Σταυρώνει τα δάχτυλα για καλή τύχη, προετοιμάζεται, αλλά κυρίως παραμένει διακριτική: η ΕΕ αναμένει με ανυπομονησία την ετυμηγορία του δημοψηφίσματος στην Ισλανδία, με την ελπίδα ότι θα αποτελέσει μια ωραία ιστορία διεύρυνσης του ευρωπαϊκού συνασπισμού. Οι κάτοικοι αυτού του μικρού ηφαιστειογενούς νησιού στη μέση του βόρειου Ατλαντικού απαντούν αύριο, Σάββατο, σ' ένα ευαίσθητο ερώτημα: «Η Ισλανδία πρέπει να αρχίσει και πάλι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;». Αυτή η χώρα των 400.000 κατοίκων έχει ήδη απαντήσει μια φορά στο θέμα αυτό. Η Ισλανδία είχε υποβάλει την υποψηφιότητά της για ένταξη στην ΕΕ το 2009, μετά τη χρηματοοικονομική κρίση που είχε πλήξει την οικονομία της με την κατάρρευση του τραπεζικού τομέα. Οι Βρυξέλλες και το Ρέικιαβικ διαπραγματεύονταν επί χρόνια, πριν η Ισλανδία βάλει τέλος στην υποψηφιότητά της το 2015 με μια απλή επιστολή.
Ο ιδεώδης υποψήφιος
Και μετά ήρθε η Γροιλανδία. Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να αρπάξει αυτό το γειτονικό αυτόνομο έδαφος της Δανίας, είχαν έναν πολύ ιδιαίτερο αντίκτυπο στην Ισλανδία, την άμυνα της οποίας εξασφαλίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ. Οι ισλανδικές αρχές επανέφεραν έτσι στο τραπέζι την ένταξη, εκτιμώντας ότι, αν ενταχθούν σ' αυτή την ομάδα των 27 χωρών, αυτό θα είναι ευεργετικό για τη χώρα τους «στο υφιστάμενο γεωπολιτικό πλαίσιο».
Έτσι την άνοιξη ανακοινώθηκε ένα μάλλον δειλό σχέδιο δημοψηφίσματος -όχι για να ενταχθεί απ' ευθείας η Ισλανδία στην Ένωση, αλλά για να αρχίσει και πάλι να συζητάει για την ένταξή της. Το δημοψήφισμα του Σαββάτου δεν αφορά την ένταξη της χώρας στην ΕΕ, καθώς η έγκριση ενδεχόμενης ενταξιακής συνθήκης θα απαιτήσει νέο δημοψήφισμα. Μια δημοσκόπηση, που πραγματοποιήθηκε από την εφημερίδα DV και τα αποτελέσματά της δημοσιοποιήθηκαν στα τέλη Ιουλίου, έφερε πρώτο το στρατόπεδο του «ναι», γύρω στο 53%. Εντούτοις μια δημοσκόπηση του Gallup αυτό το μήνα βρήκε τους ψηφοφόρους μοιρασμένους: 46% είπαν ότι θα ψηφίσουν «ναι» και 46% «όχι», με 8% αναποφάσιστους. Η ΕΕ, πάντως, έχει ξαναρχίσει να ονειρεύεται. «Πιστεύω πως θέλουν ένα 'success story'» για να δώσουν και πάλι ώθηση στο ευρωπαϊκό σχέδιο, εξηγεί στο Γαλλικό Πρακτορείο μια πηγή στις Βρυξέλλες που ζήτησε να μην κατονομασθεί. Η τελευταία ένταξη στον ευρωπαϊκό συνασπισμό ανάγεται στο 2013 και ήταν αυτή της Κροατίας. Υπήρξαν έκτοτε το Brexit, οι δύσκολες πρόοδοι των υποψήφιων χωρών των δυτικών Βαλκανίων και το άνοιγμα ενός τεράστιου εργοταξίου με την Ουκρανία.
Στο πλαίσιο αυτό, για κάποιες πρωτεύουσες η Ισλανδία μοιάζει να είναι ο ιδεώδης υποψήφιος. Πάνω από 2.000 χιλιόμετρα από τις Βρυξέλλες σε ευθεία γραμμή, το νησί αυτό έχει «αγκυροβολήσει» στην Ευρωπαϊκή Ένωση: ανήκει στο χώρο Σένγκεν και συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), πράγμα που σημαίνει ότι εφαρμόζει ήδη ένα μεγάλο μέρος της νομοθεσίας της ΕΕ.
Ξεσηκωμός για τα σκουμπριά
Εντούτοις, η ΕΕ ούτε καν διανοήθηκε να μπει σ' ένα αεροπλάνο για το Ρέικιαβικ παίρνοντας μαζί της ευρωπαϊκές σημαιούλες. Οι ισλανδικές αρχές ζήτησαν ρητά από τις Βρυξέλλες να κρατήσουν χαμηλό προφίλ στη διάρκεια της εκστρατείας ενόψει του δημοψηφίσματος, ώστε να αποφύγουν κάθε κατηγορία για ανάμιξη. «Αν ο ισλανδικός λαός αποφασίσει να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να συμμετάσχει σ' αυτές με τρόπο εποικοδομητικό και στις καλύτερες προθεσμίες», ανακοίνωσε με πολλή μετριοπάθεια ένας από τους εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Γκιγιόμ Μερσιέ. Σύμφωνα με διπλωμάτες, οι διαπραγματεύσεις θα επικεντρωθούν κυρίως στο ζήτημα των ποσοστώσεων της αλιείας των σκουμπριών.
