά του σε κρατιδιακές εκλογές από τη δεκαετία του 1950. Στο Βερολίνο το κόμμα αναμένεται να χάσει τη δημαρχία.
Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει εμφανιστεί στο CDU κάποιος που να αμφισβητεί την εξουσία του Μερτς, η κατάσταση μπορεί να αλλάξει έπειτα από τρεις βαριές ήττες για το κόμμα τον Σεπτέμβριο. Δημοσκόπηση του YouGov την προηγούμενη εβδομάδα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες πιστεύουν ότι ο Μερτς θα αντικατασταθεί πριν τις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές.
Και το «τείχος προστασίας»;
Όταν ρωτήθηκε τι θα συμβεί αν το AfD δεν κερδίσει την πλειοψηφία στις εκλογές στη Σαξονία- Άνχαλτ, ο Ζίγκμουντ απάντησε ότι δεν τον ανησυχεί το ενδεχόμενο. Όπως εξήγησε, η μόνη εναλλακτική θα ήταν μια ανίερη συμμαχία μεταξύ του CDU και τριών αριστερών κομμάτων που θα μπορούσαν να σχηματίσουν κυβέρνηση μειοψηφίας. «Δεν πιστεύουμε ότι αυτή η κυβέρνηση θα κρατήσει για πολύ», σχολίασε ο 35χρονος Ζίγκμουντ. «Τότε θα συγκεντρώσουμε το 50% ή το 55% την επόμενη φορά». Η ανησυχητική πραγματικότητα είναι ότι τα παραδοσιακά κόμματα έχουν αποτύχει να εμποδίσουν την άνοδο της δημοτικότητας του AfD. Αφού το κόμμα βρέθηκε στη δεύτερη θέση στις περσινές ομοσπονδιακές βουλευτικές εκλογές συγκεντρώνοντας το 20,8% των ψήφων, στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις το ποσοστό του ανήλθε στο 28%.
Οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές είναι προγραμματισμένες να διεξαχθούν ως τον Φεβρουάριο του 2029. Όπως δήλωσε πρόσφατα ο πρώην επικεφαλής του SPD Ζίγκμαρ Γκάμπριελ: «Αν το 20% με 40% των ψηφοφόρων είναι πρόθυμο να ψηφίσει το AfD, τότε η φωτιά έχει ήδη εξαπλωθεί γρήγορα». Ήδη έχουν υπάρξει εκκλήσεις από το κόμμα του Μερτς να εγκαταλειφθεί το τείχος προστασίας, όμως ο ίδιος ο καγκελάριος έχει αρνηθεί κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνεργασία με το AfD, ενώ το στέλεχος του CDU Ράινερ Χάσελοφ προειδοποίησε ότι κάτι τέτοιο μπορεί να διχάσει το κόμμα. Το έσχατο μέτρο ώστε το AfD να μην κερδίσει την εξουσία σε εθνικό επίπεδο θα ήταν να τεθεί εκτός νόμου.
Δύο σημαίνοντα πολιτικά στελέχη, περιλαμβανομένου του Γερμανού υπουργού Άμυνας Μπόρις Πιστόριους, επανέλαβαν την αμφιλεγόμενη έκκληση την προηγούμενη εβδομάδα λέγοντας ότι το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο θα πρέπει να θέσει εκτός νόμου τα «εθνικοσοσιαλιστικά παρακλάδια» του AfD στην ανατολική Γερμανία. Ο Μερτς στο παρελθόν έχει αντιταχθεί στην απαγόρευση του κόμματος, λέγοντας ότι το AfD πρέπει να ηττηθεί πολιτικά, αίροντας τα αίτια της δυσαρέσκειας των ψηφοφόρων. «Δεν μπορείς να θέσεις εκτός νόμου τους 10 εκατ. ψηφοφόρους της AfD», είχε τονίσει πέρυσι. Όμως, αν ο Μερτς θέλει να παραμείνει στη θέση του και να κρατήσει μακριά από την εξουσία την άκρα δεξιά το 2029, πρέπει να πείσει πολλούς.