Οι Βρυξέλλες κατηγορούν την Ισλανδία ότι υπεραλιεύει το είδος αυτό, το οποίο έχει μεταναστεύσει προς βορρά για να διαφύγει από την άνοδο της θερμοκρασίας που καταγράφεται στον πλανήτη. Ο τομέας αυτός έχει κρίσιμη σημασία για την ισλανδική οικονομία και το Ρέικιαβικ δεσμεύθηκε να τηρήσει αποφασιστική στάση σε οποιοδήποτε μπρα-ντε-φερ για το ζήτημα. Οι συνομιλίες θα είναι σίγουρα δύσκολες. Εντούτοις, όπως λέει η πηγή στις Βρυξέλλες, «δεν πιστεύω πως έχουν διάθεση να μπλοκάρουν την ένταξη για μια ιστορία ψαριών». Από την άλλη, ο φόβος των Ισλανδών μήπως χάσουν τον έλεγχο των αλιευμάτων τους βρίσκεται στην καρδιά του δημοψηφίσματος, σημειώνει το Ρόιτερς. Για πολλούς, η ουσία της ψηφοφορίας αυτής είναι μια συναλλαγή: αν τα χαμηλότερα επιτόκια και μια καρέκλα στο τραπέζι της Ευρώπης αξίζουν να παραχωρηθεί κάποιος έλεγχος επί των αλιευμάτων και επί της αυτοδιάθεσης που σφράγισε την ανεξαρτησία της Ισλανδίας αφότου αποσχίσθηκε από τη Δανία, πριν από οκτώ δεκαετίες. Η αλιεία παραμένει κεντρικής σημασίας για την οικονομία, αλλά και την ταυτότητα της Ισλανδίας, όπως και το αλουμίνιο και ο τουρισμός. «Η αλιευτική βιομηχανία είναι ένα σύμβολο της κυριαρχίας της Ισλανδίας, καθώς είναι το θεμέλιο της οικονομικής ανεξαρτησίας της», λέει ο Έιρικουρ Μπέργκμαν, καθηγητής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Μπίφροστ.
Η Χάιντρουν Μαρτεϊνσντότιρ, επικεφαλής της ένωσης αλιέων Fisheries Iceland, λέει πως ο τομέας επεξεργάζεται πλήρως τα αλιεύματά του στην Ισλανδία, αντί να τα εξάγει ωμά - ένα σύστημα για το οποίο προειδοποίησε πως μπορεί να καταργηθεί με την ένταξη στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ. «Έχουμε το 100% του κέρδους στην Ισλανδία και θέλουμε να το διατηρήσουμε», τόνισε. Κανένας υπουργός Εξωτερικών, λέει ο Μπέργκμαν, δεν θα μπορούσε ποτέ να υπογράψει μια συνθήκη που θα παραχωρούσε τον έλεγχο: «Ο άνθρωπος αυτός θα απελαύνονταν από τη χώρα».
Ασφάλεια και Ρωσία
Η Ισλανδία βρίσκεται σ' ένα γεωπολιτικό σταυροδρόμι, στο λεγόμενο «θαλάσσιο πέρασμα GIUK» που περιλαμβάνει τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και τη Βρετανία και το οποίο θεωρείται από καιρό από το ΝΑΤΟ κρίσιμης σημασίας πύλη για την παρακολούθηση ρωσικών ναυτικών κινήσεων προς τον ανοιχτό ωκεανό. Η χώρα δεν έχει δικό της στρατό και η άμυνά της βασίζεται στη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και σε μια διμερή συμφωνία με την Ουάσινγκτον που υπογράφηκε το 1951. Ειδικοί λένε ωστόσο ότι η προεδρία Τραμπ, με τους δασμούς της και τις απειλές της να αρπάξει τη Γροιλανδία, έχει αναγκάσει τους Ισλανδούς να επανεκτιμήσουν ζητήματα που άλλοτε θεωρούνταν δεδομένα - αν και η απόφαση για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος χρονολογείται πριν από τη δεύτερη θητεία του Τραμπ. «Το όλο ζήτημα της Γροιλανδίας έκανε τους Ισλανδούς να σταματήσουν και να επανεξετάσουν τη σχέση με τις ΗΠΑ και να θέσουν το ερώτημα αν οι ΗΠΑ είναι ένας αξιόπιστος εταίρος ... κάτι που ποτέ μέχρι τώρα δεν αποτελούσε ζήτημα στην Ισλανδία», λέει ο Μπέργκμαν.
H υπουργός Εξωτερικών Θόργκερντουρ Γκουναρσντότιρ δήλωσε στο Ρόιτερς ότι το ΝΑΤΟ και το αμυντικό σύμφωνο με τις ΗΠΑ θα παραμείνουν το θεμέλιο της ασφάλειας της Ισλανδίας ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, όμως η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε και πάλι να είναι «μια πολύτιμη προσθήκη», ιδιαίτερα για οικονομική ασφάλεια. Σχετικά με τις απειλές του Τραμπ κατά της Γροιλανδίας, η ισλανδή υπουργός δήλωσε: «Είμαστε απογοητευμένοι από την εκστρατεία πίεσης που διεξάγεται εναντίον τόσο των Γροιλανδών όσο και της Δανίας». Αλλά η μεγαλύτερη ανησυχία, τόνισε, βρίσκεται αλλού. «Η κύρια ανησυχία μας επικεντρώνεται στις δραστηριότητες της Ρωσίας, κυρίως στην Ουκρανία, αλλά επίσης στις θαλάσσιες δραστηριότητές τους στα ύδατά μας και κοντά σ' αυτά, στον βόρειο Ατλαντικό».
